Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2020r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpoznaniu zażalenia E. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] odmawiające uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 2096 ze zm. dalej-K.p.a.) w zw z art. 17, art. 18, art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 1438 ze zm. dalej-u.p.e.a.)-utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt administracyjnych sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do M. M. i E. M. jako małżonków solidarnie zobowiązanych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł. Organ wystawił tytuł wykonawczy i doręczył małżonkom.
E. M. wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zarzucając nieistnienie obowiązku z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, że decyzja ZUS z dnia [...] października 2018r. nr [...] przenosi wyłącznie na małżonka tj. M. M. odpowiedzialność z tytułu składek za zobowiązania płatnika firmę T. Sp. z o.o. w sentencji swojej w żaden sposób nie kreuje i nie statuuje jakiejkolwiek odpowiedzialności E. M., taka odpowiedzialność nie wynika z mocy prawa.
Z uwagi na wniesione zarzuty organ postanowieniem z [...] grudnia 2019r. zawiesił postępowanie egzekucyjne.
Dyrektor ZUS w T. działając jako organ egzekucyjny i wierzyciel jednocześnie, postanowieniem z [...] grudnia 2019r. odmówił uwzględnienia zarzutu.
W złożonym zażaleniu, E. M. zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym uznaniu, że decyzja ZUS z dnia [...] październik 2018r. nr [...] kreuje i statuuje jej odpowiedzialność jako współmałżonka dłużnika M. M. za zobowiązania płatnika T. Sp. z o.o. gdy tymczasem nie kreuje i nie statuuje żadnej odpowiedzialności E. M., naruszenie art. 22 i art. 31 ustawy z dnia 10 września 2015r. o zmianie ustawy ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015r. poz. 1649) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem organu, że art. 109 O.p. ma zastosowanie do należności z tytułu składek za okres przypadający przed wejściem w życie ustawy nowelizującej tj. przed 1 stycznia 2016r., naruszenie art. 33§1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Organ odwoławczy w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia przypomniał, że wierzyciel nie wyraził swojego stanowiska w oddzielnym postanowieniu gdyż wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ta sama jednostka organizacyjna.
Wskazał też, iż decyzja ZUS z dnia [...] październik 2018r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z T. Sp. z o.o. na M. M. i E. M. stała się prawomocna z dniem [...] listopada 2018r. i wobec tego podlega ona wykonaniu w trybie egzekucji zarówno z majątku odrębnego jak i wspólnego M. M. i E. M..
Stwierdził również, iż możliwość wydania decyzji na współmałżonka wynika ze zmiany przepisów od 1 stycznia 2016r. ustawą nowelizując z dnia 10 września 2015r. o zmianie ustawy ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015r. poz. 1649). Od tego dnia dokonano rozszerzenia dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 300 ze zm. dalej-u.s.u.s.) umożliwiając odpowiednie stosowanie do należności z tytułu składek art. 109§1 O.p. w zakresie art. 29 O.p.
Osoba trzecia za zobowiązania składkowe odpowiada majątkiem odrębnym oraz majątkiem wspólnym jej i małżonka. Zgodnie z art. 22 ustawy nowelizującej, do odpowiedzialności osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmieniającej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy. W związku z zasadą bezpośredniego działania ustawy, organ wskazał, że należy przyjąć, że art. 109§1 i §2 pkt 1 O.p. ma zastosowanie do decyzji orzekającej o odpowiedzialności osób trzecich wydanych od 1 stycznia 2016r. bez względu na datę powstania zobowiązań.
Ustosunkowując się do zgłoszonych zarzutów organ odwoławczy przypomniał, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Kwestia istnienia obowiązku została wyjaśniona przez wierzyciela i jego stanowisko nie podlega merytorycznej weryfikacji przez organ nadzoru co wynika z art. 83c ust. 2 u.s.u.s.
