Uzasadnienie
Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi J.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 kwietnia 2013r., znak [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za marzec 2007r. Skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych.
J.U. wskazał, że mieszka w wynajmowanym pokoju w miejscowości B. Żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, wraz z synem (ur. w 1998r.) oraz córką (ur. w 1996r.) mieszka w K. Skarżący podał, że utrzymuje się z pracy dorywczej, z której uzyskuje przeciętnie 2000 zł. miesięcznie. Zatrudniony jest też na podstawie umowy o pracę, z wynagrodzeniem 1050 zł., miesięcznie. W 2012r. uzyskał on łączny dochód w wysokości 23 846 zł. J. U. posiada konto bankowe w Banku Millenium S.A. Jego wydatki na bieżące utrzymanie obejmują: koszty wyżywienia – 1200 zł., koszty dojazdów – 200 zł. oraz czynsz – 500 zł. Skarżący wskazał, że nie posiada: oszczędności, nieruchomości czy ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Jest natomiast właścicielem samochodu osobowego Mercedes Benz W 211, rocznik 2002. W związku z nabyciem tego pojazdu na wnioskodawcy ciąży obowiązek spłaty kredytu w wysokości 27 000 zł.
Ponadto ze znajdującego się w aktach sądowoadministracyjnych wydruku – informacji nt. rachunku bankowego skarżącego w Banku Millenium (k. 42-43 akt sądowych) wynika, że dokonywał on szeregu zakupów w sklepach Castorama (dnia 8 lipca 2013r., na kwotę 331,70 zł), Ikea (dnia 4 lipca 2013r., na kwotę 1889,95 zł; dnia 6 lipca 2013r., na kwotę 1499,98 zł) i Jysk (dnia 5 lipca 2013r., na kwotę 559,95 zł), nadto w ciągu kilku dni (pomiędzy 3 a 8 lipca 2013r.) dokonał kilku wypłat z bankomatów na łączną sumę 6000 zł.
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I SA/Kr 785/13 oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
J. U. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł w nim m. in. zarzut, że referendarz nie dokonał oceny całokształtu jego sytuacji majątkowej. Nadto wskazał, że zakupy w sklepach Ikea i Jysk przeznaczone były na rzecz małoletnich dzieci w związku z rozpoczynającym się rokiem szkolnym (urządzenie miejsca zamieszkania i przystosowaniem go do nauki).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w pierwszej kolejności wskazać, iż ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te- a wśród nich wpis- są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie- na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 roku, II SA/Ol 588/06, Lex Omega nr 191863). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu.
Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia.
W ocenie Sądu sytuacja majątkowa J.U. nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 1500 zł. W miesiącu lipcu 2013r. skarżący dokonał szeregu wypłat z bankomatów i transakcji za pomocą karty płatniczej, których suma (powyżej 10 000 zł) wielokrotnie przekracza niezbędną do uiszczenia kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Co istotne, płatności te zostały dokonane w chwili, gdy skarżący zdawał sobie sprawę z konieczności poniesienia kosztów sądowych (miało to miejsce po złożeniu skargi, w której zamieszczony był wniosek o zwolnienie z tych kosztów). Przystosowanie mieszkania oraz przygotowanie miejsca do nauki dla małoletnich dzieci co do zasady nie jest utrzymaniem niezbędnym, ma bowiem na celu podniesienie standardu (miejsca zamieszkania, miejsca nauki), a nie umożliwienie zamieszkania czy nauki w ogóle.
Nadto, w realiach niniejszej sprawy nie można uznać za wykazane, że skarżący i jego rodzina, uiszczając wpis od skargi, ponieśliby uszczerbek na niezbędnym utrzymaniu. W wypadku uiszczenia wpisu w miesiącu lipcu 2013r., skarżący nadal dysponowałby możliwością nabycia towarów (bądź wypłacenia gotówki w bankomacie) na kwotę 8 500 zł. Ustalenie, że w dyspozycji skarżącego pozostawała tak wysoka suma środków finansowych czyni jednocześnie zbędnym badanie całości jego sytuacji zarobkowej i majątkowej. Samo bowiem stwierdzenie, że skarżący tak wysokie środki posiadał i mógł nimi swobodnie dysponować wyklucza możliwość uznania, że poniesienie kosztów sądowych naraziłoby jego albo jego rodzinę na uszczerbek koniecznego utrzymania.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 245 § 1 i art. 246 § 1 p.p.s.a.