Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 783/19

Uzasadnienie

Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w Krakowie (dalej: Dyrektor, organ II instancji), zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. W. (dalej: Strona, Skarżący) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. (dalej: Kierownik, organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Z akt sprawy wynika, że Strona, w dniu [...] lipca 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006. Do wniosku Strona dołączyła m.in. zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Oddział Regionalny w K., Placówka Terenowa w T.) z dnia [...] czerwca 2006 r. o tym, iż podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia1986 r. do 31 grudnia [...] r. jako rolnik oraz od 1 stycznia1991 r. i nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Postępowanie wszczęte ww. wnioskiem Strony zostało zakończone wydaniem przez Kierownika decyzji z dnia [...] października 2006 r. nr [...], która została doręczona Stronie w dniu [...] października 2006 r. Na mocy tej decyzji Stronie przyznano od września 2006 r. rentę strukturalną w wysokości 1.254,67 zł, wypłacaną co miesiąc przez 10 lat. W związku ze zmianami wysokości najniższej emerytury, zgodnie z przepisami dot. waloryzacji rent i emerytur, kwota przyznanej renty strukturalnej ulegała regularnemu zwiększeniu, przy czym w okresie od kwietnia 2016 r. do sierpnia 2016 r. wypłacano stronie co miesiąc rentę pomniejszoną w kwocie 926,96 zł. Ww. zmniejszenie miało związek z brakiem dostarczenia przez Stronę do ARiMR decyzji dot. przyznania lub odmowy przyznania prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia rentowego bądź ubezpieczenia społecznego rolników.

Łącznie stronie wypłacono w ramach świadczenia rentowego kwotę w wys. 182.818,61 zł.

W dniu [...] września 2016 r. do ww. Biura Powiatowego ARiMR wpłynęła datowana na [...] września 2016 r. informacja z Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w T. o tym, że strona podlegała ubezpieczeniu w KRUS w okresie od 1 stycznia 1986 r. do 31 grudnia1990 r., a od końca tego okresu przebywała w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej (USA). Ponieważ ww. okoliczności wskazywały na możliwy brak uprawnień Strony do uzyskania renty strukturalnej, postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r nr [...] Kierownik wznowił postępowanie w sprawie renty strukturalnej dla Strony.

Wznowione postępowanie rentowe zostało zakończone przez Kierownika decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w której stwierdzono, że decyzja przyznająca rentę z dnia [...] października 2006 r. została wydana z naruszeniem prawa. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było ujawnienie okoliczności wskazujących na brak możliwości przyznania renty (z uwagi na pobyt i pracę Strony w USA) już w chwili rozstrzygania o tym świadczeniu oraz ustalenie, że od doręczenia decyzji pierwotnej do wydania decyzji rozstrzygającej o wznowieniu upłynęło ponad 5 lat. Strona nie odwoływała się od ww. decyzji, w związku z czym stała się ona ostateczna i prawomocna.

W związku z uprawdopodobnieniem pobrania płatności nienależnych, Kierownik wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności o czym poinformował Stronę zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. doręczonym w dniu [...] sierpnia 2017 r. na adres K. W. ul. [...] dorosłemu domownikowi E. W..

Kierownik decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] ustalił kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł.

Od decyzji tej Strona złożyła odwołanie, po rozpatrzeniu którego Dyrektor decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] uchylił decyzję Kierownika z dnia [...] listopada 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie istotnych braków w postępowaniu wyjaśniającym organu I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, którą ustalił kwotę do zwrotu [...] zł oraz odstąpił od wymagania zwrotu kwoty [...] zł.

Od powyższej decyzji Strona reprezentowana przez pełnomocnika P. W. złożyła odwołanie, w którym podniosła, że kwota nienależnie pobranych płatności tytułem renty strukturalnej w łącznej wysokości [...] zł ustalona w decyzji została bezpodstawnie naliczona. Uzasadniając swoje stanowisko wskazała, że godnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. oraz zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 roszczenia z ww. tytułu uległy przedawnieniu po 10 latach od wydania decyzji przez organ ARiMR w sprawie przyznania renty strukturalnej. Decyzje o przyznaniu renty strukturalnej Stronie wydano w dniu [...] października 2006 r. Organ uznał, że Strona została powiadomiona w dniu "[...] sierpnia 2017 r." o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie.

Dalej Strona podniosła, że w uzasadnieniu decyzji nr [...] organ wskazuje, że Strona została "w dniu [...] sierpnia 2017 r." po raz pierwszy powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności tytułem renty strukturalnej. Powyższe stwierdzenie zdaniem Strony mija się z prawdą. Zawiadomienie w dniu [...] sierpnia 2017 r. doręczono pełnoletniemu domownikowi E. W., który jednak pod adresem ul. [...], [...] (adres zameldowania Strony - ówczesny adres do korespondencji) nigdy nie mieszkał, więc domownikiem nie był. Jakim sposobem E. W. odebrał zawiadomienie nie jest Stronie wiadome.

W związku z powyższym zdaniem Strony uznać należy, że skuteczne dostarczenie przedmiotowego zawiadomienia nastąpiło dopiero w dniu [...] września 2017r., kiedy to o wszystkim dowiedział się P. W., nazwany w uzasadnieniu decyzji "rzekomym pełnomocnikiem" K. W.. P. W. wystąpił w dniu [...] września 2017 r. do biura terenowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z pełnomocnictwem z dnia [...] kwietnia 2005 r., w którym małżonkowie K. i H. W. ustanowili swojego syna P. W. swym pełnomocnikiem do szeregu wskazanych czynności, w tym do występowania w ich imieniu przed wszystkimi organami administracji państwowej.

W związku z powyższym należałoby ponownie rozpatrzyć termin skutecznego doręczenia powiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności tytułem renty strukturalnej i dotyczącego pierwszej uchylonej decyzji administracyjnej nr [...] W opinii Strony jest to data [...] września 2017 r.

Dalej Strona podniosła, że pierwsze zawiadomienie dotyczące nienależnie pobranych płatności i dotyczące nowej decyzji nr [...] skierowano w dniu [...] lipca 2018 r. a kolejne [...] października 2018 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że kwota odstąpienia organu winna być wyższa i obejmować okres co najmniej od września 2006 r. do lipca 2008 r. a nie jak wskazano w rozstrzygnięciu decyzji za okres od września 2006 r. do lipca 2007 r. (w kwocie [...] zł). Powiadomienie skierowane w dniu [...] sierpnia 2018 r. uznać należy jako pierwsze w przedmiotowej sprawie i dotyczące nowej decyzji.

Opisaną na wstępie uzasadnienia decyzją Dyrektor utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji w pierwszej kolejności kolejno przywołał przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2137, ze zm.; dalej ustawa o Agencji) i wskazał, że ogólną zasadę zwrotu kwot nienależycie wypłaconych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (M.P. z 2007 r., nr 94, poz. 1035), oraz Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2004-2006 (M.P. z 2004 r., nr 56, poz. 958), tj. takich jak np. renty strukturalne, zawiera art. 72 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. (Dz. Urz. WE L 277 z 21.10.2005, str. 1 z późn. zm.), który odsyła do art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. (Dz. Urz. WE L 209 z 11.8.2005, str. 1 z późn. zm.) - odnośnie PROW 2007-2013 oraz art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29-04-2004 r. (Dz. Urz. WE L 153 z 30.4.2004, str. 30 z późn. zm.) - odnośnie PROW 2004-2006. Dalej podniósł, że szczegóły odzyskiwania płatności zawarto w przepisach krajowych i wspólnotowych, tj.:

1. - art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (Dz. Urz. WE L 141 z 30.4.2004 r., str. 28 z późn. zm.) - odnośnie płatności za 2006 r.,
2. - art. 73 ust. 1 rozporządzenia 796/2004 w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. (Dz. Urz. WE L 368 z 23.12.2006 r., str. 74 z późn. zm.) - odnośnie płatności za lata 2007-2008,
3. - art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (Dz. Urz. WE L 316 z 2.12.2009 r., str. 65 z późn. zm.), w zw. z art. 2 ww. rozporządzenia nr 1975/2006 i art. 86 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 - odnośnie płatności za lata 2009 r. i 2010 r.,
4. - art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzeniu Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. (Dz. Urz. UE Nr L 25 z 28.1.2011, str. 8 z późn. zm.) - odnośnie płatności za lata 2011-2014,
5. - art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. (Dz. Urz. UE Nr L 181 z 30.06.2014, str. 48 z późn. zm.) - odnośnie płatności od 2015 r.

