Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Kr 907
Skarżąca "A." Spółka Akcyjna wnioskami z dnia 2.04.2002 r. wniosła o zwrot należności celnych uiszczonych według następujących zgłoszeń celnych:
- 1. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 2. [...] z dnia [...] 1999 r..
- 3. [...] z dnia [...] 1999 r..
- 4. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 5. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 6. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 7. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 8. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 9. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 10. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 11. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 12. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 13. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 14. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 15. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 16. [...] z dnia [...] 1999 r.
- 17. [...] z dnia [...] 1999 r.
W uzasadnieniu złożonych wniosków skarżąca podniosła, że objęte w/w zgłoszeniami celnymi skanery stacjonarne służące do skanowania tekstów i obrazów, które następnie przy pomocy komputera są przetwarzane na formę elektroniczną były zaklasyfikowane do kodu PCN 8471 90 00 0 Taryfy celnej ze stawką celną konwencyjną 5%, co było zgodne z Wyjaśnieniami do Taryfy celnej, opublikowanymi w Monitorze Polskim Nr 76, poz.915 z 1997 r. Na wniosek skarżącej Prezes Głównego Urzędu Ceł w dniu 15 lipca 1999 r. wydał Wiążącą Informację Taryfową nr [...], zgodnie z którą przedmiotowy towar zaklasyfikowano do kodu PCN 8471 60 90 0 ze stawką celną zawieszoną (w dacie importu) 0%.
Wnioski skarżącej zostały rozpatrzone przez Naczelnika Urzędu Celnego, który decyzjami z dnia 11 i 24 lutego 2003 r. odmówił zwrotu uiszczonego cła.
Dyrektor Izby Celnej decyzjami z dnia 10, 14, 15, 16.04.2003 r., po rozpatrzeniu odwołań skarżącej od w/w decyzji, utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Na powyższe decyzje wpłynęły skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których skarżąca zarzuciła naruszenie art.246 § 2 i art.85 Kodeksu celnego. W ocenie skarżącej uiszczone przez nią należności celne były nienależne, a odmienne stanowisko Dyrektora Izby Celnej jest sprzeczne z prawem. Wyjaśnienia do Taryfy celnej wydane na mocy Zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 września 1997 r. straciło moc prawną jako akt powszechnie obowiązującego prawa i wiązało tylko podległe jednostki organizacyjne, natomiast zgodnie z Konstytucją RP, która weszła w życie w dniu 17 października 1997 r., nie mogło stanowić podstawy prawnej wydanych decyzji.
W odpowiedzi na złożone skargi Dyrektor Izby Celnej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując, że fakt ogłoszenia Wyjaśnień do Taryfy celnej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oznacza, że miały one moc wiążącą.
W toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, skarżąca podtrzymując żądania skarg podniosła zarzut nieważności zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji z uwagi na niewłaściwość organu, który rozpatrywał wnioski o zwrot cła. Zdaniem skarżącej organem właściwym do rozpatrzenia wniosków w I instancji był Dyrektor Izby Celnej. W szczególności skarżąca zarzuciła, że od dnia 1 maja 2002 r. organem właściwym do spraw o zwrot cła był dyrektor izby celnej, co wynika z Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. z 2002 r., Nr 43, poz. 377). Przepisy tego rozporządzenia oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1977 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. z 1977 r. Nr 158. poz. 1050 ze zm.)są przepisami szczególnymi i dlatego §4, §5 i §6 rozporządzenia mają pierwszeństwo przed przepisem art.279 Kodeksu celnego, który określa właściwość organów celnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz.1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Okolicznością bezsporną jest, że skarżąca złożyła wnioski o zwrot cła w dniu 2 kwietnia 2002 r. W tej dacie obowiązujące przepisy nie regulowały wprost, który organ jest właściwy w sprawie. Nie mniej jednak treść § 4 oraz dalszych Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. z 1997 r., Nr 158, poz.1050) uzasadnia twierdzenie skarżącej, że organem właściwym do rozstrzygania w w/w sprawach był - zgodnie z art.278 § 2 Kodeksu celnego - Dyrektor Urzędu Celnego jako organ I instancji.
W okresie pomiędzy datą złożenia wniosków o zwrot cła (kwiecień 2002 r.), a datą ich rozstrzygnięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego (luty 2003 r.) nastąpiła reforma administracji celnej na mocy ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 41, poz.365), która spowodowała zniesienie centralnego organu administracji celnej w sprawach celnych tj. Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz organu administracji państwowej w sprawach celnych tj. dyrektora urzędu celnego(art.2 ustawy).
Zgodnie z art.3 w/w ustawy zostały utworzone organy administracji rządowej w sprawach celnych tj. dyrektor izby celnej oraz naczelnik urzędu celnego. Dotychczasowe urzędy celne utworzone na podstawie art.284 § 3 Kodeksu celnego stały się z mocy prawa izbami celnymi, urzędami obsługującymi organ administracji rządowej w sprawach celnych - dyrektora izby celnej (art.6 w/w ustawy). Na mocy w/w ustawy utworzono urzędy celne jako urzędy, o których mowa w art.284 § 2 Kodeksu celnego, obsługujące organ administracji rządowej w sprawach celnych - naczelnika urzędu celnego.
Stosownie do art.30 ust.1 omawianej ustawy postępowania w indywidualnych sprawach wszczętych i niezakończonych przez organy celne przed dniem wejścia w życie ustawy przejmują organy właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie ustawy, przy czym wszystkie już podjęte w postępowaniu czynności pozostają w mocy. W związku z tym należy ustalić, który organ był właściwy w sprawach o zwrot cła od dnia 1 maja 2002 r. albowiem zgodnie z art. 39 ustawa z tym dniem weszła w życie za wyjątkiem art.2, który wszedł w życie z dniem 30 kwietnia 2002 r.
W ocenie Sądu skoro dotychczasowe urzędy celne stały się z mocy prawa izbami celnymi obsługującymi organ administracji rządowej w sprawach celnych - dyrektora izby celnej, to właśnie ten organ - dyrektor izby celnej był właściwy do rozstrzygania złożonych przez skarżącą wniosków o zwrot cła.
Powyższe stanowisko jest zgodne z art.279 § 11 Kodeksu celnego w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2002 r." że organami celnymi, stosownie do ich właściwości, są: naczelnik urzędu celnego - jako organ pierwszej instancji, "chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej". Analogicznie w art.280 Kodeksu celnego określającym zadania dyrektora izby celnej w § 1 pkt 4 tego przepisu ustawodawca powierzył temu organowi rozstrzyganie w I instancji w sprawach celnych określonych w przepisach szczególnych.
Bez wątpienia przepisem szczególnym, o których wyżej mowa, są przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. z 1997 r. Nr 158, poz.1050) ze zmianami wynikającymi z Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. z 2002 r Nr 43, poz.377), obowiązującymi od dnia 1 maja 2002 r. Zgodnie z § 4 w/w Rozporządzenia wniosek powinien być złożony do dyrektora izby celnej właściwej miejscowo dla urzędu celnego, w którym zostały zarejestrowane należności celne. To dyrektor izby celnej prowadzi postępowanie (§ 5 i 6 w/w Rozporządzenia) i logiczne jest, że to ten właśnie organ rozstrzyga w sprawie. Przyjęcie odmiennego poglądu, a mianowicie, że dyrektor izby celnej prowadzi postępowanie, które rozstrzyga decyzją naczelnik urzędu celnego, jest nieracjonalne i wbrew przyjętym standardom.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. z 2003 r., Nr 120, poz.1122) nowelizująca Kodeks celny poprzez dodanie art.252/1 w brzmieniu " organem właściwym do rozstrzygania w pierwszej instancji w sprawach uregulowanych przepisami niniejszego działu jest dyrektor izby celnej" nie spowodowało zmiany organu celnego właściwego do rozstrzygania wniosków o zwrot cła, którego tryb postępowania został uregulowany w w/w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. Zmiana Kodeksu celnego w zakresie wyżej wskazanym jedynie doprecyzowała procedurę zwrotu cła.
W związku z tym, że w rozpatrywanych sprawach wnioski skarżącej o zwrot cła zostały rozstrzygnięte decyzjami Naczelnika Urzędu Celnego, który nie był właściwy w sprawie, a następnie decyzje te zostały utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Celnej, należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje rażąco naruszają prawo w zakresie właściwości rzeczowej. Naruszenie przepisów o właściwości, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia, zawsze powoduje nieważność decyzji zgodnie z brzmieniem art.247 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 z p.zm.) w związku z art.262 Kodeksu celnego. Wnioski skarżącej powinien był rozpatrzyć w I instancji Dyrektor Izby Celnej, a od tak wydanych decyzji stronie przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, co jest zgodne z zasadą dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym.
Uznając, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów o właściwości, Sąd działając na podstawie art.145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) - orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.