Uzasadnienie
C. D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, a wysokość dochodów z tego źródła w 2016 roku wyniosła około 3.500 zł. W roku 2015 z tytułu umowy o dzieło skarżący osiągnął dochód w wysokości 192 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie w B.o powierzchni 47 m² i wartości około 130.000 zł oraz samochód osobowy z 2002 roku. Nie posiada on zasobów pieniężnych, ani papierów wartościowych i innych praw majątkowych.
Uzasadniając wniosek C.D. podniósł, iż przez wiele lat był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W latach 2011-2014 nie uzyskiwał on żadnych dochodów zobowiązujących do złożenia deklaracji podatkowych. Dodał, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie ma nikogo na utrzymaniu. Z żoną pozostaje w separacji, dzieci są już dorosłe. Mieszka we własnym mieszkaniu. Wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, ponieważ bank wypowiedział mu umowę ze względu na brak obrotów. Utrzymuje się dzięki pomocy mamy i przyjaciół. Dzięki pomocy wielu osób 8 lutego 2017 roku skarżący podjął prowadzenie działalności gospodarczej, jednak w dacie składania wniosku nie osiągnął jeszcze dochodów.
Skarżący posiada zadłużenie w wysokości 10.000 zł z tytułu niespłaconej pożyczki na prowadzenie działalności gospodarczej, 15.000 zł z tytułu wielu drobnych pożyczek i niespłaconych należności prywatnych oraz zadłużenie alimentacyjne w wysokości około 12.000 zł, skutkiem czego został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Nie był też w stanie opłacać obowiązkowych składek ZUS, a jego zaległości z tego tytułu wynoszą około 12.000 zł
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych C.D., zarządzeniem z dnia 24 lutego 2017 roku na podstawie art. 255 p.p.s.a. został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie:
- - odpisu zeznania podatkowego skarżącego za rok 2016, a w przypadku gdyby zeznanie takie nie zostało jeszcze złożone – zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości przychodów i dochodów strony za 2016 rok;
- - deklaracji VAT-7 z prowadzonej działalności gospodarczej za luty 2017 roku;
- - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, odpady itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, ewentualne leczenie, utrzymanie samochodu, itp.;
- - kopii umów kredytowych dotyczących zaciągniętych zobowiązań, o których mowa we wniosku wraz z harmonogramem spłaty rat kredytowych;
- - oświadczenia na czym polega deklarowana przez stronę pomoc mamy i przyjaciół (rzeczowa, finansowa) oraz jaka jest wysokość środków uzyskiwanych dzięki tej pomocy.
W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
Wezwanie, jak wynika z nadesłanego przez właściwy urząd pocztowy potwierdzenia odbioru, zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 marca 2017 roku. Zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upływał z dniem 21 marca 2017 roku. Do dnia wydania niniejszego postanowienia wnioskodawca nie przesłał dodatkowych oświadczeń, ani dokumentów źródłowych.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Aby dokonać rzetelnej oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10).
Zdaniem orzekającego C.D. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane.
Wątpliwości orzekającego dotyczyły przede wszystkim wysokości środków finansowych, pozostających w miesiącu do dyspozycji wnioskodawcy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy C.D. nie podał bowiem żadnych informacji w tym przedmiocie (wskazał jedynie swoje dochody za 2015 i 2016 rok). Poinformował, że w lutym bieżącego roku podjął prowadzenie działalności gospodarczej, jednak nie osiągnął jeszcze żadnych dochodów, a utrzymuje się dzięki pomocy mamy i przyjaciół. W takiej sytuacji konieczne było wyjaśnienie na czym polega otrzymywana przez stronę pomoc (finansowa, rzeczowa) oraz jaka jest wysokość środków uzyskiwanych dzięki tej pomocy.
Orzekający nie dysponował też danymi dotyczącymi wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego na pokrycie kosztów jego bieżącego utrzymania. W rubryce 11 formularza PPF, w której należało wykazać zobowiązania i stałe wydatki, np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, koszty ponoszone na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku, skarżący wykazał jedynie dane dotyczące posiadanego zadłużenia. W związku z tym konieczne było wezwanie do wykazania i udokumentowania ponoszonych przez stronę kosztów czynszu za mieszkanie, energii elektrycznej, gazu, wody, itp., a także określenia wysokości wydatków na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, ewentualne leczenie, utrzymanie samochodu, itp.
Skarżący nie udzielił jednak odpowiedzi w tym przedmiocie. Bez odpowiedzi pozostało także wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających fakt zaciągnięcia zobowiązań, o których mowa we wniosku wraz z harmonogramem spłaty rat kredytowych.
Dane, którymi dysponował orzekający nie pozwoliły zatem na dokonanie sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, koniecznych do ustalenia czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Są to informacje na tyle istotne, że bez ich wyjaśnienia nie jest możliwe uwzględnienie złożonego wniosku nawet w części.
Należy podkreślić, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 442/13 oraz z dnia 10 maja 2013 r. sygn. II OZ 347/13).
Skoro skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, to tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.