Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2018 r., [...] Sąd Okręgowy w G. przekazał do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie odwołanie, wniesioną w imieniu M. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Tym samym postanowieniem sąd ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w sprawie M. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Jak zaznaczył w uzasadnieniu sąd powszechny, na rozprawach oraz na piśmie M. G. wskazywał, iż nigdy nie odwoływał się od decyzji, tylko domagał się stwierdzenia, iż nie jest ona aktem. Jego zdaniem bowiem decyzja nie istnieje, a sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji winien rozpoznać sąd administracyjny.
Sąd Okręgowy umorzył postępowanie, wskazał że nie było podstaw do odrzucenia czy oddalenia odwołania, skoro zdaniem ubezpieczonego nie zostało ono złożone. Jednocześnie sąd powszechny, wskazując, że odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zgodnie z żądaniem M. G. przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. -oznaczana dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1), w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2) oraz gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe (pkt 3).
W wewnętrznie sprzecznym postanowieniu Sądu Okręgowego w G. zawarte zostały dwa rozstrzygnięcia: umorzono postępowanie sądowe, wywołane odwołaniem wniesionym w imieniu M. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...] i jednocześnie to odwołanie – co do którego sąd powszechny sam podkreśla, że M. G. nie miał zamiaru jego złożenia, nigdy go nie składał. Znajduje to potwierdzenie w aktach administracyjnych, przekazanych wraz z postanowieniem sądu ubezpieczeń społecznych, zawierających wspomniane oświadczenie M. G. (k. 63).
Uznać zatem należy, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie został przekazany żaden środek prawny, pochodzący od M. G., a mogący być uznany za skargę na akt, wydany przez organ administracji publicznej. Sąd Okręgowy przekazał bowiem odwołanie, które jego zdaniem nie stanowiło odwołania, a wnoszący je nie miał zamiaru kwestionować prawidłowości decyzji z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...], wywodził jedynie, że ona nie istnieje. Odnosząc się do sprawy w tym wąskim zakresie, w jakim została ona przekazana (samo odwołanie) stwierdzić trzeba, że nie jest to ani skarga na akt, czynność albo bezczynność organu administracji publicznej (art. 3 § 2 p.p.s.a.), ani też wniosek, mogący wszcząć postępowanie sądowoadministracyjne (art. 63 p.p.s.a.). W szczególności przekazane odwołanie nie może zostać uznane za skargę i odrzucone jako dotyczące sprawy, nie należącej do właściwości sądu administracyjnego, skoro wnoszący sam wyraźnie podkreślał, że nie kwestionował decyzji, a uznawał ją za nieistniejącą.
Sąd powszechny, uznając że M. G. odwołania nie wnosił, jednocześnie przekazał je sądowi administracyjnemu z tego powodu, że ubezpieczony widział możliwość stwierdzenia przez ten ostatni sąd nieważności decyzji Zakładu. Sąd Okręgowy nie dostrzegł różnicy pomiędzy postępowaniem w sprawach ubezpieczeń społecznych, gdzie sąd powszechny rozpoznaje odwołania, a postępowaniem sądowoadministracyjnym, w którym nie następuje rozpoznanie sprawy co do istoty, a ma miejsce kontrola ostatecznych decyzji organów administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem.
Nadto sąd powszechny nie zadał sobie niestety trudu, by sprawdzić zakres właściwości sądów administracyjnych, w szczególności nie przeanalizował treści art. 3 § 2 p.p.s.a. Poza zakresem jego rozważań pozostały również przepisy k.p.a. oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w szczególności jej art. 83a ust. 1 i ust. 2), ponieważ ich uważna lektura musiałaby prowadzić do wniosku, że stwierdzenie nieważności ostatecznych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy do tego właśnie organu.
Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych. Może jedynie stwierdzić nieważność decyzji, zaskarżonej do tego sądu, zarówno wydanej w zwyczajnym postępowaniu jurysdykcyjnym, jak i w trybach nadzwyczajnych (w tym w trybie nieważnościowym). Następuje to jednak po wniesieniu we właściwym terminie i trybie skargi, spełniającej wymogi art. 57 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nigdy nie może natomiast rozpoznać wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ani stwierdzić takiej nieważności z urzędu, nie dysponując skargą.
W niniejszej sprawie brak zatem skargi na decyzję organu administracji publicznej, Sąd nie posiada zatem przedmiotu kontroli, nie ma podstaw do orzekania, wobec czego wszczęte już postępowanie sądowoadministracyjne należy umorzyć. Umorzenie postępowania sądowego, wszczętego wskutek przekazania sprawy przez sąd powszechny, nie zamyka M. G. drogi do stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Jednak właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności w świetle art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych będzie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zakład winien taki wniosek rozpatrzyć i wydać decyzję, w której stwierdzi nieważność własnego rozstrzygnięcia albo odmówi stwierdzenia jego nieważności. Dla porządku przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy 23 marca 2011 r. podjął uchwałę ([...]) stwierdzającą, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i postanowił nadać tej uchwale moc zasady prawnej.
Na marginesie rozważań wypada także zauważyć, że poważne wątpliwości budzi przekazanie do rozpoznania sprawy na podstawie art. 200 k.p.c. sądowi, który nie jest sądem powszechnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie posiada jednak możliwości poddania weryfikacji postanowienia z dnia 17 lipca 2018 r., [...] pod kątem jego zgodności z prawem.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.