Ww. przepisy jednoznacznie stanowią, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Według art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1936 ze zm.), pomoc pobrana (w ramach PROW 2007-2013) nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlega zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych.

Następnie organ II instancji przedstawił okoliczności faktyczne sprawy wskazując, że:

1. - Strona złożyła wniosek o rentę strukturalną, składając odpowiedni wniosek do Biura Powiatowego ARIMR w dniu [...] lipca 2006 r.,
2. - do ww. wniosku załączono m in. zaświadczenie z KRUS z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdzające ciągłość i odpowiednią długość ubezpieczenia istotnego dla renty strukturalnej,
3. - decyzją z dnia [...] października 2006 r. Kierownik przyznał stronie rentę strukturalną, która z uwzględnieniem rewaloryzacji była wypłacana stronie od września 2006 r. do sierpnia 2016 r.,
4. - [...] listopada 2016 r. Kierownik wznowił postępowanie w sprawie Strony, ponieważ uzyskał z KRUS informacje wskazujące na brak uprawnień Strony do uzyskania renty strukturalnej (wieloletnia praca w USA i podleganie tamtejszemu systemowi ubezpieczeń społecznych, włącznie z uzyskaniem świadczeń z tego systemu),
5. - wznowione postępowanie zakończyła decyzja stwierdzająca, iż rozstrzygnięcie przyznające rentę zostało wydane z naruszeniem prawa (z uwagi na brak uwzględnienia nieznanych wówczas okoliczności wskazujących na zatrudnienie Strony w czasie wystąpienia i pobierania renty strukturalnej oraz z uwagi na upływ ponad 5-ciu lat od doręczenia decyzji przyznającej rentę), kwota płatności pobranych nienależnie przez Stronę została ustalona w decyzji zaskarżonej w łącznej wys. [...] zł, obejmującej część środków wypłaconych stronie – w ramach PROW 2007-2013 tj. w kwocie [...] zł oraz w ramach PROW 2014-2020 w kwocie [...] zł,
6. - rezygnacja z domagania się zwrotu kwot świadczenia rentowego wypłaconych między wrześniem 2006 r. i sierpniem 2007 r. (12 x [...] zł) wynikała z upływu ponad 10 lat miedzy wypłatą ww. kwot, a zawiadomieniem Strony o nieprawidłowościach dot. renty strukturalnej (zawiadomienie o wszczęciu postępowania ustaleniowego doręczone [...] sierpnia 2017 r.),
7. - Strona ewidentnie nie dotrzymała warunków związanych z ww. świadczeniem (w ogóle nie powinna go otrzymać - rolnik nie był przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczony w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku rentowego oraz nie podlegał takiemu ubezpieczeniu w dniu złożenia tego wniosku i później) i na dzień wydania decyzji niniejszej w jej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uniemożliwiające dochodzenie zwrotu ww. kwoty bądź pozwalające na odstąpienie od takiego zwrotu.

Dalej Dyrektor podniósł, że Strona wykonywała pracę w USA, czemu nie zaprzeczała i nie podlega ubezpieczeniu KRUS. W takiej sytuacji praca ta oznaczała utratę ubezpieczenia rolniczego i przejście Strony do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych (ZUS) lub innego (w tym wypadku amerykańskiego). W dniu złożenia wniosku o rentę Strona nie podlegała ubezpieczeniu KRUS. Okres pozostawania Strony poza ubezpieczeniem KRUS był na tyle długi, że Strona nie spełniała w ogóle wymogów do uzyskania renty strukturalnej. Ponieważ Strona nie zawiadomiła KRUS o swojej pracy w USA, równolegle pozostawała przez ww. lata formalnie ubezpieczona także w KRUS (opłacając składki). Zostało to skorygowane dopiero po uzyskaniu przez KRUS odpowiedniej informacji z amerykańskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Potwierdza to dokument urzędowy, a mianowicie decyzja Kierownika Placówki Terenowej KRUS w T. z dnia [...] września 2016 r., nr [...] oraz pismo ww. KRUS z dnia [...] września 2016 r., nr [...] Okoliczności sprawy wskazują wręcz na to, że Strona pracowała w USA na długo przed wystąpieniem o rentę strukturalną oraz przez 9 lat już w czasie jej wypłacania. W ocenie organu II instancji Strona nie zdołała zakwestionować tych okoliczności. Konsekwencją ww. okoliczności był brak możliwości przyznania Stronie renty strukturalnej.

W niniejszej sprawie organy ARiMR powzięły wiedzę o braku uprawnień Strony do renty strukturalnej już po jej przyznaniu. Konsekwencją tej wiedzy było wznowienie sprawy rentowej Strony i rozstrzygnięcie jej ponownie, przy czym z uwagi na upływ ponad 5-lat od doręczenia decyzji przyznającej rentę ponowne rozstrzygnięcie przybrało formę decyzji stwierdzającej wydanie decyzji przyznającej z naruszeniem prawa. To naruszenie polegało na braku uwzględnienia przez organ niespełniania przez Stronę warunków uprawniających do uzyskania renty strukturalnej. W niniejszej sprawie stwierdzono bowiem, że rolnik nie był przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczony w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku rentowego oraz, że nie podlegał takiemu ubezpieczeniu w dniu złożenia tego wniosku.

Ww. okoliczności oznaczały:

1. - brak możliwości przyznania Stronie renty strukturalnej już w chwili złożenia przez Stronę wniosku o to świadczenie,
2. - brak dotrzymania przez Stronę zobowiązań związanych z ww. świadczeniem już w trakcie jego wypłacania,
3. - brak poinformowania przez Stronę organów ARiMR o ww. okolicznościach zarówno podczas składania wniosku rentowego, jak i w czasie pobierania tego świadczenia (organy ARiMR powzięły informacje o ww. okol. z KRUS),
4. - konieczność wszczęcia postępowania nakierowanego na odzyskanie płatności.

Dalej organ podniósł, że w przypadku płatności rentowej wypłaconej Stronie, konsekwencje braku realizacji zobowiązań i wymogów związanych z tym wsparciem regulują ww. § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r., nr 114, poz. 1191 oraz z 2005 r., nr 211, poz. 1759 ze zm.; dalej: rozporządzenie rentowe z 2004 r.). Przepisy te określają warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej, tj. m.in. minimalny okres ubezpieczenia jako rolnika w KRUS. Analogiczna regulacja znajduje się w § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007 r., nr 109, poz. 750 ze zm.; dalej: rozporządzenie rentowe z 2007 r.).

Wyżej wymienione warunki nie zostały spełnione już w chwili wystąpienia o rentę strukturalną, a mimo tego renta taka została jednak przyznana. Powinna zatem zostać zwrócona w całości jako świadczenie nienależne.

Następnie organ II instancji w formie tabelarycznej przedstawił wyliczenie nienależnie pobranych kwot w ramach renty (strony 6-8 decyzji) i stwierdził, że prawidłowość wyliczenia nie budziła zastrzeżeń organu II instancji.

Według Dyrektora organ I instancji prawidłowo przyjął także, iż w sprawie Strony nie zaistniały okoliczności uniemożliwiające ustalenie wysokości kwot, które powinny zostać przez Stronę zwrócone.

