Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 20 września 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 737/22

Uzasadnienie

1.1. W piśmie, które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 17 lutego 2022 r., H. sp. z o.o. z siedzibą w G.– nazywana dalej "Spółką", wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z 31 stycznia 2022 r. Zdaniem Spółki, należności objęte powyższymi tytułami nie istnieją – a co za tym idzie w sprawie ziściła się przesłanka wyrażona w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479; dalej jako "u.p.e.a."). Wskazane w tych tytułach wykonawczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2021 r. do listopada 2021 r. zostały bowiem przez Spółkę opłacone.

1.2. Postanowieniem z 16 marca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 83 ust. 4 i art. 83c ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s.").

1.3. W związku z wnioskiem Spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 25 kwietnia 2022 r. (nr 220000.71.2022/RED-EGZ-Z-2A/MT) utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z § 12 ust. 1-5 Rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1831; dalej jako "rozporządzenie z 2017 r."), wpłaty Spółki zostały zaksięgowane w pierwszej kolejności na najstarsze, nieprzedawnione zaległości. Tym samym dyspozycja Spółki, co do tego na które należności należało zaliczyć wpłaty, była z mocy prawa bezskuteczna.

Dalej organ wyjaśnił, że na koncie Spółki widnieją zaległości za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r., które nie uległy przedawnieniu i wciąż są wymagalne. W świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tymczasem zaległości te zostały objęte postępowanie egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego, które wciąż nie zostało zakończone. Organ wymienił przy tym poszczególne należności oraz wskazał czynności podjęte przez komornika, które miały skutkowały zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

W konsekwencji wpłaty, których dotyczy sprawa zostały proporcjonalnie zaliczone na najstarsze należności, a w odniesieniu do należności za okres od września 2021 r. do listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał Spółkę do ich uregulowania, wysyłając upomnienia przed egzekucyjne. Następnie zaś wystawił tytułu wykonawcze i wszczął postępowanie egzekucyjne.

1. 2.1. W skardze wywiedzionej od powyższego postanowienia Spółka podniosła zarzuty naruszenia:
2. - art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu mimo nieistnienia obowiązku;
3. - §12 ust. 1-5 rozporządzenia z 2017 r. poprzez błędne zaliczenie wpłat na przedawnione zaległości;
4. - art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez zaliczanie wpłat na przedawnione należności podczas gdy składki zabezpieczone hipoteką po upływie terminu przedawnienia należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia;
5. - art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r. poz. 735 ze. zm.; dalej jako "k.p.a.") poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który powoduje brak zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
6. - naruszenie art. 7, 77, 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
7. - art. 24 u.s.u.s poprzez przyjęcie, iż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w sytuacji gdy do takiego zawieszenia nie doszło.

1. 2.2. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, jak również zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania według nom przepisanych.

1. 2.3. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.
2. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
3. 3.1. Skarga okazała się bezzasadna, dlatego została oddalona.

1. 3.2. Spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wskazane przez organ zaległości istniały w dacie, w której organ zaliczył na ich poczet wpłaty Spółki.

Zdaniem Spółki, zaległości za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Ponadto z art. 24 ust. 5 tej ustawy wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może już egzekwować zaległości z wpłat Spółki, a jedynie z zabezpieczenia hipotecznego.

Organ podkreślał zaś, że skoro komornik sądowy dalej prowadzi postępowanie egzekucyjne – w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wskazane zaległości nie uległy przedawnieniu. Tym samym sporne wpłaty należało rozliczyć kierując się treścią § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z 2017 r.

1. 3.3. W aktualnym stanie prawnym, ukształtowanym w ramach nowelizacji postępowania egzekucyjnego w administracji, która weszła w życie 30 lipca 2020r., przepis art. 33 § 1 u.p.e.a. stanowi, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być:
2. 1) nieistnienie obowiązku;
3. 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
4. a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
5. b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
6. c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
7. 3) błąd co do zobowiązanego;
8. 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
9. 5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub części;
10. 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
11. a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
12. b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
13. c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl z art. 34 § 2 u.p.e.a., wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1. 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej,
2. 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
3. a) w całości,
4. b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut,
5. 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
6. a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
7. b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Wskazane wyżej przesłanki tworzą katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty znajdujące oparcie w jednej z wymienionych przyczyn podlegają rozpatrzeniu w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na obecny w judykaturze pogląd prawny, iż podstawy poszczególnych zarzutów wyłączają się wzajemnie, co oznacza, że nie można przywoływać jednej okoliczności jako podstawy dwóch lub więcej zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2018r., sygn. akt II FSK 3535/15).

Sąd zauważa, że w przypadku zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez stronę zobowiązaną zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a.

3.4. Podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) Spółka argumentowała, że zobowiązania, na które zaliczone zostały jej wpłaty uległy przedawnieniu i mogły być już egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Rzecz jednak w tym, że – jak prawidłowo zauważył Zakład Ubezpieczeń Społecznych – wymienione w treści kontrolowanej decyzji należności za okresy od czerwca do grudnia 2010 r. oraz okresy od lutego do maja 2011 r. oraz czerwca, sierpnia, września, października i listopada 2011 r. – objęte było postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., zgodnie z postanowieniem tego sądu. Przy czym postępowanie to nie zostało zakończone. Stąd też, mając na względzie, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony wraz z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego – organ prawidłowo przyjął, że wskazane zaległości nie uległy przedawnieniu i wciąż są wymagalne.

Wyjaśnić przy tym należy, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność związaną z postępowaniem egzekucyjnym, zmierzającą bezpośrednio do egzekucji, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne. W przypadku należności za należności za czerwiec-wrzesień 2010 r., październik i grudzień 2010 r. oraz luty-kwiecień 2011 r. tytuły wykonawcze zostały doręczone Spółce 26 lipca 2011 r. Natomiast tytuły wykonawcze obejmujące należności za maj, czerwiec i sierpień 2011 r. zostały doręczone Spółce 10 stycznia 2012 r. Tytułu wykonawcze dotyczące należności za wrzesień-listopad 2011 r. zostały doręczone Spółce 12 stycznia 2012 r. Zaznaczyć przy tym należy, że organ określił, kiedy nastąpił termin wymagalności poszczególnych składek, co miało znaczenie dla ustalenie początku biegu terminu przedawnienia, a następnie wymienił czynności, które skutkowały jego zawieszeniem na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zaznaczając przy tym, że postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone.

W konsekwencji organ prawidłowo zaliczył sporne wpłaty – kierując się przy tym § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z 2017 r. oraz art. 49 ust. 1 u.s.u.s. – na najstarsze, nieprzedawnione wpłaty.

1. 3.5. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329).