Uzasadnienie
Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 kwietnia 2013r., znak [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za marzec 2007r. Skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych.
A.P. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (ur. w 1997r.) oraz córką (ur. w 1999r.) Rodzina mieszka w lokalu w B., którego właścicielem jest żona wnioskodawcy, z którą pozostaje on w rozdzielności majątkowej. Lokal zakupiony został dzięki zaciągniętemu kredytowi hipotecznemu, z terminem spłaty do 2026 roku. A.P. utrzymuje się z prac dorywczych a jego wynagrodzenie z tego tytułu wynosi ok. 1 500 zł. miesięcznie. W 2012r. uzyskał on dochód w wysokości 16 665 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 182,90 zł., opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 203 zł. (406,47 zł.: 2 miesiące = ok. 203 zł.), opłatę za gaz – ok. 117 zł. (233,32 zł.: 2 miesiące = ok. 117 zł.), koszty utrzymania – 1200 zł. Skarżący podał również, że nie posiada oszczędności, nieruchomości ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 28 czerwca 2013r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie szeregu dokumentów, które pozwoliłyby wykazać stan majątkowy i możliwości płatnicze. Wezwanie to nie zostało wykonane w zakresie, w jakim obejmowało przedstawienie wyciągów z kont bankowych żony skarżącego, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych żony skarżącego, zeznania podatkowego żony skarżącego za 2012r., zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez A.P. oraz zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę A.P
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I SA/Kr 784/13 oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
A.P. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł w nim, że przedłożył te dokumenty, którymi dysponował w chwili składania wniosku. Zaznaczył m. in., że w sytuacji rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na decyzje finansowe, podejmowane przez drugiego z małżonków odnośnie jego majątku osobistego. Wskazał, że nie ma możliwości wymuszenia na żonie pomocy finansowej, ani też zobowiązania jej do przedłożenia dokumentacji, obrazującej jej sytuację materialną. W ocenie skarżącego, skoro jego żona nie może być prawnie zobowiązana do udzielenia mu pomocy finansowej, zbędne i niemożliwe jest analizowanie jej stanu majątkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Trzeba podkreślić, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może -jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe.
Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym.
Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się dosyć jednolicie, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn. akt I GZ 107/13, Lex Omega nr 1296482). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 1020/12, Lex Omega nr 1240477).
Podnosi się też, że art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 października 2011r., sygn. akt II FZ 509/11, Lex Omega nr 1070032). Wprost wskazuje się też, że rozdzielność majątkowa nie tylko nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, ale ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011r., sygn. akt II FZ 441/11, Lex Omega nr 896371).
W niniejszej sprawie brak jest zatem możliwości uznania za uprawdopodobnione przesłanek zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 245 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a.