Dalej przedstawił własne stanowisko w poszczególnych kwestiach. Organ II instancji stwierdził m.in., że:

1. - w sprawie nie stwierdzono, aby nienależne Stronie płatności zostały jej przyznane i wypłacone w wyniku jednoznacznej pomyłki organów ARiMR. Nie wskazują na to żadne okoliczności tej sprawy. W czasie rozstrzygania sprawy rentowej Strony po raz pierwszy (a także podczas wypłacania renty Stronie do 2016 r.) organy te nie dysponowały wiedzą o okolicznościach wskazujących na brak uprawnień Strony do renty;
2. - w sprawie niemożliwe okazało się również odstąpienie od ustalania kwot do zwrotu warunkowane mała wysokością tych kwot (poniżej 100 euro) bądź też większymi kosztami odzyskania kwot nienależnych od samych tych kwot;
3. - na dzień wydania decyzji Strona nie sygnalizowała żadnych okoliczności wskazujących na ewentualna swoją niewypłacalność, tj. brak możliwości uregulowania kwot nienależnie pobranych. Żadne tego rodzaju informacje nie wpłynęły do ARiMR od momentu wszczęcia postępowania ustaleniowego, którego efektem jest decyzja niniejsza. Z tego powodu niemożliwe okazało się zaniechanie prowadzenia postępowania ustaleniowego wobec Strony;
4. - w sprawie Strony nie doszło do przedawnienia możliwości dochodzenia zwrotu płatności nienależnych w kwocie [...] zł (za okres: wrzesień 2007 - sierpień 2016). Strona odnośnie płatności istotnych niniejszej sprawie działała w złej wierze. Okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie na obciążające Stronę zawinienie odnośnie pobierania płatności wskazanych w decyzji niniejszej bez spełnienia warunków uprawniających do tego. Nie stwierdzono aby Strona cechowała się dobra wiarą. Strona na poparcie swych twierdzeń nie przedłożyła materiałów, które podważyłyby taką ocenę pozwalając na skrócenie okresu przeznaczonego na ustalenie kwoty, która powinna zostać zwrócona do ARiMR z 10 lat do lat 4. Tym samym nie zaistniała przesłanka do wyłączenia dochodzenia zwrotu (części) płatności z uwagi na związany z dobrą wiarą krótszy (4-letni) termin przedawnienia. Strona nie spełniła wymogów uprawniających do płatności mimo, iż wnioskując o wsparcie istotne w niniejszej sprawie zobowiązała się do przestrzegania wymogów z nim związanych - odpowiednie oświadczenie zaakceptowała podpisując ostatnią stronę wniosku związanego z ww. wsparciem. Akta sprawy rentowej i ustaleniowej nie wskazują na to, aby strona kiedykolwiek zasygnalizowała organom ARiMR lub KRUS o wieloletnim zatrudnieniu w USA. Tymczasem powinna to uczynić, jeżeli nie przy pierwszym wyjeździe do pracy poza Polskę, to przynajmniej przy staraniu się o zaświadczenie o ubezpieczeniu w KRUS, celem jego załączenia do wniosku o rentę strukturalną. Nawet późniejsze poinformowanie pracowników ARiMR o ew. wątpliwościach związanych z pracą w USA pozwoliłoby na zmniejszenie kwoty, która powinna zostać zwrócona. Sytuacja, w której Strona przez ponad 30 lat nie była zupełnie zainteresowana swoim ubezpieczeniem społecznym wydaje się co najmniej trudna do zrozumienia. Zwłaszcza przy uwzględnieniu jednoczesnego opłacania składek na KRUS i odprowadzania części pensji uzyskiwanej w USA na tamtejsze ubezpieczenie społeczne. Twierdzenia odwołującego się, że składając wniosek o przyznanie płatności, nie miał pełnej orientacji w świadomości prawnej swojej sytuacji uznano za niewiarygodne;
5. - Strona dopuściła się ww. nieprawidłowości nieumyślnie, przy czym miało to charakter niedbalstwa. Za obiektywne minimum staranności, jakiej można wymagać od Strony należycie dbającej o swoje interesy uznano przynajmniej rozpytanie o swoją sytuację ubezpieczeniową. Strona mogła odpowiednią wiedzę uzyskać np. poprzez odpowiednio wczesny kontakt z organami i urzędami zajmującymi się jej ubezpieczeniem i rentą w Polsce. Brak takich działań spowodował sytuację, w której Stronę cechowała nieusprawiedliwiona niewiedza o niemożności jednoczesnego podlegania amerykańskiemu ubezpieczeniu społecznemu i polskiemu ubezpieczeniu społecznemu rolników (mimo ciągłego opłacania przez stronę składek na KRUS). Przyjęcie, iż strona działała w złej wierze oznacza, że postępowanie ustaleniowe było możliwe, o ile między wypłatą płatności, a pierwszym powiadomieniem rolnika o nieuzasadnionym charakterze tej płatności nie upłynęło więcej niż 10 lat;
6. - za pierwsze powiadomienie można przyjąć zawiadomienie o wszczęciu postępowania ustaleniowego, pismo informujące o konieczności zwrotu określonej kwoty, czy też nawet decyzję określającą uprawnienia do płatności, o ile zawarto w niej informację jaka kwota tych samych płatności została stronie wcześniej wypłacona nienależnie. W sprawie Strony Biuro Powiatowe ARiMR w T. wystosowało datowane na [...] sierpnia 2017 r. zawiadomienie o wszczęciu ustalania nienależnie wypłaconych stronie płatności rentowych do Strony i na jej adres;
7. - powodem skierowania pisma do Strony a nie do pełnomocnika był brak prawidłowego poinformowania przez Stronę organów ARiMR o umocowaniu innej osoby do reprezentowania strony przed ARiMR w sprawach dotyczących Strony. Informacja taka w prawidłowy sposób dotarła do ARiMR dopiero w dniu [...] września 2017 r. Wówczas zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1853 ze zm.; dalej: ustawa o krajowym systemie), P. W. złożył odpowiednią zmianę dotyczących danych Strony zapisanych w ewidencji producentów rolnych, zatwierdzoną decyzją Kierownika z dnia [...] września 2017 r. nr [...], którą doręczono P. W. w dniu [...] września 2017 r. Taka zmiana została potraktowana jako złożenie pełnomocnictwa do akt sprawy, co oznaczało, że od tego właśnie dnia Strona jest reprezentowana przez inną osobę ze wszystkimi tego konsekwencjami. Od tego momentu wszelkie pisma dotyczące Strony były wysyłane na adres jej reprezentanta, tj. P. W.. Z ostrożności procesowej do pełnomocnika wysłano ponownie także zawiadomienie o wszczęciu ustalania (doręczone 22 października 2018 r.);
8. - zawiadomienie o wszczęciu ustalania datowane na 22 sierpnia 2017 r. zostało odebrane przez pełnoletniego domownika Strony E. W., co wynika z zapisów dokonanych przez listonosza na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tego zawiadomienia. Zgodnie z zgodnie z art. 43 K.p.a. w przypadku "nieobecności adresata (tj. strony), taki sposób doręczenia był uprawniony i stwarza domniemanie skutecznego doręczenia przesyłki jej adresatowi". Zdaniem Dyrektora brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości ww. doręczenia, gdyż zawiadomienie wysłano pod prawidłowo określony i znany organom adres Strony, Strona nie posiadała wówczas reprezentanta, o którym organy ARiMR zostały prawidłowo poinformowane, organ nie posiadał żadnych informacji o ew. niepełnoletności odbiorcy ww. zawiadomienia, czy też o braku podjęcia się oddania pisma adresatowi, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje podpis odbierającego, odbierający został opisany tym samym nazwiskiem co Strona - co uprawdopodabnia bycie domownikiem Strony. Ponadto "w reakcji na ww. zawiadomienie, dnia [...]-09-2017 r. w ww. Biurze Powiatowym ARiMR stawił się P. W., który przedstawił swoje umocowanie do reprezentowania strony i zapoznał się z aktami sprawy (już jako reprez. strony)";
9. - uwzględniając daty doręczeń ww. zawiadomień stwierdzono, że między wypłatą płatności istotnych w niniejszej sprawie od września 2007 r. a skutecznym doręczeniem Stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania ustaleniowego dot. tych płatności, na pewno nie minęło ponad 10 lat. By takie przedawnienie nastąpiło wypłata całości świadczenia rentowego musiałaby się zakończyć najpóźniej w sierpniu 2007 r. Renta strukturalna ma jednak charakter wieloletniego, comiesięcznego świadczenia pieniężnego realizowanego w ramach programów wieloletnich Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006 i PROW 2007-2013, co powoduje, że jej wypłata trwała w przypadku Strony, aż do końca okresu świadczenia, tj. przez 10 lat od sierpnia 2006 i w takich okolicznościach organ I instancji prawidłowo orzekł o zwrocie płatności rentowych wypłaconych stronie od września 2007 r. do sierpnia 2016 r. Odnośnie tych płatności nie nastąpiło przedawnienie możliwości ustalania ich zwrotu, zaś zarzuty strony dot. samego przedawnienia i doręczenia zawiadomienia o ustalaniu uznano za niezasadne;
10. - w sprawie Strony nie stwierdzono również żadnych wpływających na ocenę tej sprawy okoliczności nadzwyczajnych lub o charakterze siły wyższej, które zostałyby w prawidłowy sposób (tj. terminowy i pisemny) zgłoszone przez Stronę organom ARiMR;
11. - nienależna płatność powinna zostać zwrócona wraz z odsetkami.

