Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 kwietnia 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.50.2023.2.ET Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Myślenicach (dalej: Naczelnik) z 16 lutego 2023 r. nr 1216-SEE.7113.1.7.2023.2 odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność organu egzekucyjnego polegającą na sporządzeniu planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży licytacyjnej nieruchomości.
Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik prowadził egzekucję z nieruchomości należących do zobowiązanego, w trakcie której przeprowadzono jej licytację. Po złożeniu przez nabywcę ceny nabycia, Naczelnik wydał 23 listopada 2022 r. postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości, które stało się ostateczne. Następnie postanowieniem z 13 stycznia 2023 r. Naczelnik sporządził plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości.
Wierzyciel hipoteczny, Bank [...] S.A (dalej: Spółka), w skardze z 26 stycznia 2023 r. na czynność egzekucyjną (sporządzenie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji) zarzuciła, że ww. postanowieniu "nie wskazano kwot, które składają się na koszty egzekucyjne w kwocie 105 000 zł, które zostały spłacone jako pierwsze. Nie wskazano wysokości opłaty manipulacyjnej, nie wskazano wykonanych czynności egzekucyjnych i kwoty opłat za te czynności oraz kwoty wydatków egzekucyjnych i ich składowych. Naczelnik postanowieniem z 16 lutego 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną.
Postanowieniem z 4 kwietnia 2023 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika stwierdzając, że skargę na czynność egzekucyjną wniosła osoba nieuprawniona. Wyjaśniono następnie, że art. 115b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) nie rozstrzyga o formie planu podziału kwoty uzyskanej w egzekucji z nieruchomości, a tym bardziej o środkach zaskarżenia. Zgodnie jednak z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 § 1 u.p.e.a., rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego następują w formie postanowienia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, zaś zażalenie przysługuje jedynie wówczas, gdy przepis tak stanowi.
W konsekwencji plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji następuje w formie postanowienia na które nie przysługuje zażalenie. Podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną. Zgodnie natomiast z art. 54 § 1 u.p.e.a. na czynność egzekucyjną służy skarga, która przysługuje wyłączenie zobowiązanemu. Dlatego też zasadnie Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie skargi złożonej przez Spółkę, gdyż nie jest ona zobowiązanym, prawidłowo stosując dyspozycję wynikającą z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.).
Spółka w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu niezgodność z prawem. Podniosła, że zaskarżeniu podlega podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, który nie uwzględnia wierzycieli hipotecznych, w szczególności Spółki. W planie podziału nie wskazano składników i podstaw zarówno faktycznych jak i prawnych dla naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia nieruchomości oraz zajęcia ułamkowej części nieruchomości w łącznej wygórowanej kwocie 175.029,91 zł. Nie wskazano faktycznie wykonanych czynności egzekucyjnych i kwoty opłat za te czynności oraz kwoty wydatków egzekucyjnych i ich składowych. "Brak również informacji koszty której egzekucji zostały uwzględnione", a brak tych informacji uniemożliwia wykonanie analizy poprawności wydanego postanowienia i pozostawia wątpliwości co do trafności poczynionych ustaleń. Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu, wbrew obowiązkowi, nie odniósł się merytorycznie do prawidłowości sporządzonego planu podziału.
W związku z tak sformułowanymi zarzutami, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując na zasadność wydania ponownego planu podziału z uwzględnieniem wierzyciela hipotecznego i określenie kwot przynależnych do wypłaty na rzecz Spółki.
Dyrektor odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej: p.p.s.a.).
Zasadniczą kwestią sporną, pominiętą jednak w złożonej skardze, jest odpowiedź na pytanie, czy sporządzony w postępowania egzekucyjnym przy egzekucji z nieruchomości plan podziału, podlega zaskarżeniu przez wierzyciela hipotecznego, który w tym planie uczestniczy.
Zaskarżona przez Spółkę czynność egzekucyjna, jaką był dokonany plan podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, dokonana została na podstawie art. 115b u.p.e.a. Co do możliwości zaskarżenia tej czynności, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 2992/17 (powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), którego tezy orzekający w sprawie Sąd podziela i wykorzysta w dalszej części uzasadnienia.
Stosownie do art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli tak stanowi u.p.e.a. lub k.p.a. Sporządzając na podstawie art. 115b u.p.e.a., plan podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości organ egzekucyjny wydaje postanowienie. Z art. 115b u.p.e.a., jak również z regulacji zasad ogólnych postępowania przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nie wynika, aby wierzycielowi przysługiwał środek zaskarżenia na postanowienie w sprawie planu podziału. Jedynie w przypadku określonym w art. 115a u.p.e.a., gdy następuje podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy lub z realizacji prawa zbywalnego, do których nastąpił zbieg egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, na które wierzycielom przysługuje zażalenie.
Jednocześnie w art. 62 i art. 63 u.p.e.a. wskazano na czym polega "zbieg egzekucji" i jakie warunki muszą być spełnione, aby zbieg taki powstał. W świetle tej regulacji "zbieg egzekucji" nie oznacza skierowania egzekucji do jednego przedmiotu przez kilku wierzycieli. W kontekście art. 115a u.p.e.a., "zbieg egzekucji" oznacza zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Zatem do zbiegu egzekucji dochodzi wyłącznie w przypadku prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych, jeśli różne organy egzekucyjne dokonają zajęcia tej samej rzeczy bądź prawa majątkowego. Na podstawie art. 115a u.p.e.a., środek zaskarżania na plan podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości przysługuje wierzycielom wyłącznie, jeżeli do sprzedawanej rzeczy wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Znaczenie pojęcia "zbieg egzekucji" zdefiniowane w ustawie powinno być rozumiane w sposób jednakowy na gruncie danego aktu prawnego.
