Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] orzekł o odpowiedzialności J. D. za zaległości podatkowe "A" sp. z o.o. w [...] w podatku dochodowym od osób fizycznych od wypłat z tytułu wynagrodzeń za stosunku pracy za marzec, kwiecień i maj 2000 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym za marzec 2000 r. - [...] zł, za kwiecień 2000 r. - [...] zł i maj 2000 r. - [...] zł. Ponadto została nałożona na J. D. odpowiedzialność za odsetki za zwłokę od wskazanej zaległości, które na dzień wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności podatkowej wynosiły [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podatkowy podniósł, iż decyzją z dnia [...] 2000 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] określił kwotę zobowiązania podatkowego "A" sp. z o.o. w [...] w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłat z tytułu wynagrodzeń ze stosunku pracy w łącznej kwocie [...] zł za miesiące marzec -maj 2000 r. "A" sp. z o.o., pomimo ustawowego obowiązku, nie odprowadziła w należnej wysokości pobranych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłat pracowników. W okresie powstania zaległości podatkowych funkcję prezesa zarządu spółki pełnił J. D. W okresie marca - maja 2000 r. należności spółki malały a zobowiązania rosły. Strata spółki stale się pogłębiała i wynosiła w miesiącu marcu 2000 r. - [...] zł a w maju 2000 r. [...] zł. Główną przyczyną takiej sytuacji było to, że spółka nie dochodziła należności przysługujących jej od przedsiębiorstwa B - G. H. W dniu [...] 2000 r. J. D. złożył do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "A". Postanowieniem z dnia [...] 2000 r. Sąd Rejonowy [...] w [...] ogłosił upadłość spółki. Dalej w uzasadnieniu zostało podniesione, iż zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może odstąpić od przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. powstałe w czasie pełnienia przez te osoby obowiązków członka zarządu ale tylko w przypadku jeżeli członek zarządu wykaże okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność, wskazane w tym przepisie. Zaznaczono, iż do przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu organ obowiązany jest wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązku członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Natomiast wykazanie okoliczności wyłączającej odpowiedzialność ciąży na członku zarządu. Dalej organ podkreślił, iż zobowiązany miał wiedzę na temat kondycji finansowej spółki o czym świadczą podpisy złożone przez niego pod bilansami za kolejne miesiące. Zaznaczono, iż mając wiedzę na temat sytuacji spółki powinien on złożyć wniosek o jej upadłość w terminie 14 dni od dnia podpisania sprawozdania za l -III 2000 r. Wniosek taki został złożony przez zobowiązanego w dniu [...] 2000 r. tj. po przekroczeniu wskazanego terminu. Organ określił należności w części dotyczącej odsetek na podstawie art. 53 § 1,2,3 i 4 Ordynacji według zasad określonych w tych przepisach.
Od powyższej decyzji J. D. wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 116, 180, 188 i 194 Ordynacji podatkowej poprzez ich nie zastosowanie oraz błędną interpretację a ponadto zarzucił dowolność w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego poprzez nieustosunkowanie się do postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2003 r. W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania podniósł, iż organy podatkowe przy wydawaniu decyzji nie uwzględniły faktu, iż zobowiązany udowodnił spełnienie przesłanek z art. 116 Ordynacji podatkowej, wyłączających jego odpowiedzialność, w szczególności fakt zgłoszenia we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Dalej J. D. przedstawił nowe dokumenty na poparcie swych twierdzeń. Przedłożył decyzję Prezesa Zarządu PFRON w [...] z dnia [...] 2006 roku, uchylającą decyzję pierwszej instancji i umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności J. D. za zaległości we wpłatach na rzecz funduszu z uwagi na brak winy w powstaniu zaległości i ponoszenie jej przez inny podmiot współpracujący z PFRON a to firmę udziałowca G. H. a także złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.