Podsumowując Dyrektor wskazał, że zastosowane w sprawie przepisy także nie budzą wątpliwości. Przysługiwanie Stronie płatności za poszczególne lata było oceniane według przepisów dotyczących tych płatności obowiązujących w tych latach. Ustalanie kwot wypłaconych nadmiernie za poszczególne lata odbyło się w oparciu o przepisy dot. ustalania takich kwot obowiązujących odnośnie lat, za które ww. płatności wypłacono. Nie stwierdzono w niniejszej sprawie niedostatecznego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego bądź innych naruszeń K.p.a., lub innych aktów prawnych regulujących analizowany przypadek. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone odnośnie wniosku Strony uznano za wystarczająco wnikliwe i zgodne z zasadami regulującymi te czynności. Efektem działań organu I instancji było adekwatne ustalenie konsekwencji stanu faktycznego sprawy oraz podstaw prawnych zastosowania tych konsekwencji.

Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając w niej naruszenie:

1. 1. art. 8 w zw. z art. 7a K.p.a. w zw. z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, poprzez przyjęcie domniemania złej wiary Skarżącego i uznanie, że Skarżący tego domniemania nie obalił, podczas gdy art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 nie przyjmuje wprost zasady domniemania złej wiary, a zgodnie z polskim porządkiem prawnym normy prawne powinny być interpretowane na korzyść strony, a organ powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z czego wynika, że organ nie powinien w wyniku nadinterpretacji przepisu z góry zakładać złej wiary strony, co organ uczynił, wprost wskazując na brak obalenia przez stronę "domniemania złej wiary" co stanowi rażące naruszenie w/w przepisów i mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż kwestia dobrej wiary strony jest relewantna dla prawidłowego ustalenia kwoty, którą Strona powinna zwrócić,
2. 2. art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 w zw. z art. 81a § 1 K.p.a., poprzez niezastosowanie 4-letniego, tylko 10-letniego okresu przedawnienia, w związku z uznaniem, że Skarżący działał w złej wierze, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Skarżący działał w dobrej wierze, jako że:
3. - nie miał świadomości, że nie jest objęty ubezpieczeniem KRUS, jako że wciąż płacił składki na ubezpieczenie i nie został poinformowany o tym, że podejmując pracę za granicą nie może podlegać jednocześnie ubezpieczeniu KRUS;
4. - występując z wnioskiem o przyznanie emerytury Skarżący nie krył faktu podejmowania pracy na terenie USA i to właśnie od niego KRUS dowiedział się o podejmowaniu przez Skarżącego pracy za granicą, natomiast informacje przekazane z USA były pozyskane właśnie dlatego, że Skarżący sam przyznał, iż tamże pracował;
5. - Skarżący nie jest prawnikiem i podczas składania wniosku o rentę strukturalną w 2006 r. nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, co usprawiedliwia brak szczegółowej wiedzy w zakresie skomplikowanych regulacji dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników w tym przedmiocie i niewiedzę Skarżącego, że mimo opłacania składek nie podlega ubezpieczeniu w KRUS, co więcej, wykładnia przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych może sprawiać trudności nawet profesjonalnemu podmiotowi;
6. - Skarżący nie składał środków zaskarżenia od decyzji Kierownika z dnia [...] września 2016 r. nr [...], jako że nie było jego intencją powodowanie obstrukcji postępowania i po uzyskaniu wyjaśnień co do zasad ubezpieczenia w KRUS. Skarżący przyjął do wiadomości, że nie mógł podlegać ubezpieczeniu w KRUS podejmując prace za granicą, co świadczy tylko o dobrej wierze Skarżącego,
7. - Skarżący deklarował zamiar zwrotu nienależnie pobranej kwoty i złożył wyjaśnienia co do trudnej sytuacji finansowej i trudności w zwrocie przedmiotowej sumy;

natomiast jeżeli organ powziął wątpliwości co do dobrej wiary Skarżącego, winien je rozstrzygnąć na korzyść Skarżącego.

3. art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ może żądać od strony zwrotu całej pobranej kwoty za okres ostatnich dziesięciu lat przed datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (wcześniejsze płatności ulegają przedawnieniu), podczas gdy przepis należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia przez władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, to rolnik nie zwraca w ogóle kwoty nienależnej płatności, a nie jedynie kwoty otrzymanej przed okresem dziesięciu lat poprzedzających powiadomienie beneficjenta;

4. art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 w zw. art. 86 ust. z. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że rozporządzenie 796/2004 nie obwiązuje co do płatności po 2010 r., podczas gdy zgodnie z art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 ma nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., przy czym odesłania do rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II, co prowadzi do wniosku, że przepisy rozporządzenia nr 796/2004 znajdowały w sprawie niniejszej zastosowanie co do wszystkich przyznanych płatności, skoro przyznana Skarżącemu decyzją z dnia [...] października 2006 r. renta strukturalna była pomocą udzieloną na okres od września 2006 r. do sierpnia 2016 r., a zatem pomocą dotyczącą okresu premiowego rozpoczynającego się przed dniem 1 stycznia 2010 r., co świadczy o niezastosowaniu przez organ relewantnego przepisu, który pozwoliłby na rozszerzeń okresu przedawnienia przedmiotowych roszczeń, przy przyjęciu dobrej wiary Skarżącego;

5. art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 w zw. z art. 9 w zw. z art. 8 K.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, podczas gdy przyznanie renty strukturalnej zostało oparte na zaświadczeniu KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez Skarżącego, mimo że Skarżący nie podlegał ubezpieczeniu w KRUS i nie był tego faktu świadomy, jako że organ wydając zaświadczenie nie zbadał sytuacji faktycznej Skarżącego i nie udzielił mu informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, co prowadzi do konstatacji, że renta strukturalna została Stronie przyznana w wyniku błędu KRUS;

6. art. 54 ust. 3 lit. b rozporządzenia 1306/2013 w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że art. 54 ust. 3 lit. b rozporządzenia 1306/2013 nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ na dzień wydania decyzji Skarżący nie sygnalizował żadnych okoliczności wskazujących na ewentualną swoją niewypłacalność, tj. brak możliwości uregulowania kwot nienależnie pobranych, co uniemożliwiło zaniechania postępowania ustalającego wobec Skarżącego, podczas gdy organ II instancji winien z urzędu wyjaśnić wszystkie okoliczności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a Skarżący, wbrew twierdzeniu organu, w piśmie z dnia [...] marca 2018 r., dokładnie opisał swoją sytuacje majątkową i zarobkową, wskazując że nie dysponuje on żadnym majątkiem, dochód przeznacza na leczenie i mimo chęci zwrotu nienależnie pobranej kwoty, nie jest w stanie tego zrobić.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

W tak zakreślonych granicach kontroli, wniesiona skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli wyeksponowane w jej treści.

