Uzasadnienie
Dnia 23.07.2012r., w przedmiotowej sprawie wpłynął wniosek W.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Zarządzeniem Referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 13.08.2012r. wnioskodawca został wezwany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270) do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Dnia 12.09.2012r. wpłynął kolejny wniosek W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24.09.2012r. wpłynęło natomiast do tut. Sądu pismo strony skarżącej, w którym W.G. zawarł m.in. prośbę o przedłużenie wyznaczonego terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów, gdyż nie jest w stanie, w tym czasie, uzyskać ich wszystkich. Swoją prośbę uzasadnił m.in. przebytą operacją, złym stanem zdrowia oraz brakiem chęci współdziałania żony i córki w ich uzyskaniu. Dnia 09.10.2012r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przedłużył przedmiotowy termin do dnia 23.10.2012r.
Następnie dnia 05.11.2012r. do tut. Sądu wpłynęło pismo strony skarżącej wraz z załącznikami, zawierające ponowną prośbę o przedłużenie wyznaczonego terminu. Dnia 12.11.2012r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przedłużył przedmiotowy termin do dnia 26.11.2012r.
Dnia 13.12.2012r. wpłynął natomiast kolejny wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wraz z załącznikami. Formularz wniosku nie był jednak podpisany przez wnioskodawcę. W związku z tym został on wezwany o jego podpisanie. W dniu 01.02.2013r. wpłynął podpisany przez W.G. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wraz załącznikami.
Jak wynika z uzasadnień wniosków, zawartych w nich "oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów W.G. ur. w 1948r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z M.G. ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002r., synem R.G. ur. w 1974r., synową M. G. ur. w 1975r. oraz wnukami: N.G. ur. w 2004r. i A.G. ur. w 2008r. Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki M.G..
W.G. pobiera emeryturę w wysokości 3 243,67 zł. miesięcznie, netto a M.G. w wysokości 1207 zł. miesięcznie, netto (1638 zł. brutto). Jest ona również właścicielką gruntu rolnego o pow. 40 ha. R.G. jest bezrobotny i nie posiada majątku a M. G. uzyskuje z tytułu umowy o prace wynagrodzenie w wysokości 1032 zł., miesięcznie, netto (1386 zł., brutto). Małżonkowie ci pozostają w rozdzielności majątkowej.
Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 327,64 zł., opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 137 zł. (411 zł.: 3 miesiące = 137 zł.), opłatę za alarm – 61 zł., wydatki na opał - ok. 400 zł. (4800 zł.: 12 miesięcy = 400 zł.), wydatki na insulinę W.G. – 300 zł., wydatki na leki nasercowe M.G. – 130 zł., abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł., opłatę za wywóz śmieci – 30 zł., podatek – 20 zł., wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł. na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1764,82 zł.
Strona skarżąca podaje, iż nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. M.G. jest natomiast właścicielką dziesięcioletniego samochodu osobowego marki Mitsubishi, który jest niesprawny z powodu awarii silnika.
Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11).
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r.,sygn.akt II FZ 703/06).
Orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi więc dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków, żeby uznać je za konieczne lub za zbędne. Brak danych w tym zakresie lub ich niepełność skutecznie uniemożliwia taką analizę. To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy, nawet w części. Trzeba bowiem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi w rzeczywistości przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Stąd też analiza sytuacji strony skarżącej musi być tak wnikliwa.
W rozpatrywanym przypadku zachodzą dwie podstawowe przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy, przy czym zaistnienie każdej z nich z osobna stanowiłoby już podstawę oddalenia wniosku w tym zakresie.
Po pierwsze więc strona skarżąca nie wywiązała się w pełni z nałożonego na nią obowiązku przesłania odpowiednich dokumentów, bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej. Mimo upływu bardzo długiego okresu czasu, nie przesłała bowiem:
- - wyciągów z kont bankowych W.G., M.G. R.G. i M.G. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągów z lokat bankowych, M.G., R. G. i M. G.,
- - zeznania podatkowego W. G., M. G., R. G. i M. G. za 2011r.
- - dowodu przekazu lub przelewu emerytury M. G. za ostatni miesiąc,
- - zaświadczenia z zakładu pracy M. G. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków,
- - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością W.G., M.G. (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku,
- - spisu posiadanych przez M.G. nieruchomości wraz z podaniem ich wielkości i położenia oraz odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) na tą okoliczność,
Po drugie z kolei podkreślić należy, iż wnioskodawca określił łączny dochód rodziny na poziomie 5482,67 zł. (3 243,67 zł. +1207 zł. + 1032 zł.= 5482,67 zł.) a jej wydatki, łącznie z płaconą ratą kredytu wynoszą w sumie 6 340,46 zł. (327,64 zł. + 137 zł. + 61 zł. + 400 zł. + 300 zł., + 130 zł. + 170 zł. + 30 zł. + 20 zł., 6 osób x 500 zł. + 1764,82 zł. = 6 340,46 zł.), przy założeniu, że utrzymanie jednej osoby wynosi minimalną kwotę z przedziału 500 - 600 zł. czyli 500 zł. Miesięczny deficyt budżetu domowego wynosi więc 857,79 zł. co jest niewytłumaczalne.
Sytuacja ta przeczy zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, które nieodzownie należy brać pod uwagą przy analizie przedstawionego stanu faktycznego (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Poddaje ona również pod wątpliwość wiarygodność oświadczeń składanych przez stronę skarżącą. W takim wypadku wykluczone jest natomiast przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie.
Trzeba również zaznaczyć, iż nie ma znaczenia dla sprawy fakt, iż W. G. pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej. Faktycznie bowiem prowadzi z nią gospodarstwo domowe. Ponadto, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I Fz 229/09).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, przedmiotowe wnioski należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270).