Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 574/08

Uzasadnienie

L. O. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek na urzędowym formularzu (PPF) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 marca 2008 r. nr [....] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o pozostawieniu bez rozpoznania podania w sprawie umorzenia zaległości w podatku dochodowym za lata 1999-2000.

Z uwagi na nieczytelność przedmiotowego wniosku, zarządzeniem z dnia [...] listopada 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał wnioskodawcę do ponownego złożenia czytelnie wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzupełnienia go o:

1. - spis miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami poparty odpowiednimi rachunkami,
2. - wyciągi z kont bankowych L. O., jego żony i córek, obejmujący operacje z ostatnich trzech miesięcy,
3. - zeznania podatkowe za rok 2007 L. O., jego żony i pracujących domowników,
4. - zaświadczeń z zakładu pracy o wysokości zarobków L. O., jego żony i pracujących domowników.

W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca ponownie złożył w Sądzie nowe, wypisane odręcznie, oświadczenie na druku PPF.

Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2008 r. (sygn. akt I SA/Kr 574/08) Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pozostawił wniosek bez rozpoznania z uwagi na fakt, iż pomimo wezwania nie przedstawiono czytelnie wypełnionego formularza wraz z wymaganymi przez orzekającego dokumentami.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem wnioskodawca zaskarżył zarządzenie Referendarza w drodze sprzeciwu żądając jego uchylenia. W uzasadnieniu sprzeciwu odniósł się natomiast do będącego przedmiotem skargi postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") – od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny.

Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna (dochody i wydatki) uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pomimo wezwania przez Referendarza sądowego wnioskodawca nie uzupełnił swego wniosku o żadne dokumenty źródłowe, które uprawdopodabniałyby przedstawioną przez niego we wniosku sytuację majątkową. Tymczasem, jak już wspomniano, to skarżącego obciążał ciężar przekonania Sądu o realnej potrzebie skorzystania z pomocy Państwa przy okazji dochodzenia swych praw. Wnioskodawca zwracając się o przyznanie prawa pomocy nie pokusił się nawet o wyszczególnienie wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny ograniczając się do krótkich i ogólnikowych stwierdzeń. Co oczywiste Sąd na podstawie tych ogólnikowych stwierdzeń nie mógł dokonać w tym względzie żadnych jednoznacznych ustaleń. W oparciu o treść wniosku nie można było realnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego. Celowe zatem było skierowane do wnioskodawcy wezwanie do uzupełnienia wniosku o przedstawienie konkretnych dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono by w sposób przybliżony - z jednej strony poszczególne świadczenia składające się na dochody rodziny wnioskodawcy, z drugiej zaś konkretne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny.

Informacje takie mogłyby rzucić światło na rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy. Działanie takie znajduje umocowanie w art. 255 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o udzielenie pomocy prawnej, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Skarżący całkowicie zignorował, to wezwanie i nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby sytuację majątkową uzasadniającą przyznanie prawa pomocy.

W takich okolicznościach – w ocenie Sądu – brak jest przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.