Sprawa toczyła się w przedmiocie ustalenia nienależnego pobrania i zobowiązania do zwrotu środków finansowych z tytułu renty strukturalnej pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. Powodem uznawania świadczeń za okres od września 2007 r. do sierpnia 2016 r. za nienależne w kwocie [...] zł był brak możliwości przyznania Skarżącemu renty strukturalnej już w chwili złożenia przez Skarżącego wniosku o to świadczenie.

Organy stwierdziły, że w sprawie nie zachodzi żadna przesłanka negatywna uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Nie godzi się z tym Skarżący podkreślając, po pierwsze, że upłynął już okres dochodzenia nienależnych płatności gdyż działał w dobrej wierze, po drugie, że organ niesłusznie uznał, że płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu. Ponadto Skarżący eksponuje swoją trudną sytuację finansową oraz poczucie pokrzywdzenia.

Istotą sporu stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy było ustalenie Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w kwocie [...] zł.

Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

Powyższy przepis nakazuje właściwemu organowi wydanie decyzji ustalającej między innymi kwoty środków finansowych z tytułu renty strukturalnej pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, nienależnie pobranych. Decyzja nie ma charakteru uznaniowego; obowiązkiem organu jest jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło, a nie zachodzi żadna przesłanka negatywna uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu.

Organ jest przy tym władny, działając w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, do samodzielnego ustalenia, czy środki te zostały pobrane nienależnie, bądź też w nadmiernej wysokości.

Decyzja organu musi zostać poprzedzona przeprowadzeniem postępowania dowodowego pozwalającego na dokonanie ustaleń w tym zakresie.

W przedmiotowej sprawie organ przeprowadził postępowanie dowodowe i zgromadził potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy dowody, wśród których szczególne znaczenie – w odniesieniu do istoty sprawy - ma decyzja z dnia [...] marca 2017 r. wydana w postępowaniu o wznowienie postępowania, w której organ stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 2006 r. o przyznaniu renty strukturalnej Skarżącemu został wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tej decyzji organ ją wydający wskazał, że pomimo podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie może orzec o jej uchyleniu z uwagi na ograniczenie wynikające z art. 151 § 2 K.p.a.

Z decyzji tej wynika jednak w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżący w chwili wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie spełniał przesłanek do jej przyznania, a w szczególności nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres co najmniej pięciu lat w ciągu lat dziesięciu poprzedzających złożenie wniosku. W takim stanie faktycznym renta ta nie powinna zostać przyznana.

Decyzja ta jest ostateczna. Może ona stanowić dowód tego, co w niej urzędowo stwierdzono, a to faktu braku podstaw do przyznania Skarżącemu renty strukturalnej. Dowód ten ma przy tym istotnie znaczenie w sprawie ustalenia, czy świadczenia pobrane przez Skarżącego są "nienależnymi" w rozumieniu art. 29 ustawy o Agencji.

Świadczeniami nienależnymi w rozumieniu tego przepisu są oczywiście świadczenia przyznane beneficjentowi, jeżeli nie istniała podstawa prawna do ich przyznania, czyli nie wypełniał on wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie danego świadczenia, w tym przypadku renty strukturalnej. Z ww. decyzji wynika, że Skarżący tych przesłanek nie spełniał. Świadczenia przyznane mu w tej decyzji są więc świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji i podlegają zwrotowi na zasadach określonych w tym przepisie.

Ponieważ przepis ten stanowi samoistną przesłankę zwrotu świadczeń, nie będzie stanowiło przeszkody prawnej do orzeczenia o zwrocie orzeczenia w postępowaniu wznowieniowym oparcie o przepis art. 151 § 2 K.p.a. nie zaś art. 151 § 1 K.p.a. Fakt nieuchylenia (braku wyeliminowania z obrotu prawnego) decyzji o przyznaniu świadczenia nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie świadczeń zwłaszcza, że nastąpiło to w oparciu o przyczyny formalne, zaś ustalenia z decyzji w postępowaniu wznowieniowym są tożsame z ustaleniami w postępowaniu niniejszym.

Sąd rozpatrujący sprawę w pełni zgadza się w tym zakresie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych wskazujących na brak podstaw do uzależniania decyzji zwrotowej opartej na przepisie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, od wcześniejszego uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń.

W tym zakresie tytułem przykładu można wskazać poglądy wyrażone w wyrokach NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II GSK 1518/11, WSA w Lublinie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 416/13, WSA we Wrocławiu z dnia 12 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 264/14, czy WSA w Opolu z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Op 257/14. (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle przedstawionej argumentacji, zasadnym jest stwierdzenie, że brak wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie nie jest przeszkodą do orzeczenia przez organ w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń lub pobranych w nadmiernej wysokości.

Jakkolwiek w świetle opisanych okoliczności należy przyjąć, że pobrane przez Skarżącego płatności miały charakter kwot nienależnie pobranych środków publicznych, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przyznając w tym zakresie rację organom, to jednak stwierdzenie obowiązku ich zwrotu zostało dokonane z uchybieniem przepisom prawnym. Tym samym ustalenie kwot podlegających zwrotowi, znajdujące odzwierciedlenie w decyzjach, jest przedwczesne.

W ocenie organów nie zostały spełnione przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez Skarżącego nienależnie pobranych płatności, określone w przepisach wspólnotowych, w szczególności:

1. - w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 796/2004, obowiązującym w stosunku do wniosków o przyznanie płatności w latach 2007- 2008,
2. - rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. – w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na rok 2009 - 2010,
3. - rozporządzeniu Komisji (UE) nr 65/2011 - w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na lata 2011 - 2014 oraz w rozporządzeniu Rady (WE, EUROATOM) Nr 2988/95,
4. - rozporządzeniu Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. odnośnie płatności od 2015 r. (strona 4 decyzji Dyrektora).

Sąd stwierdza, że organy wadliwie zidentyfikowały znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawa wspólnotowego. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1008/15, iż w sprawie znajduje zastosowanie rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004; nie podziela natomiast poglądu, że dotyczy to wyłącznie płatności przyznanych za lata 2007–2008. Jakkolwiek rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. doszło do uchylenia rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dniem 1 stycznia 2010 r., to jednak zgodnie z art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 ma nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., przy czym odesłania do rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II.

Naczelny Sąd Administracyjnych w wyroku z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1008/15 stwierdził również, iż przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 jest przepisem spełniającym warunki uznania go za bezpośrednio skuteczny, a więc za przepis, który w świetle zasady efektywności, bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa prawa unijnego stanowił (i powinien był) stanowić wyłączną podstawę rekonstrukcji normy prawnej do ustalenia okresu przedawnienia prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej.

Powyższe prowadzi do wniosku, że przepisy rozporządzenia nr 796/2004 znajdowały w sprawie niniejszej zastosowanie co do wszystkich przyznanych płatności, skoro przyznana Skarżącemu decyzją z dnia [...] października 2006 r. renta strukturalna była pomocą udzieloną na okres od września 2006 r. do sierpnia 2016 r., a zatem pomocą dotyczącą okresu premiowego rozpoczynającego się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Zgodnie bowiem z definicją legalną okresem premiowym jest okres, którego dotyczy wniosek o przyznanie pomocy (art. 2 pkt 24 rozporządzenia nr 796/2004).

W tej sytuacji zastosowanie przez organ dla płatności zrealizowanych w 2009 r. i następnych latach przywołanych powyżej aktów prawnych, nie znajdowało uzasadnienia, tym samym zasadnym okazał się zarzut sformułowany w pkt 4 skargi dotyczący zastosowania w sprawie nierelewantnych przepisów.

Obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisu art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 stanowiącego, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust.

3. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4 zdanie pierwsze). Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działa w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że wypłata przyznanej Skarżącemu renty strukturalnej nie była wynikiem błędu czy też pomyłki organu ją przyznającego. Na zaistnienie tej okoliczności nie wskazuje materiał dowodowy sprawy i stanowisko organu w tym zakresie Sąd w pełni akceptuje, tym samym za niezasadny Sąd uznał zarzut sformułowany w pkt 5 skargi dotyczący naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004 sformułowany w powiązany z naruszeniem art. 8 i 9 K.p.a.

Nie zasługują również na akceptację Sądu zarzuty zawarte w skardze dotyczące dobrej wiary Skarżącego, a co za tym idzie, odnoszące się do terminu przedawnienia mającego zastosowanie w sprawie.

Nie budzi wątpliwości unormowanie zawarte w przepisie art. 73 rozporządzenia nr 796/2004. Przepis ten na poziomie prawa wspólnotowego wprowadza obowiązek beneficjenta zwrotu nienależnej płatności wraz z odsetkami.

Jednocześnie w ustępie 5 tego przepisu prawodawca unijny wprowadza czasowe ograniczenie dochodzenia zwrotu świadczeń przez organy poszczególnych państw członkowskich wprowadzając terminy przedawnienia.

Jako termin ogólny został wprowadzony termin 10 letni, biegnący od daty płatności pomocy do daty powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Jeżeli pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami upłynęło więcej niż 10 lat to wówczas organy państwa nie mogą skutecznie domagać się zwrotu płatności (zła wiara beneficjenta).

Drugi termin wynikający z tego przepisu to termin 4 letni pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami, ale obowiązujący jedynie wtedy, gdy beneficjent pomocy pozostawał w dobrej wierze co do przysługujących mu płatności.

Aby rozstrzygnąć jaki termin powinien mieć zastosowanie w realiach konkretnej sprawy należy więc każdorazowo ustalić, czy dany beneficjent znajdował się w dobrej czy też złej wierze otrzymując pomoc w postaci płatności.

Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nie posiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy. Możliwe są w tym przypadku dwie sytuacje, kiedy dłużnik wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie – wówczas znajduje się w złej wierze. Możliwa jest też sytuacja druga, kiedy dłużnik nie wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie, jednak przypadek ten należy rozróżnić na dwa dalsze stany faktyczne. Kiedy dzieje się to bez uchybienia przez dłużnika jego obowiązkom w zakresie posiadania przez niego wiedzy co do jego sytuacji prawnej i druga, kiedy dłużnik takim obowiązkom uchybia. Innymi zatem słowy mówiąc, dłużnik nie posiada pozytywnej wiedzy co do braku uprawnienia do otrzymania świadczenia, jednak dzieje się to na skutek jego zaniedbań co do pełnego pojmowania przez niego charakteru zaistniałych czynności.

Beneficjent nie ma wiedzy, jednak powinien i mógł ją pozyskać. W tym drugim przypadku będzie on pozostawał w złej wierze – tak samo jak w sytuacji, gdy o braku uprawnienia wiedział. Zawiniony brak wiedzy o braku posiadania uprawnienia do otrzymania pomocy również jest oceniany jako stan złej wiary w rozumieniu tego przepisu. Jedynie taki stan nieświadomości dłużnika, którego nie mógł on uniknąć pomimo wykonania wszystkich czynności co do należytego pojmowania przedsiębranych czynności, jakie cechują starannego człowieka, mogą skutkować przyjęciem pozostawania beneficjenta w stanie dobrej wiary. W stanie tym znajduje się więc tylko ten, kto nie wie, że daną pomoc otrzymuje w sposób nieuprawniony i przy wykonaniu typowych czynności i posiadaniu typowej dla jego stanu wiedzy o takim ich charakterze, nie mógł się dowiedzieć.

W przedmiotowej sprawie o niezasadności świadczenia w postaci renty strukturalnej świadczy fakt niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie przez Skarżącego w trakcie pobytu stałego w Stanach Zjednoczonych ubezpieczeniu społecznemu na podstawie amerykańskich przepisów o ubezpieczeniu. Okoliczność ta wynika z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w T. z dnia [...] sierpnia 2018 r. (karta nr [...] akt administracyjnych), sporządzonego w oparciu o informację amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej, jak też została potwierdzona prawomocną decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2016 r. w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników (karta nr [...] akt administracyjnych).

Dla przyjęcia dobrej wiary istotne jest więc ustalenie, czy Skarżący wiedział o tym, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie ubezpieczeniu w Stanach Zjednoczonych, a jeżeli by o tym nie wiedział to czy mógł o tym powziąć wiedzę przy zachowaniu należytej staranności. Tylko podwójna negatywna odpowiedź na tak postawione pytanie może prowadzić do przyjęcia stanu dobrej wiary po jej stronie, a tym samym przyjęcie 4 letniego okresu przedawnienia.

Rozważania w tej sprawie należy rozpocząć od dokonania ustaleń, czy Skarżący wiedział o takim ubezpieczeniu na terenie Stanów Zjednoczonych

Zdaniem Sądu nie ma w tym zakresie najmniejszych wątpliwości, skoro na terytorium Stanów Zjednoczonych podlegał ubezpieczeniu w okresach od 1 stycznia 1977 do 31 grudnia 1977 r., od 1 stycznia 1979 r. do 31 grudnia 1980 r., od 1 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1984 r., od 1 stycznia 1988 r. do 31 grudnia 2015 r., a decyzją z dnia 15 stycznia 2016 r. przyznano Skarżącemu prawo do świadczeń z amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej od dnia 1 stycznia 2016 r.

Oznacza to, że Skarżący przebywając w Stanach Zjednoczonych legalnie, pracował i liczył na uzyskanie prawa do emerytury w związku z ubezpieczeniem w Stanach Zjednoczonych. W kontekście powyższych ustaleń Sąd zauważa, że skoro na terytorium Stanów Zjednoczonych Skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu m.in. w okresie od 1 stycznia 1988 r. do 31 grudnia 2015 r., to złożone w dniu [...] czerwca 2006 r. przez Skarżącego "Oświadczenie o prowadzeniu działalności rolniczej" (kata nr [...] akt administracyjnych), wymagane do uzyskania renty strukturalnej, budzi uzasadnione wątpliwości. W oświadczeniu tym Skarżący wskazał, że zna wymagania zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu udzielania pomocy na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich i oświadczył, że "osobiście prowadziłem nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowości K. W. gmina T., powiat T., o ogólnej powierzchni 1,7 ha w tym użytkowanie rolniczo 1,7 ha w okresie ostatnich dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną".

Podobne wątpliwości budzi oświadczenie złożone w dniu [...] września 2006 r, przy składaniu wniosku o rentę strukturalną (karta nr [...] akt administracyjnych), gdzie wskazał, że nie jest zatrudniony w żadnym zakładzie pracy.

Ponieważ Skarżący zdawał sobie sprawę z faktu podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Stanach Zjednoczonych, to również będąc odpowiednio pouczony, co potwierdził we wniosku o przyznanie renty strukturalnej złożonym w dniu [...] lipca 2006 r. (karta nr [...] akt administracyjnych), jak i szczegółowo pouczony w decyzji z dnia [...] października 2006 r. (karta nr [...] akt administracyjnych), zdawał sobie sprawę z tego, że nie podlega ubezpieczeniu rolników w Polsce, a tym samym nie spełnia warunków do przyznania renty strukturalnej.

Jeżeli nawet przyjąć by – czysto hipotetycznie - że Skarżący nie znał prawa polskiego, bądź nie zrozumiał pouczeń, to jednak należy wskazać, że są to okoliczności leżące po Jego stronie, nie powoduje przyjęcia dobrej wiary, a wręcz przeciwnie nakazuje przyjęcie, że znajdował się On w złej wierze.

