Uzasadnienie
W dniu 15 marca 2021 r. Fundacja W. w K. (dalej zwana także wnioskodawcą, stroną skarżącą oraz Fundacją) złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od lipca do września 2020 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w Krakowie) decyzją z dnia 17 marca 2021 r. nr 180000/71/130/2021-RDZ-B/2 odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r.
Nie zgadzając się z decyzją ZUS, strona w dniu 1 kwietnia 2021 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 6 maja 2021 r. nr 180000/71/148164/2021-RED-BA-RDZ-B7/2 utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 marca 2021 r.
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że we wniosku z 15 marca 2021 r. wnioskodawca oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności PKD 59.11.Z Wskazany kod PKD nie został jednak potwierdzony w rejestrze REGON. Zgodnie bowiem z danymi w rejestrze REGON przeważającą działalnością jest kod PKD 94.99.Z, a kod wskazany we wniosku jest wyłącznie kodem uzupełniającym.
ZUS podkreślił, że obowiązek zbadania działalności według kodu PKD dotyczy wszystkich płatników składek, w tym także stowarzyszeń i fundacji. Jeżeli więc, jako przeważający rodzaj działalności jest wskazany w rejestrze REGON inny kod PKD niż określony w ustawie, nie ma podstawy prawnej do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie ze składek. Fundacje, jeśli prowadzą działalność gospodarczą, to nie są typowymi uczestnikami życia gospodarczego. W przypadku tych podmiotów działalność gospodarcza posiada charakter głównie akcesoryjny względem ich standardowej działalności (oraz podstawowych źródeł finansowania). Dlatego nie ma znaczenia, że w KRS stowarzyszenie czy fundacja ma wpisany PKD, który uprawnia do otrzymania pomocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Fundacja W. w K. nie zgodziła się z ww. decyzją ZUS, zarzucając naruszenie art. 31zo ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjach kryzysowych. Strona skarżąca podkreśliła, że zgodnie z wypisem z rejestru przedsiębiorców prowadzi działalność przeważającą uprawniającą do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za wnioskowane miesiące.
Rozpoznając przedmiotową skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21 uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swojego stanowiska WSA w Krakowie wskazał m.in., iż biorąc pod uwagę zarówno zgromadzony w sprawie materiał dowodowy znajdujący się w przekazanych do tut. Sądu aktach administracyjnych, wyjaśnienia i dowody strony skarżącej składane w toku postępowania administracyjnego i jak i przedstawioną przez ZUS w zaskarżonej decyzji argumentację, Sąd nie jest w stanie podzielić prawidłowości twierdzeń ZUS, jakoby strona skarżąca nie spełniła wszystkich warunków do przyznania jej pomocy w postaci zwolnienia z opłacania składek na podstawie art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19. Jak już wcześniej zasygnalizowano, w zaskarżonej decyzji odmowę przyznania pomocy uzasadniono tym, że strona skarżąca we wniosku z dnia 15 marca 2021 r. wskazała na prowadzenie "przeważającej działalności gospodarczej" oznaczonej kodem PKD 59.11.Z, który to kod nie jest zgodny z rejestrem REGON. Kod PKD przeważającej działalności w rejestrze REGON na dzień 15 marca 2021 r. tj. 94.99.Z nie uprawnia do zwolnienia z opłacanych składek.
Z powyższego wynika, że ZUS w zaskarżonej decyzji bezpodstawnie uznał, że strona skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania zwolnienia z tego tylko powodu, że według danych z rejestru REGON przeważającą działalnością gospodarczą prowadzoną przez stronę skarżącą jest kod PKD 94.99.Z, w sytuacji, gdy ustawodawca w zakresie zwolnienia z art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 nie odsyła do kodu PKD ujawnionego w rejestrze REGON. W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy ustawy o COVID-19, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji tj. art. 31zo ust. 8, dla dokonania oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności gospodarczej według kodu PKD, nie zawierały odesłania do rejestru REGON, tak jak to ma miejsce w przypadku zwolnienia z opłacania składek przyznawanego na podstawie art. 31zo ust. 10, który poprzez ust. 11 odsyła do danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 września 2020 r. We wniosku RDZ-B z dnia 15 marca 2021 r. wskazano, że wnioskodawca podaje kod PKD prowadzonej przeważającej działalności gospodarczej zgodnie ze zgłoszeniem do KRS lub CEIDG (nie wymieniono rejestru REGON).
