Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski A. D. i P.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 27.12.2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r.
Jak wynika z uzasadnień wniosków zawartych w nich "oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" A.D. ur. w 1976r. i P.D. ur. w 1973r. prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, wychowując córkę K.D. ur. w 2008r. oraz dwóch synów: J. D. ur. w 2000r. i K.D. ur. w 2002r.
Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia A.D., które wynosi 1 024,56 zł. miesięcznie, netto. Wydatki jej obejmują m.in.: opłatę za gaz –ok. 773,66 zł., opłatę za energię elektryczną – ok. 300,13 zł., opłatę za "Canal +" – ok. 139,90 zł.
Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych A.D. i P.D. Stąd też strona skarżąca została wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku nie wywiązała się jednak w pełni. Nie nadesłała bowiem:
- - spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami,
- - wyciągów z kont bankowych A.D. i P.D. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągów z ich lokat bankowych,
- - zeznań podatkowych A.D. i P.D., za 2010r. lub zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego dotyczących wysokości ich dochodów w tym roku,
- - oświadczenia określającego, gdzie mieszkają małżonkowie i czyją własnością jest przedmiotowy lokal, dom,
- - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych przez małżonków samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub ich braku,
Zwrócić trzeba uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne zwłaszcza w obliczu faktu starania się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem brak którychkolwiek z tych danych, skutecznie to uniemożliwia.
Przesłanych rachunków za gaz, energie elektryczną i "Canal+" nie można natomiast uznać za kompletny spis miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami. Małżonkowie nie określili bowiem nawet w przybliżeniu kwot wydawanych na wyżywienie, środki czystości czy inne wydatki związane z wychowaniem dzieci. Zaznaczyć przy tym trzeba, że suma opłat wynikających z przesłanych rachunków wynosi 1 213,69 zł. a dochód rodziny w postaci wynagrodzenia A.D. 1 024,56 zł. Przy uwzględnieniu tylko tych danych trudno zatem przeprowadzić w/w analizę w sposób rzeczywisty. Podkreślić też wypada przy okazji, iż wydatki na telewizję cyfrową nie należą do koniecznych kosztów utrzymania osoby czy osób starających się o pomoc finansową Państwa.
W odpowiedzi na wspomniane wyżej wezwanie przesłane zostało również zeznanie podatkowe CIT – 8 firmy "L" sp. z o.o. w N. Trzeba jednak zauważyć, iż wezwanie to dotyczyło zeznań podatkowych osób fizycznych tj. A.D. i P. D. a nie osoby prawnej o niewiadomych powiązaniach z skarżącymi.
Strona skarżąca powinna się zatem liczyć, iż w przypadku wyżej opisanego zachowania Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08).Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, A.D. i P. D., nie wykazali przesłanek warunkujących przyznanie im prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09,). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywane wnioski zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz.
79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz.1270 z p. zm.).