Po pierwsze bowiem mógł i powinien orientować się w zakresie płaconych przez Jego pracodawcę składek w amerykańskiej organizacji ubezpieczenia społecznego a po drugie mógł i powinien, poprzez odpowiednią percepcję pouczeń i ewentualne skorzystanie z wyjaśnień organu bądź informacji prawnika, powziąć wiedzę, iż ubezpieczenie społeczne w Stanach Zjednoczonych w danym okresie nie pozwala na otrzymywanie przez Niego renty strukturalnej w Polsce. Podnoszona w skardze okoliczność, że Skarżący działał bez profesjonalnego prawnika, nie ma wpływu na uznanie dobrej czy też złej wiary, gdyż był to wyłączny wybór Skarżącego.

Powyższa argumentacja w ocenie Sądu wskazuje, że nie można Skarżącemu przypisać działania w dobrej wierze, a zatem przyjęcie przez organ 10-letniego terminu przedawnienia zamiast postulowanego w skardze 4-letniego nie stanowi o naruszeniu prawa materialnego, tym samym wszystkie zarzuty skargi związane z przyjęciem 10 letniego okresu przedawnienia w szczególności opisane w pkt 1 i 2 Sąd uznał za niezasadne.

Odrębnym zagadnieniem jest kwestia pierwszego powiadomienia Skarżącego przez Kierownika o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor przyjął, że jest to dzień [...] sierpnia 2017 r. Organ II instancji wiąże tę datę z doręczeniem Skarżącemu zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] o wszczęciu postepowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przyznanych Skarżącemu z tytułu renty strukturalnej na mocy decyzji z dnia [...] października 2006 r. (karta nr [...] akt administracyjnych). Zdaniem organu II instancji doręczenie tego zawiadomienia jest prawidłowe, gdyż zawiadomienie to zostało skierowane do Skarżącego, na adres prawidłowo określony i znany organowi i doręczone dorosłemu domownikowi t.j. E. W. w dniu [...] sierpnia 2017 r., co zdaniem Dyrektora wynika z potwierdzenia odbioru tego zawiadomienia.

Zauważyć należy, że pełnomocnik Skarżącego w odwołaniu zakwestionował powyższe doręczenie wskazując, że E. W. nie był domownikiem Skarżącego, gdyż nigdy nie zamieszkiwał pod adresem ul. [...] [...]. Odpowiadając na ten zarzut Dyrektor wskazał, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje podpis odbierającego i odbierający "został opisany tym samym nazwiskiem co strona – co uprawdopodabnia bycie domownikiem strony".

Dokonana przez Sąd analiza doręczenia powyższego zawiadomienia wykazała, że przyjęcie przez Dyrektora, że zawiadomienie to zostało prawidłowo doręczone jest zdecydowanie przedwczesne, co w konsekwencji powoduje, iż Sąd przyjął, że organ nie ustalił daty pierwszego powiadomienia

Pierwszą kwestią do jakiej Sąd odniesie się w zakresie doręczenia zawiadomienia jest skierowanie tego zawiadomienia do Strony w sytuacji, gdy jak wynika z akt sprawy, organy od dnia [...] maja 2014 r. dysponowały pełnomocnictwem z dnia [...] kwietnia 2005 r. udzielonym przez Skarżącego i jego żonę H. W., w formie aktu notarialnego Repertorium A nr [...], dla syna P. W. (karty nr [...] akt administracyjnych). Pełnomocnictwo to P. W. przedłożył w trakcie kontroli, co wynika z "Protokołu czynności kontrolnych nr [...] (karty [...] akt administracyjnych). Pełnomocnictwo to ma charakter ogólny, upoważnia bowiem P. W. do występowania w imieniu mocodawców we wszelkich sprawach m.in. przed wszystkimi organami administracji i sądami.

W tym miejscu Sąd odniesie się do uregulowań zawartych w ustawie o krajowym systemie. Zgodnie art. 4 tej ustawy w skład systemu wchodzą: 1) ewidencja producentów;

1. 2) ewidencji gospodarstw rolnych;
2. 3) ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 3a) systemu identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia nr [...];
3. 4) dokumentacji związanej z prowadzeniem ewidencji i systemu, o którym mowa w pkt 1-3a. Natomiast z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o krajowym systemie wynika, że system wykorzystuje się do postępowania w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych płatności.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy o krajowym systemie, ewidencja producentów zawiera imię i nazwisko oraz określenie miejsca zamieszkania i adres pełnomocnika, jeżeli został ustanowiony, albo osoby uprawnionej do reprezentacji, wraz z numerem identyfikacji podatkowej (NIP) oraz numerem ewidencyjnym powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL), z zastrzeżeniem ust. 3.

W myśl art. 11 o ustawy o krajowym systemie, wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się, w drodze decyzji administracyjnej, na jego wniosek złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego miejscowo, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję.

Jednocześnie art. 14 ust. 1 ustawy krajowym o systemie, stanowi, że producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku, o którym mowa w art. 11 ust. 1, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany. Zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się na formularzu wniosku o wpis do ewidencji producentów (ust. 2).

Analiza powyższych przepisów wskazuje, że postepowanie w sprawie dokonywania wpisów do ewidencji producentów jest postępowaniem wszczynanym na wniosek producenta. Wyjątek w tym zakresie został wprowadzony w art. 14 ust. 3 dodanym do ustawy o krajowym systemie od dnia 15 marca 2015 r., zgodnie z którym zmiana danych w ewidencji producentów może być dokonywana również z urzędu, na podstawie informacji pochodzących z innych ewidencji lub rejestrów publicznych prowadzonych przez organy lub podmioty wykonujące zadania publiczne, do których Agencja ma dostęp z mocy prawa, i nie wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Wyjątek ten nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Powyższe oznacza, że aby dokonać zmiany w ewidencji producentów zainteresowany musi złożyć stosowny wniosek na odpowiednim formularzu. P. W. przedkładając w trakcie kontroli pełnomocnictwo z dnia [...] kwietnia 2005 r., w dniu [...] maja 2014 r. takiego wniosku nie złożył, zatem organy Agencji nie miały obowiązku uwidocznienia P. W., jako pełnomocnika w ewidencji producentów i w konsekwencji doręczania zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych płatności.

Jak wynika z akt sprawy wniosek o wpis do ewidencji siebie jako pełnomocnika P. W. złożył dopiero w dniu [...] września 2017 r. (karta nr [...] akt administracyjnych) i na podstawie tego wniosku Kierownik decyzją z dnia [...] września 2017 r. zaktualizował dane w ewidencji dotyczące Skarżącego i wpisał P. W. jako pełnomocnika Skarżącego (karta nr [...] akt administracyjnych). Decyzja weszła do obrotu w dniu [...] września 2017 r. i od tego dnia P. W. mógł reprezentować Skarżącego w postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych płatności. Zatem Kierownik zasadnie skierował zawiadomienie wprost do Skarżącego.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że przytoczony powyżej przepis art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o krajowym systemie, nakazujący organom Agencji wykorzystywać dane z ewidencji producentów w postępowaniach w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych płatności, w sytuacji gdy w ewidencji producentów wpisano ustanowionego przez producenta pełnomocnika, stanowi wyjątek w stosunku do uregulowań K.p.a. w zakresie dołączenia pełnomocnictwa do akt. W tej sytuacji pełnomocnik nie ma obowiązku dołączenia do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa, czego wymaga przepis art. 33 § 3 zdanie pierwsze K.p.a.

Kolejną kwestią, jaką należy rozważyć, jest kwestia prawidłowości doręczenia zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. Z zalegającego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru (karta nr [...] akt administracyjnych) wynika, że przesyłka [...] zawierająca przedmiotowe zawiadomienie była awizowana w dniu [...] sierpnia 2017 r., a to wskazuje, że doręczyciel nie zastał adresata, a w związku z tym umieścił w jego skrzynce oddawczej awizo informujące o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. Na druku potwierdzenia doręczyciel podkreślił pkt 2 o brzmieniu "Z powodu niemożności doręczenia, w sposób wskazany w punkcie 1 przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w UP K. W. w dniu 24-08-2017, zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w tym UP wraz z informacją o możliwości jej odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata", podczas gdy przesyłka, co wynika zarówno z adnotacji wydającego przesyłkę (podpis nieczytelny) jak i samego odbierającego E. W., została odebrana w dniu [...] sierpnia 2017 r. Oznacza to, że przesyłka została odebrana przez E. W. w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A.