Z analizy akt administracyjnych przekazanych do Sądu wynika, że ZUS wydając decyzję odmowną z dnia 17 marca 2021 r. oparł się na odpisie z rejestru REGON, w którym jako przeważająca działalność figuruje kod PKD 94.99.Z (Działalność pozostałych organizacji gdzie indziej niesklasyfikowana), a także na odpisie pełnym z KRS na dzień 17 marca 2021 r. (informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej), którego nie sposób wywieść jako przeważającą działalność na dzień złożenia wniosku prowadziła strona skarżąca. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 31 marca 2021 r., strona skarżąca wyjaśniła m.in, że prowadzi działalność statutową jak i działalność gospodarczą i w związku z tym wpisana jest do Rejestru Stowarzyszeń jak i Rejestru Przedsiębiorców, a w tym ostatnim widnieje jako przedmiot przeważającej działalności "Działalność związana z produkcją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych sklasyfikowana pod kodem PKD 59.11.Z, która to działalność uprawnia do uzyskania wnioskowanego zwolnienia.
Do wniosku strona skarżąca dołączyła odpis z KRS (Rejestru Przedsiębiorców), w którym ujawniono w Dziale 3 jako przedmiot przeważającej działalności strony skarżącej jako przedsiębiorcy (pomoc w ramach Tarczy adresowana jest przecież do przedsiębiorców) kod PKD 59.11.Z. Z ustaleń faktycznych dokonanych w oparciu o dokumenty przedstawione przez stronę skarżącą wynika, że powyższy kod PKD został ujawniony w KRS w dniu 25 stycznia 2021 r. (postanowienie Sądu Rejonowego dla K., Wydział [...] z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt [...]). Brzmienie art. 31oz ust. 8 ustawy COVID-19 wskazuje na to, że zwolnieniem od opłacania składek ubezpieczeniowych objęci zostali płatnicy składek prowadzący wskazane w przepisie rodzaje działalności według stanu na dzień złożenia wniosku tj. w rozpoznawanym przypadku na dzień 15 marca 2021 r. Istotne zatem jest ustalenie, jaką przedsiębiorca faktycznie prowadził w tym dniu działalność.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca powyższy warunek (jak i pozostałe warunki zakreślone przedmiotowym przepisem) spełniła. W tym miejscu należy dodatkowo zauważyć, że z brzmienia art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 wynika, że ustawodawca zdecydował się przyznać wsparcie finansowe w zapłacie składek przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą wybranych rodzajów (branż). Treść przepisu wskazuje, że omawiana ulga przysługuje przedsiębiorcom rzeczywiście prowadzącym określoną działalność. Jest w nim bowiem mowa o "płatniku składek prowadzącym działalność". Strona skarżąca w ramach Fundacji prowadziła również działalność gospodarczą o kodzie PKD, który uprawniał ją do uzyskania zwolnienia od opłacania składek. W sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w CEDIG/REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością (potwierdzoną wpisem w KRS), pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności, a jeżeli ZUS uważał inaczej powinien szczegółowo swoje stanowisko przedstawić w zaskarżonej decyzji.