- II. W skardze do Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. wniosła E. M. zarzucając naruszenie:
- - art. 22 i art. 33 ustawy z dnia [...] września 2015r. o zmianie ustawy ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015r. poz. 1649) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem organu, iż zastosowanie postanowień art. 109 O.p. do należności z tytułu składek względem ZUS (poprzez nowelizację brzmienia art. 31 u.s.u.s.) ma zastosowanie także do należności z tytułu składek względem ZUS za okres poprzedzający wejście w życie ustawy nowelizującej czyli przed dniem 1 stycznia 2016r.,
- - art. 33§1 u.p.e.a. poprze jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
- - art. 31 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2016r. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie,
- - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na błędnym uznaniu, iż decyzja ZUS z dnia [...] październik 2018r. nr [...] orzeka, kreuje i statuuje odpowiedzialność E. M. jako współmałżonka dłużnika M. M. z tytułu zaległych składek za zobowiązania płatnika T. sp. z o.o. podczas gdy decyzja ta w sentencji swojej w żaden sposób nie kreuje i nie statuuje jakiejkolwiek odpowiedzialności E. M. nie zawierając przy tym jakichkolwiek stwierdzeń o tym mówiących.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w T. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa.
Uzasadniając skargę jej autor przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że od dnia [...] stycznia 2016r. możliwe zostało zastosowanie postanowień art. 109 O.p. do należności z tytułu składek względem ZUS ale ma to zastosowanie do zobowiązań powstałych po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej na co wskazuje art. 22 ustawy nowelizującej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
- III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).
Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133§1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony.
Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie organu nadzoru, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne.
W punkcie wyjścia należ przypomnieć, że ustawa z dnia 10 września 2015r. o zmianie ustawy-Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. u z 2015r. poz. 1649) znowelizowała różne ustawy w tym ustawę z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (art. 1 ustawy nowelizującej) i ustawę z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 8 ustawy nowelizującej).
W art. 1 pkt 88 ustawy nowelizującej, zmieniono art. 109§1 O.p. wskazując, że w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej przepisy art. 29 stosuje się odpowiednio. Dla przypomnienia, art. 29 O.p. stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.
W art. 8 pkt 4 ustawy nowelizującej, zmieniono art. 31 u.s.u.s. wskazując, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 109§1 w zakresie art. 29, art. 109§2 pkt 1 O.p.
Stosownie do art. 22 cyt. ustawy do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych (składkowych) powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (a więc przed dniem 1 stycznia 2016r.) stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (a zatem Ordynacji podatkowej), w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Wedle zaś art. 31 ustawy nowelizującej, ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016r. z wyjątkami, które nie mają zastosowania w tej sprawie.
Zgodnie z treścią art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy m.in. art. 29§1 i 2, art. 107§1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i §3, art. 108§1, 3 i 4, art. 109§1 w zakresie art. 29, art. 109§2 pkt 1, art. 110§1, §2 pkt 2, §3 oraz art. 118 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa. Ponadto, w myśl art. 32 ustawy systemowej, także do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Stosownie do art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Zgodnie natomiast z treścią art. 29§1 O.p., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Konsekwencją rozciągnięcia odpowiedzialności podatnika na majątek wspólny jego oraz małżonka jest również odpowiedzialność tego małżonka. Odpowiedzialność tę należy rozumieć jako dopuszczalność stosowania przewidzianych prawem środków przymusu zmierzających do wyegzekwowania podatków również z jego majątku, który stanowi majątek wspólny małżonków. Odpowiedzialność ta powstaje z mocy prawa, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji.
Powyższe oznacza zatem, że w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości składkowe powstałe przed dniem 1 stycznia 2016r. stosuje się przepisy dotychczasowe czyli, zastosowanie w sprawie ma art. 31 u.s.u.s. w brzmieniu do 31 grudnia 2015r.
Jeżeli więc organ wydaje decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości składkowe i chce przenieść te odpowiedzialność na osobę trzecią np. małżonka lub małżonków, musi uwzględnić treść art. 1 pkt 88, art. 8, art. 22 ustawy nowelizującej, art. 31 u.s.u.s., art. 109 O.p. jak również i to jakiego okresu dotyczą zaległości składkowe. Czy dotyczą okresu do końca 2015r. czy zaległości powstałych od 2016r.
W przedmiotowej sprawie, zaległości spółki T. Sp. z o.o. dotyczyły zaległych składek od 10/2015 do 03/2016 i organ rentowy przeniósł całą zaległość z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na małżonków M. M. i E. M..
Działanie organu było nieprawidłowe bowiem nie uwzględniono faktu, że małżonka czyli E. M., w świetle art. 22 ustawy nowelizującej nie mogła odpowiadać za zaległości powstałe przed 1 stycznia 2016r.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w T. z dnia [...] grudnia 2019r. gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, art. 205§2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1800 ze zm.). Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania w wysokości 597,00 zł składa się: wpis od skargi w kwocie 100,00 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480,00 zł.