Rozważenia wymagało zatem w jakim trybie nastąpiło w rzeczywistości doręczenie zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. i czy było ono doręczeniem skutecznym.

Z treści art. 10a ustawy o Agencji, wynika, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art.

1. 81. W ustawie tej nie zawarto odrębnych uregulowań co do doręczania pism, zatem w pełnym zakresie będą miały zastosowanie przepisy K.p.a. dotyczące doręczeń.

Zgodnie z art. 39 K.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051, 1495 i 2005), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Według art. 43 K.p.a., doręczenie przesyłki może być dokonane nie tylko do rąk adresata, ale również - w razie jego nieobecności - innym osobom, w tym dorosłemu domownikowi, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W sytuacji braku możliwości dokonania doręczenia bezpośrednio adresatowi, a w dalszej kolejności osobom, o których mowa w art. 43 K.p.a. znajduje zastosowanie art. 44 K.p.a., który przewiduje konieczność przechowania przesyłki w placówce pocztowej i zawiadomienia o tym adresata (§ 1 pkt 1 i § 2), konieczność powtórnego zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki (§ 3), a w razie nieskuteczności tych działań domniemanie doręczenia (§ 4).

K.p.a. nie reguluje szczegółowo trybu doręczania pism w przypadku ich awizowania przez operatora pocztowego. Regulacje takie znaleźć natomiast można w art. 37 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1481, ze zm.; dalej: Prawo pocztowe). Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b Prawa pocztowego, przesyłka pocztowa może być wydana w placówce pocztowej ze skutkiem doręczenia osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, po złożeniu na piśmie oświadczenia potwierdzającego fakt zamieszkiwania razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego. W art. 37 ust. 3 Prawa pocztowego ustawodawca wskazał, że przepisy art. 37 ust. 2 nie naruszają przepisów innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń. Ponieważ przepisy K.p.a. nie regulują zasad odbioru awizowanych przesyłek pocztowych wysyłanych za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (rejestrowanych) przyjąć należy, że znajdą tu zastosowanie zasady doręczania przesyłek pocztowych, o których mowa w przywołanym art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b Prawa pocztowego (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1205/10, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. IV SA/Gl 879/15, wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. IV SA/Wa 3069/16).

Organy nie zbadały czy zachodzą przesłanki skutecznego doręczenia przewidziane w Prawie pocztowym t.j. czy przy doręczeniu zawiadomienia zachodzi przesłanka doręczenia awizowanej przesyłki domownikowi adresata w urzędzie pocztowym, jaką jest brak złożenia przez adresata w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego konkretnemu domownikowi i drugiej przesłanki skuteczności doręczenia przesyłki, jaką jest wymóg złożenia na piśmie, przez zgłaszającego się po odbiór przesyłki domownika, oświadczenia potwierdzającego fakt zamieszkiwania razem z adresatem. Było to szczególnie ważne w sytuacji, gdy pełnomocnik Skarżącego w odwołaniu kwestionował status E. W. jako domownika Skarżącego odbierającego pismo.

Argument Dyrektora w tej kwestii o identyczności nazwiska odbierającego co adresata nie mógł być uznany przez Sąd. Stwierdzić w tej kwestii należy tylko tyle, że jest rzeczą powszechnie znaną, że wiele osób nosi to samo nazwisko, a nie koniecznie razem zamieszkuje.

Podkreślić należy, że w świetle uregulowań Prawa pocztowego uznanie przesyłki za skutecznie doręczoną do rąk domownika w dacie jej wydania przez urząd, może nastąpić jedynie w sytuacji ścisłego wypełnienia wszystkich warunków wydania przesyłki wskazanych w przepisie art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b Prawa pocztowego. Spełnienie wymogu złożenia oświadczenia jest zatem koniecznym warunkiem stwierdzenia prawidłowości dokonanego doręczenia. Stwierdzenie, że wymóg złożenia przez osobę odbierającą przesyłkę w imieniu adresata oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem nie został dochowany, skutkować winno uznaniem, że doręczenie nie zostało prawidłowo dokonane. Sanowanie tego braku nie może nastąpić przez późniejsze dokonywania ustaleń odnośnie miejsca zamieszkania odbiorcy przesyłki.

Podsumowując powyższą kwestię Sąd wskazuje, że zarówno organ I jak i II instancji przedwcześnie uznały, że przesyłka zawierająca zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2017 r. została prawidłowo doręczona. W konsekwencji Sąd uznał, że organy nie ustaliły, kiedy nastąpiło pierwsze powiadomienie Skarżącego o nieuzasadnionym charakterze wypłaconych Skarżącemu płatności z tytułu renty strukturalnej. W tej sytuacji powyższa kwestia pozostaje nierozstrzygnięta, a to musiało skutkować uchyleniem decyzji zarówno organu I jak i II instancji, gdyż organy naruszyły przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 w zakresie, w jakim nie ustaliły daty pierwszego powiadomienia, co jednocześnie skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia, czy kwota do zwrotu jest prawidłowo określona. Zaznaczyć należy, że nie jest rzeczą Sądu wskazywanie daty pierwszego powiadomienia, jest to kompetencja organów orzekających w sprawie nienależnie pobranych płatności. Rolą Sądu jest wyłącznie skontrolowanie, czy data została ustalona w sposób prawidłowy.

Sąd, mając na względzie przytoczoną wyżej argumentację, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do przeprowadzenia postępowania z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, do czego organy Agencji są zobowiązane na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że krytycznej ocenie należy poddać sposób skompletowania akt sprawy, który odstaje od przyjętych w tym zakresie kanonów. Poszczególne karty posiadają podwójną numerację, zamieszczone są te same dowody w różnych miejscach akt, jak również zamieszczone są dowody nie związane z rozpatrywaną sprawą, zatem Sąd nie mógł ich uznać za prawidłowo uporządkowane.

W kontekście powyższego, godzi się po raz kolejny przypomnieć organowi II instancji (por. wyroki tut. Sądu o sygn. akt: I SA/Kr 1093/17 i I SA/Kr 1094/17), że Sąd dokonując kontroli decyzji opiera się na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Jak wynika bowiem z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez ten sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takiej decyzji znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy.

W związku z powyższym szczególnie istotnym jest skrupulatne wykonanie przez organ II instancji obowiązku przewidzianego w art. 54 § 2 P.p.s.a., przekazania sądowi kompletnych i uporządkowanych akta sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono, na podstawie:

1. - art. 200 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 206 P.p.s.a.,
2. - § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.),
3. - § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).

Na kwotę kosztów składają się: uiszczony wpis sądowy w wysokości 200,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – adwokata w wysokości 2.900,00 zł. Łącznie Sąd zasądził od organu kwotę 2.900 zł.

Przepis art. 200 P.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego podatkowego zalicza ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

W niniejszej sprawie przy ustalaniu wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego, Sąd za konieczne uznał skorzystanie z art. 206 P.p.s.a. W świetle tego przepisu, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

Sąd uznał, że maksymalna wysokość tych kosztów, która wynosiłaby zgodnie z § 2 pkt 6 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – 5.400,00 zł, powinna być miarkowana i obniżona do kwoty 2.700,00 zł. Obniżenie to wynosi 50% w stosunku do maksymalnego wynagrodzenia i wynika z szacowanego przez Sąd nakładu pracy profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić przede wszystkim należy, że zarzuty sformułowane w skardze, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącego, miały ograniczony wpływ na rozstrzygnięcie Sądu. Jak już bowiem podano, skarga została uwzględniona przez Sąd z zasadniczo innych przyczyn niż podnoszone przez pełnomocnika Skarżącego w skardze, gdyż za zasadny Sąd uznał jedynie zarzut sformułowany w pkt 4 skargi.