Uchylając zaskarżoną decyzję WSA w Krakowie zobowiązał ZUS aby rozpatrując wniosek strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS uwzględnił stanowisko przedstawione w przedmiotowym wyroku i wydał stosowne rozstrzygnięcie z uzasadnieniami odpowiadającymi wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Fundacji o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu decyzją z dnia 31 marca 2022r. znak 180000/71/130/2021-RDZ-B/2/UTRZ utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 17 marca 2021 r. znak: 180000/71/130/2021-RDZ-B/2 odmawiającą Fundacji prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od dnia 1 lipca 2020 do 30 września 2020 r.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ po przypomnieniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19) (organ przy tym pomylił się cytując w rzeczywistości treść art. 31zo ust.8 ustawy o COVID-19 jako treść art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19) wskazał, iż dla Fundacji w rejestrze REGON jako przeważający rodzaj działalności figuruje kod PKD 94.99.Z., tj. działalność pozostałych organizacji członkowskich gdzie indziej nie klasyfikowanych. Wpisany w Krajowym Rejestrze Sądowym kod PKD 59.11.Z jest wpisany do rejestru REGON jako działalność drugorzędna. ZUS zaznaczył, iż wpis do rejestru REGON, z jednoczesnym nadaniem niepowtarzalnego numeru identyfikacyjnego, zmiana wpisu lub jego skreślenie, dotyczące podmiotu wpisanego do KRS, następuje bezpośrednio po automatycznym zamieszczeniu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych przekazanych z KRS (nie są pobierane do rejestru REGON informacje o przedmiocie działalności statutowej organizacji pożytku publicznego).
W przypadku podmiotów podlegających wpisowi w KRS do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, czy fundacji, który jest rejestrem pierwotnym m.in. dla organizacji członkowskich — do rejestru REGON wpisuje się jako przeważający rodzaj działalności - przeważający rodzaj działalności statutowej. Informacja o kodzie PKD przeważającego rodzaju działalności statutowej wchodzi w zakres danych uzupełniających. Podmiot wpisany do rejestru stowarzyszeń ma obowiązek zgłoszenia przeważającej działalności statutowej (tylko jednej) do rejestru REGON za pośrednictwem urzędu skarbowego (na formularzu NIP-8). Wpis do rejestru REGON danych uzupełniających następuje bezpośrednio po automatycznym zamieszczeniu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych przekazanych z Centralnego Rejestru Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników. Działalność gospodarcza organizacji wpisanych do rejestru stowarzyszeń KRS — jeśli zostanie wpisana w KRS do rejestru przedsiębiorców jest wpisywana do rejestru REGON jako drugorzędna (wpis następuje na podstawie danych przekazywanych z KRS lub w oparciu o wniosek podmiotu - jako działalność wyodrębnionej jednostki lokalnej) - w obecnym stanie prawnym podmioty wpisane do KRS mogą złożyć wniosek do rejestru REGON w zakresie jednostki lokalnej, zgodnie z art. 42 ust 6b ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz.U. z 2020r. poz. 443, 1486).
Obowiązek zbadania działalności według kodu PKD dotyczy wszystkich płatników składek, w tym także stowarzyszeń czy fundacji. Zdaniem organu, jeżeli więc, jako przeważający rodzaj prowadzonej działalności jest wskazany w rejestrze REGON inny kod PKD niż określony w ustawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma podstawy prawnej do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ wskazał nadto, iż należy mieć na względzie, że stowarzyszenia i fundacje, jeśli w ogóle prowadzą działalność gospodarczą, to nie są typowymi uczestnikami życia gospodarczego /art. 5 ust. 5 ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. z 2020 r. poz. 2167) oraz art. 34 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2020 r. poz. 2261). W przypadku tych podmiotów działalność gospodarcza posiada charakter głównie akcesoryjny względem ich standardowej działalności (oraz podstawowych źródeł finansowania).
Dlatego nie ma znaczenia, że w KRS stowarzyszenie czy fundacja ma wpisany PKD, który uprawnia do otrzymania pomocy. W takich przypadkach ZUS zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Jednym z rodzajów działalności, który nie został wskazany w ustawie jako uprawniający do zwolnienia jest kod PKD 94.99.Z (działalność pozostałych organizacji członkowskich gdzie indziej nie klasyfikowanych). W związku z powyższym, w ocenie ZUS nie przysługuje Fundacji prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r.