Brak możliwości zaskarżenia czynności egzekucyjnej, jaką jest sporządzony na podstawie art. 115b u.p.e.a. plan podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, zasygnalizowany został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 427/22.
Wobec powyższego, skoro w przepisach art. 115b i nast. u.p.e.a., nie przewidziano możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, jak również nie był to plan podziału sporządzony po "zbiegu egzekucji", zażalenie wierzycielowi nie przysługiwało. Nie można było wobec powyższego potraktować wniesionej przez Spółki skargi na czynność egzekucyjną jako zażalenia.
W ocenie Sądu wierzycielowi na taką czynność, jak słusznie Dyrektor zauważył, nie przysługuje również skarga na czynność egzekucyjną. Stosownie bowiem do jednoznacznie brzmiącego przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a., ten środek zaskarżenia przysługuje jedynie zobowiązanemu. Jak wynika z kolei z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa zobowiązanym, rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężny. Spółki występującej w postępowaniu egzekucyjnym, nie można było zatem uznać zobowiązanego.
Słusznie wobec tego Dyrektor przyjął, że wniesiona przez Spółkę skarga na czynność egzekucyjną – podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, nie mogła zostać merytorycznie rozpoznana, lecz należało stwierdzić, że jest ona niedopuszczalna. W ocenie Sądu błędnie jednak przyjęta została podstawa rozstrzygnięcia.
Rozpatrywanie bowiem wniesionego środka zaskarżenia w toku trwającego postępowania egzekucyjnego, czyli skargi na czynność egzekucyjną, nie jest odrębną od tego postępowania sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania. Tym samym złożona przez Spółkę w toku postępowania egzekucyjnego skarga na czynność egzekucyjną, nie wszczynała jakiegoś "innego" postępowania, lecz została złożona w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Złożenie tej skargi zmierzało do tego, by wykazać błędy w sporządzonym planie podziału. Innymi słowy, organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, czy skarga taka jest po pierwsze dopuszczalna i w razie pozytywnej odpowiedzi, skargę taką rozpoznaje.
W art. 54 u.p.e.a., czy też w innych przepisach tej ustawy, nie przewidziano sposobu rozstrzygnięcia w przedmiocie środka zaskarżenia, który ze względów podmiotowych lub przedmiotowych jest niedopuszczalny. Stosując jednak w ocenie Sądu na podstawie art. 18 u.p.e.a., odpowiednio przepisy k.p.a., "bliższym" prawidłowego rozstrzygnięcia byłoby wydanie postanowienie o niedopuszczalności skargi w oparciu o dyspozycję art. 134 k.p.a., który pozwala organowi odwoławczemu stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę, że postanowienie takie wydawane jest przez organ odwoławczy, tymczasem Naczelnik do którego wniesiono skargę organem takim nie był. Niemniej jednak skarga na czynność egzekucyjną, jak i odwołanie stanowią środki zaskarżenia dokonanych czynności. Skoro w postępowaniu egzekucyjnym nie ma odrębnych regulacji, pozwalających na stwierdzenie, że złożony środek zaskarżenia jest niedopuszczalny, zasadnym byłoby, przy odpowiednim stosowaniu przepisów k.p.a., skorzystać z instrumentu prawnego, który bezpośrednio odnosi się do niedopuszczalności wniesienia środka zaskarżenia, nie zaś do regulacji, która dedykowana jest odmowie wszczęcia postępowania w ogóle.
Niemniej jednak stwierdzone uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż rozstrzygnięcie przy odpowiednim zastosowaniu art. 134 k.p.a., byłoby tożsame, czyli skarga na czynność egzekucyjną nie zostałaby rozpoznana. Dlatego też Sąd nie uchylił z tego powodu zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia go poprzedzającego.
Skoro Spółce nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia czynności egzekucyjnej w postaci planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, Dyrektor, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, nie mógł merytorycznie odnieść się do postawionych zarzutów. Byłoby to możliwe dopiero wówczas, gdyby przewidziano możliwość zaskarżenia planu podziału przez wierzyciela hipotecznego. Spółka w złożonej skardze nie przedstawiła jakiejkolwiek argumentacji, która kwestionowałaby pogląd Dyrektora o niedopuszczalności skargi na czynność egzekucyjną. Uzasadnienie skargi zmierza jedynie do wskazywania na nieprawidłowości w sporządzonym planie podziału. Nie było to jednak przedmiotem postępowania. Sąd nie może zatem odnieść się do poglądów zaprezentowanych przez Spółkę, wyrażonych w uzasadnieniu skargi. Wykroczyłby bowiem poza granice rozpoznawanej sprawy.
Sąd działając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, jak również powołaną podstawą prawną, nie stwierdził uchybień w działaniu Dyrektora, które uzasadniałyby uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Z tych wszystkich powodów skarga podlegała oddaleniu, zaś podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 151 p.p.s.a.