Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 stycznia 2011r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że A.M. (ur. w 1976r.) prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną K.M. (ur. w 1976r.) oraz dwójką dzieci w wieku 14 i 16 lat. Rodzina mieszka w budynku należącym do "S" Sp. z o.o. w T., na podstawie umowy najmu, zawartej na okres 30 lat, z roczną opłatą wynoszącą 1200 zł. Wnioskodawca zatrudniony jest w firmie: "K w T." na ½ etatu i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 556,65 zł netto miesięcznie. W tej samej spółce zatrudniona jest jego żona z wynagrodzeniem w wysokości 1459,48 zł netto miesięcznie.
W 2011r. osiągnął on łączny dochód w wysokości 8 921,21 zł przy przychodzie na poziomie 11 444,90 zł. W tym samym roku żona wnioskodawcy uzyskała dochód w wysokości 22 665 zł, przy przychodzie na poziomie 24 000 zł. Jest ona właścicielką samochodu osobowego marki Toyota Yaris, posiada również udziały w "S" Sp. z o.o. w T. Miesięczne wydatki rodziny obejmujące koszty mediów, żywności i lekarstw wynoszą ok. 1500 zł. Skarżący podaje, iż nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Wnioskodawca wskazał także, że między nim a żoną ustanowiona jest rozdzielność majątkowa.
Postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Wskazał on, że wnioskodawca został wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów, gdyż zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z obowiązku tego skarżący nie wywiązał się w pełni, co skutkowało uznaniem, że nie wykazał on przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.
W sprzeciwie od tego postanowienia A.M. wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Podał, że rozstrzygnięcie to jest niesprawiedliwie i krzywdzące, w szczególności z uwagi na uzyskiwany faktyczny dochód przypadający na czteroosobową rodzinę. Łączny roczny dochód rodziny skarżącego wynosi około 30 tys. zł, co daje 7 500 zł rocznie na osobę w rodzinie. Nie posiadają zatem środków na poniesienie kosztów sądowych. Wnioskodawca zarzucił, że nie uwzględniono wydatków związanych z nauką dzieci, które są bardzo wysokie. Wskazał także, że żona odmówiła przekazania wyciągów bankowych, gdyż relacje między małżonkami nie są dobre.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej zwanej "p.p.s.a." – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (lub częściowym).
Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. (wskazanego zresztą w wezwaniu Referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2012 r., skierowanym do skarżącego), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym stanu majątkowego żony) nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Pominął bowiem szereg okoliczności dotyczących kondycji finansowej żony, tj. nie przedłożył wyciągów z jej kont bankowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, jak również nie podał ilości i wielkości posiadanych przez nią udziałów w spółce Sonet. Nie przedłożył także wyciągów ze swoich kont. Nie określił również precyzyjnie ponoszonych miesięcznie wydatków, wskazując, że wydatki na media, lekarstwa i żywność wynoszą miesięcznie około 1500 zł. W sprzeciwie podał dodatkowo, że ponosi wysokie koszty związane z nauką dzieci, lecz nie podał ich wysokości.
Wnioskodawca przedłożył natomiast akt notarialny, z którego wynika, że między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Sąd podkreśla w związku z tym, że wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku, gdyż dochody i majątek tych osób kształtują status majątkowy strony. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Nie ulega wątpliwości, że w/w wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów.
Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do przedłożonej umowy majątkowej małżeńskiej należy wskazać, że jej zawarcie nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt II FZ 572/05, niepubl.). Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe.
W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od współpracy z Sądem dla umożliwienia poznania pełnej sytuacji finansowej strony, należy uznać za niewskazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie jest bowiem w stanie w takiej sytuacji w prawidłowy sposób zweryfikować aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Twierdzenie skarżącego o osiąganiu przez jego rodzinę niskich dochodów (30 tys. rocznie) nie mogło odnieść w związku z tym zamierzonego przez skarżącego skutku w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Niewykonanie w pełni wezwania do złożenia wskazanych dokumentów i przedstawienia wskazanych informacji uniemożliwiło bowiem dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.