Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 07.03.2013r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług, za okres od marca do czerwca 2007r. oraz październik 2007r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.C. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pobiera emeryturę w wysokości 3 336,07 zł., miesięcznie, netto. Jego miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami obejmują: czynsz za wynajmowany lokal – 1434,36 zł., opłatę za gaz – 263,81 zł., opłatę za energię elektryczną – 208,92 zł., opłatę za usługi telefoniczne – 59,40 zł., opłatę za program "Canal +" - 52 zł., koszty leczenia chorób przewlekłych – 96,07 zł., koszty paliwa ponoszone w związku z trudnościami w przemieszczaniu się, spowodowanymi chorobą – 101,29 zł., opłatę za obsługę konta bankowego – 10,99 zł.
Wnioskodawca posiada konto bankowe w Banku P. S.A., którego saldo na dzień 19.05.2013r. wynosiło 853,53zł. Jest właścicielem samochodu osobowego marki Renault Thalia, rok prod. 2004.
Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11).
Z całą pewnością więc zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w przypadku kiedy strona skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód, którego wartość przewyższa dwukrotnie minimalne wynagrodzenie za pracę (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2012r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013r., Dz.U. z 2012r., poz. 1026, od 1 stycznia 2013r. wynosi ono 1600 zł.) i jest w stanie wygospodarowywać środki pieniężne na koszty adwokackie, mimo braku formalnej konieczności. W niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 661/13 J.C. jest bowiem reprezentowany przez adwokata, co niewątpliwie stanowi dla niego dodatkowe obciążenie finansowe. Zgodnie natomiast z art. 50 § 1 w/w ustawy uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Ustawa zatem nie nakłada na wnoszącego skargę do sądu obowiązku spełnienia przesłanki sporządzenia i wniesienia jej przez profesjonalnego pełnomocnika, jak to się dzieje w przypadku skargi kasacyjnej.
Z powyższego wynika więc, że skoro wnioskodawca ustanowił profesjonalnego pełnomocnika na etapach postępowań, na których może występować sam, to jest także w stanie ponieść koszty przynajmniej części wpisów sądowych, w tych sprawach (por. postanowienie NSA z dnia 21.06.2010r., sygn. akt I FZ 73/2010).
Oczywiście stopień partycypacji musi być uzależniony od sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz wysokości należnych kosztów sądowych. Łączna suma wpisów od skarg w obu wymienionych sprawach wynosi natomiast 19 662 zł. (16 554 zł. + 3 108 zł. = 19 662 zł.). Kwota ta, w świetle przedstawionych okoliczności, jest poza możliwościami płatniczymi strony skarżącej. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż wnioskodawca jest w stanie wygospodarować jednorazowo środki w wysokości 900 zł., o czym świadczy np. transakcja z dnia 13.05.2013r., stwierdzić należy, że zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych, zarówno w tej sprawie jak i w sprawie o sygn. I SA/Kr 661/13 ponad kwotę 450 zł., stanowi w pełni uzasadnione rozstrzygnięcie. Nie pozbawia ono wnioskodawcy zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża go w całości kosztami sądowymi, co mając na względzie ich wysokość, uniemożliwiłoby skorzystanie z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego.
W związku z tym, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art. 245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270 z p.zm.).