Dyrektor Izby Skarbowej w [...] decyzją z dnia 9 lutego 2006 roku nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzył stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu organu podatkowego pierwszej instancji, iż wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "A" został złożony przez zobowiązanego w dniu [...] 2000 r. a więc z uchybieniem terminu wynikającego z art. 5 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. 1991 Nr 118, poz. 512 z późn. zm.). Zaznaczono, iż organ pierwszej instancji użył wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia sprawy tym bardziej, iż ciężar udowodnienia okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Zaznaczono, iż zobowiązany nie wykazał tych okoliczności, tym bardziej że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony po terminie przewidzianym w przepisach prawa upadłościowego. W dniu ogłoszenia upadłości zobowiązania spółki ukształtowane były na takim poziomie, że było oczywiste, iż nie zostaną zaspokojone w całości w postępowaniu upadłościowym, biorąc pod uwagę istniejący majątek spółki.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. D. zarzucił decyzji Dyrektora Izby Skarbowej naruszenie art. 116, -180, 188 i 194 Ordynacji podatkowej oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych poprzez pominięcie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2003 r. oraz dowodu z akt sprawy w której zostało ono wydane. W oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej oraz pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zostało podkreślone, iż skarżący udowodnił spełnienie przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność a jedynie złożone przez niego wnioski dowodowe nie zostały rozpatrzone i uwzględnione przez organy podatkowe.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł ojej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów organ podniósł, iż wystąpiły pozytywne przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego, będącego członkiem zarządu spółki. Powtórzone zostało stwierdzenie, iż skarżący wniosek o ogłoszenie upadłości złożył po terminie. Zaznaczono, iż w dniu ogłoszenia upadłości tj. [...] 2000 r. zobowiązania "A" sp. z o.o. wynosiły [...] zł i nie mogły zostać zaspokojone z aktywów spółki na które składał się majątek o wartości [...] zł oraz wierzytelność w kwocie [...] zł. Powtórzono, iż organy podatkowe dołożyły należytych starań, celem dokładnego rozpoznania sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Analiza akt prowadzonego postępowania oraz zarzutów podniesionych w skardze doprowadziły Sąd do przekonania, iż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, uzasadniającego uchylenie zaskarżonych decyzji.
Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego należy podnieść, iż są one trafne i zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 121 § 1 Ordynacji postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Ponadto w świetle art. 122 Ordynacji w toku postępowania organy podatkowe podjąć powinny wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.
W niniejszej sprawie organy podatkowe w sposób jaskrawy nie zastosowały się do wskazanych wyżej, dwóch podstawowych i naczelnych zasad postępowania podatkowego. W szczególności organ podatkowy drugiej instancji nie uwzględnił zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz okoliczności wynikających w sposób oczywisty z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż organy podatkowe w sposób niedopuszczalny pominęły, przy rozpatrywaniu sprawy, okoliczności wynikające z postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2002 r. oraz z dnia [...] 2003 r. zapadłych w sprawie o sygn. akt [...]. W tej mierze znamienne jest, że sąd upadłościowy z urzędu wszczął postępowanie w sprawie orzeczenia wobec J. D. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni po czym stwierdził, iż brak jest podstaw do orzekania takiego zakazu.
Do powyższej okoliczności, pomimo wyraźnego wskazania jej przez zobowiązanego, organy podatkowe w ogóle się nie odniosły, naruszając tym samym wskazane w skardze art. 180, 188 oraz 194 Ordynacji. Organy w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć podnosiły wciąż ten sam argument, iż skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki gdyż egzekucja wobec niej okazała się bezskuteczna, nie wniósł on w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości a ponadto nie wykazał żadnej z innych przesłanek ekskulpujących go od odpowiedzialności, przewidzianych w art. 116 Ordynacji. Pominięcie wskazanych przez stronę dowodów w sposób oczywisty wypaczyło prawidłowość wydanych rozstrzygnięć. Organ podatkowy zobowiązany jest bowiem ocenić całość zgromadzonego materiału dowodowego, odnieść się do każdego z dowodów i wyjaśnić dlaczego jedne z nich bierze pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy a innym nie nadaje takiego charakteru.
Postanowieniem z dnia [...] 2003 r. Sąd Rejonowy w [...] stwierdził brak podstaw do orzekania wobec J. D. zakazu o którym mowa w art. 172 prawa upadłościowego. Wskazany przepis stanowił, iż sąd upadłościowy ma obowiązek orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni w stosunku do osoby, która nie zastosuje się do obowiązku wynikającego z art 5 § 1 lub § 2 prawa upadłościowego, chyba że tego obowiązku nie dopełniła bez swojej winy. Art. 5 § 2 prawa upadłościowego statuował obowiązek złożenia przez członka zarządu spółki kapitałowej wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym jej majątek nie wystarczał na zaspokojenie długów lub od dnia zaprzestania płacenia długów.
W przypadku J. D. sąd upadłościowy przeprowadził w tej mierze postępowanie i stwierdził, iż brak jest przesłanek do orzeczenia wskazanego zakazu ergo skarżący w związku z sytuacją finansową spółki "A" w terminie złożył wniosek o ogłoszenie jej upadłości bądź nie złożył go w terminie ale spóźnienie to nastąpiło bez jego winy.
Wskazane okoliczności, leżące u podstaw ustaleń sądu upadłościowego, stanowią jednocześnie okoliczności ekskulpujące członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki kapitałowej wyraźnie wskazane w materialnoprawnym przepisie art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Okoliczność ta została w sposób całkowity pominięta przez organy podatkowe. Pominięcie takie byłoby zasadne w sytuacji gdyby organy w sposób konkretny wykazały, iż w rzeczywistości okoliczności ekskuplujace nie zaistniały. Ciężar wykazania tej kwestii, w świetle wskazanych przez skarżącego dowodów, w szczególności omawianego postanowienia i akt sprawy w której owo orzeczenie zapadło, ciąży w takim przypadku na organie podatkowym. Zobowiązany, stosując się przewidzianego przez ustawodawcę przerzucenia ciężaru dowodu, wykazał okoliczności z art. 116 Ordynacji podatkowej wyłączające jego odpowiedzialność.
Organ podważając swoimi decyzjami trafność wskazanego postanowienia sądu upadłościowego oraz rozstrzygnięcia Prezesa PFRON, nie wyjaśnił dlaczego tak uczynił i z jakich powodów odmówił tym dokumentom jakiejkolwiek znaczenia w sprawie. Nawet jeżeli nie podzielał podjętych rozstrzygnięć winien to wyraźnie stwierdzić, wyjaśniając przesłanki, którymi się kierował. Winien też dokonać analizy sytuacji majątkowej spółki w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Analizy tej zastąpić nie mogą znajdujące się w aktach dokumenty finansowe dotyczące poszczególnych miesięcy 2000 r. zwłaszcza, że nie zostały one w żaden sposób omówione a wspomniana analiza zawarta być powinna w uzasadnieniu decyzji organu podatkowego.
Należy również wskazać, iż w tej mierze organ podatkowy drugiej instancji nie odniósł się w zupełności do decyzji Prezesa PFRON z dnia [...] 2006 r. umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności J. D. za zaległości spółki z tytułu wpłat na rzecz funduszu. Powyższa decyzja organu administracji uwzględniała postanowienie sądu z dnia [...] 2003 r. Przy rozpatrywaniu sprawy organy podatkowe nie powinny pomijać tego rodzaju dowodów wskazanych przez stronę.
Uwzględniając przytoczone powyżej argumenty należy uznać, iż postępowanie organów podatkowych w niniejszej sprawie było nieprawidłowe i naruszało przytoczone wyżej przepisy postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Brak prawidłowych ustaleń faktycznych doprowadził do niemożności oceny czy w sprawie prawidłowo zastosowano przepis prawa materialnego, a to art. 116 Ordynacji podatkowej.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł w pkt. 1 sentencji o uchyleniu zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.
Zgodnie z art 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w tym wpisu od skargi. W świetle art. 205 § 2 wskazanej ustawy do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę reprezentowaną przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w przepisach szczególnych. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził w pkt. II sentencji od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie [...] zł tytułem uiszczonego wpisu oraz [...] zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (w tym koszty opłaty skarbowej) w oparciu o § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).