Z opisaną powyżej decyzją ZUS nie zgodziła się Fundacja. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Fundacja zarzuciła przedmiotowej decyzji naruszenie przepisu art. 31zo ust.8 ustawy z dnia 02 marca 2020r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjach kryzysowych.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu.
Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.
Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W piśmie z dnia 12 lipca 2022 r. organ choć wskazał adres elektroniczny na platformie ePUAP, to jednak wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art.119 pkt 2 p.p.s.a., natomiast strona skarżąca w piśmie z dnia 1 sierpnia 2022r. wniosła o przeprowadzenie rozprawy zdalnej wskazując w tym celu adres mailowy Fundacji. Wskazany przez Fundację adres mailowy nie był jednak adresem elektronicznym Fundacji na platformie ePUAP.
Mając powyższe na uwadze Z-ca Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 9 września 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.
W następnej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd wskazuje, że orzekanie w tej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21, który funkcjonuje w obrocie prawnym i którego uzasadnienie Sąd celowo przytoczył w obszernych fragmencie w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, ponieważ zawiera istotne wskazania dotyczące rozstrzygającej w niniejszej sprawie kwestii oceny spełnienia warunku prowadzenia przeważającej działalności gospodarczej przez stronę skarżącą objętej kodem PKD 59.11.Z. Zgodnie z tym przepisem prawnym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
W ślad za wyrokiem tut. Sądu z dnia 19 maja 2022r. sygn. akt I SA/Kr 1733/21 należy podkreślić, iż przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 443/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 P.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).
Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06).
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego.
Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna albowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 153 P.p.s.a., ponieważ organ całkowicie zignorował zapadły w niniejszej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21. Ocena prawna Sądu przedstawiona w przedmiotowym wyroku oraz jego zalecenia nie zostały przez ZUS uwzględnione i tym samym wykonane. Organ w sposób nieuprawniony pominął wydany w niniejszej sprawie prawomocny wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 735/21 i nie zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w jego uzasadnieniu. Nie mieści się w standardach procedury administracyjnej działanie organu, który pomimo uchylenia jego wcześniejszej decyzji przez Sąd postępuje tak, jakby do wydania takiego wyroku w ogóle nie doszło.
Analiza uzasadnienia zaskarżonej obecnie decyzji w sposób jednoznaczny wskazuje, że ZUS nadal trwa w błędnym stanowisku, że jedynym kryterium spełnienia przesłanki prowadzenia przeważającej działalności gospodarczej, jest zapis w odpowiedniej rubryce rejestru REGON. Podczas gdy tut. Sąd w wyroku z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21 w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wskazał po pierwsze, iż ZUS w zaskarżonej decyzji bezpodstawnie uznał, że strona skarżąca nie spełnia przesłanek do uzyskania zwolnienia z tego tylko powodu, że według danych z rejestru REGON przeważającą działalnością gospodarczą prowadzoną przez stronę skarżącą jest kod PKD 94.99.Z, w sytuacji, gdy ustawodawca w zakresie zwolnienia z art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 nie odsyła do kodu PKD ujawnionego w rejestrze REGON. W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy ustawy o COVID-19, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji tj. art. 31zo ust. 8, dla dokonania oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności gospodarczej według kodu PKD, nie zawierały odesłania do rejestru REGON, tak jak to ma miejsce w przypadku zwolnienia z opłacania składek przyznawanego na podstawie art. 31zo ust. 10, który poprzez ust. 11 odsyła do danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 września 2020 r.
Po drugie w kontekście znajdującego w sprawie zastosowanie przepisu art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 Sąd wskazał, iż zwolnieniem od opłacania składek ubezpieczeniowych objęci zostali płatnicy składek prowadzący wskazane w przepisie rodzaje działalności według stanu na dzień złożenia wniosku tj. w rozpoznawanym przypadku na dzień 15 marca 2021 r. Istotne zatem jest ustalenie, jaką przedsiębiorca faktycznie prowadził w tym dniu działalność. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca powyższy warunek (jak i pozostałe warunki zakreślone przedmiotowym przepisem) spełniła.
