Uzasadnienie
W dniu 3 kwietnia 2009 r. w toku postępowania przed sądem administracyjnym B.K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W złożonym następnie urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy sprecyzowała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata. W uzasadnieniu oświadczyła, że wraz z mężem i trójką niepełnoletnich dzieci (13, 11 i 10 lat) mieszka w domu o pow. 120 m². Cała rodzina pozostaje na utrzymaniu męża skarżącej, który uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 4.600 zł brutto. Najmłodszy syn choruje na astmę oskrzelową, co pociąga za sobą miesięczne wydatki na leczenie w wysokości 100-200 zł. Ponadto małżonkowie K. uiszczają na rachunek Urzędu Skarbowego w R. miesięczne raty po 500 zł tytułem spłaty zobowiązania podatkowego.
Postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał B.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania tego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżąca podkreśliła raz jeszcze, że cała jej pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wyłącznie z wynagrodzenia jej męża. Wskazała ponadto, że w krytycznych sytuacjach korzysta z pożyczek rodzinnych lub lombardowych. Do sprzeciwu załączyła zaświadczenia wystawione przez zakład pracy jej męża, z których wynika m.in., że jego przeciętne wynagrodzenie netto wynosi 3.855,32 zł i jest wolne od zajęć sądowych i administracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie podnieść wypada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata – a tego dotyczy wniosek skarżącej – określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie (całkowitym) następuje zatem, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej (wyjątkowej) sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że przedmiotem postępowania jest kontrola legalności interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego, a skarżąca poniosła już wpis od skargi w wysokości 200,- zł. Zestawiając wysokość ewentualnych dalszych kosztów, które (o ile w ogóle się pojawią) nie będą zapewne wyższe od już poniesionych, z możliwościami majątkowymi strony, przyjąć należy, że możliwość ich pokrycia jest całkowicie realna, nawet bez konieczności czynienia przez skarżącą dodatkowych oszczędności, czy rezygnacji z wydatków związanych ze zwykłym utrzymaniem rodziny. Z tego też względu należało odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.
W zakresie żądania ustanowienia adwokata sąd uznał natomiast, że wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę kwotę dochodu rodziny skarżącej oraz jej wydatki, w tym związane z leczeniem najmłodszego syna, przyjąć należy, że poniesienie przez nią kosztów zastępstwa adwokackiego nie będzie możliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania strony i jej rodziny.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
P.Pij.