W tym miejscu należy dodatkowo zauważyć, że z brzmienia art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 wynika, że ustawodawca zdecydował się przyznać wsparcie finansowe w zapłacie składek przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą wybranych rodzajów (branż). Treść przepisu wskazuje, że omawiana ulga przysługuje przedsiębiorcom rzeczywiście prowadzącym określoną działalność. Jest w nim bowiem mowa o "płatniku składek prowadzącym działalność".
Z przedmiotowego fragmentu stanowiska Sądu wynika nie tylko konieczność przyznania pierwszeństwa rzeczywistej działalności przeważającej prowadzonej przez płatnika składek, w sytuacji gdy jej oznaczenie nie koreluje z tym w ujawnionym w REGON ale przede wszystkim, - co najistotniejsze - iż Sąd jednoznacznie przesądził, iż strona skarżąca spełniła wszystkie warunki zwolnienia, o których mowa ww. przepisie.
Natomiast w uzasadnieniu decyzji organ przedstawił rozważania, których istotna część nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (np. dotyczących procedury dokonywania wpisu do rejestru REGON) i doszedł do konkluzji całkowicie sprzecznej ze stanowiskiem Sądu zawartym w wyroku z dnia z 20 lipca 2021 r., że rodzaj przeważającej rodzaj prowadzonej działalności wskazany w rejestrze REGON jest decydujący w kwestii uprawnienia do zwolnienia z opłacania składek na gruncie art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19.
Znamienne jest również to, że organ w uzasadnieniu decyzji choć wspomniał, że w sprawie zapadł wyrok z 20 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 735/21, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję ZUS z 6 maja 2021 r. znak: [...], to jednak już zupełnie pominął przyczyny z jakich wskazana decyzja została wyeliminowana przez Sąd z obrotu prawnego.
Podsumowując Sąd podkreśla, że z unormowania art. 153 P.p.s.a. nie wynika możliwość powtórzenia przez organ poprzednio zajętego stanowiska w uchylonych decyzjach, o ile zostało ono skutecznie zakwestionowane przez sąd administracyjny w ramach kontroli sądowoadministracyjnej w danej, konkretnej sprawie. Tymczasem ZUS w przedmiotowej sprawie w zaskarżonej decyzji z dnia 31 marca 2022r. de facto powtórzył stanowisko jakie zawarł w uchylonej przez Sąd decyzji prawomocnym wyrokiem z dnia 20 lipca 2021 r. uznając ponownie, że jedynym kryterium sprawdzenia jedynym kryterium spełnienia przesłanki prowadzenia przeważającej działalności gospodarczej, jest zapis w odpowiedniej rubryce rejestru REGON.
Stanowisko to pozostaje w oczywistej sprzeczności z oceną prawną przedstawioną w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., które to orzeczenie wiązało organ jak i Sąd w niniejszej sprawie. Należy zatem stwierdzić, że organ w ogóle zignorował wiążącą go ocenę prawną i powtórzył co do zasady interpretację prawa uznaną przez Sąd za wadliwą i naruszającą prawo. Za szczególnie naganne ocenić należy działanie organu polegające na poszukiwaniu wysoce prawnie wątpliwej argumentacji zmierzającej do niewykonywania, a wręcz pomijania wyroku sądu.
Zdaniem Sądu oczywistość naruszenia art. 153 P.p.s.a. w przedmiotowej sprawie oraz skutek jaki to naruszenie wywołuje poprzez podważenie w istocie mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądowego spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) - dalej: K.p.a.
Przypomnieć należy, że "rażący", to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny. Rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności lub gdy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i przy czym istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 maja 2022r. sygn. akt I SA/Kr 1733/21)
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja spełnia te przesłanki ze względu na oczywiste naruszenie art. 153 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jak w sentencji wyroku.
Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie podlegała ponownemu rozpoznaniu przez organ, który stosownie do dyspozycji art. 153 P.p.s.a zrealizuje wytyczne Sądu, zawarte w wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 lipca 2021r. sygn. akt I SA/Kr 735/21.
Jednocześnie Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że strona skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie strona skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika