Uzasadnienie
R. T. prowadził w III kwartale 2007 r. działalność gospodarczą w ramach, której dokonał wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów na rzecz węgierskiej firmy A. na kwotę 2.137.900 zł. W dniu 25 października 2007 r. podatnik złożył deklarację VAT-7 za ww. okres, w której wykazał nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie 288.799 zł do zwrotu na rachunek bankowy.
Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] powołując się na art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zmianami, powoływanej dalej jako ustawa o VAT) oraz art. 274b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zmianami, powoływanej dalej jako o.p.) przedłużył termin zwrotu wyżej wspomnianej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego oraz określił przewidywany termin zakończenia tego postępowania na dzień 31 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, że w toku prowadzonej u podatnika kontroli w zakresie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r. ustalono, że podatnik dokonał w tym okresie wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów na rzecz firmy węgierskiej B. Celem potwierdzenia powyższej transakcji organ podatkowy wystąpił z zapytaniem do władz węgierskich, przy czym do dnia wydania postanowienia nie otrzymał na nie odpowiedzi.
W zażaleniu na to postanowienie podatnik, podnosząc zarzut naruszenia art. 274b o.p., wniósł o jego uchylenie w całości. Zdaniem strony organ pierwszej instancji nie miał podstaw do przedłużenia terminu zwrotu podatku za III kwartał 2007 r. skoro czynności sprawdzające, na które się powołał, dotyczyły innego okresu rozliczeniowego (tj. IV kwartału 2007 r.).
Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że wystosowane w toku postępowania zapytanie dotyczyło zarówno w III, jak i IV kwartału 2007 r. Ponadto zauważył, że organom podatkowym przedłożona została niepełna dokumentacja firmy podatnika z uwagi na fakt, że pozostała jej część znajdowała się w Prokuraturze Okręgowej w K. i pozostawała do dyspozycji tegoż organu. Organ odwoławczy podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego miał prawo do podjęcia dodatkowych czynności zmierzających do sprawdzenia wiarygodności przedstawionej dokumentacji, uzupełnienia jej i zebrania innych koniecznych informacji. Przepis art. 87 ust. 2 ustawy o podatku VAT, na podstawie którego przedłużono termin zwrotu podatku, służył ochronie Skarbu Państwa przed poniesieniem strat związanych z dokonaniem nienależnego zwrotu podatku.
Nadmienił ponadto, że ustawodawca nie pozbawił podatnika prawa do otrzymania zwrotu podatku wraz z należnymi odsetkami. Ustalenie czy zwrot taki był zasadny należało już jednak do organów podatkowych.
W skardze do sądu pełnomocnik podatnika podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 121 § 1, art. 125, art. 217 § 2 oraz art. 274b o.p. w związku z art. 87 ustawy o VAT, a także naruszenie przepisu prawa materialnego tj. ww. art. 87 ustawy o VAT. W konsekwencji pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony organy podatkowe w sposób nieuzasadniony i niezgodny z powołanymi przepisami prawa przedłużyły termin zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Wskazał, że w podjętych postanowieniach organy podatkowe nie zawarły uzasadnienia faktycznego i prawnego, wymaganego dla przepisami prawa, zgodnego z zaistniałym w sprawie stanem faktycznym.
Tym samym dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania podatkowego, wyrażających się w obowiązku działania w sposób pogłębiający zaufanie podatników do organów podatkowych oraz w prawie podatnika do terminowego załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że organy podatkowe generalnie mają możliwość przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego ponad terminy wskazane w ustawie o podatku VAT. Jednak by skorzystać z takiej możliwości muszą spełnić warunki określone przepisami prawa.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi art. 87 ust. 2 ustawy o VAT oraz powiązany z nim art. 274b § 1 o.p. Przepis art. 87 ust. 2 zdanie 2 ustawy o VAT daje naczelnikowi urzędu skarbowego uprawnienie do przedłużenia terminu zwrotu w sytuacji, gdy zasadność zwrotu wymaga dodatkowego sprawdzenia (czyli przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego). Drugi z wymienionych przepisów nakłada na organ podatkowy obowiązek wydania w tym przedmiocie postanowienia, czyli określa formę prawną w jakiej organ podatkowy orzeka w tym zakresie.
Z powyższych unormowań jasno wynika w jakich sytuacjach organ podatkowy może przedłużyć termin zwrotu. Podstawowe znaczenie ma zatem istnienie wątpliwości co do tego, czy taki zwrot podatnikowi rzeczywiście przysługuje.
Ponieważ powyższe uregulowania prowadzą do istotnego ograniczenia podstawowego uprawnienia podatnika podatku VAT, jakim jest prawo do odzyskania nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, winny być interpretowane ściśle. Uwaga ta prowadzi do następujących wniosków.
Po pierwsze: okoliczności przemawiające za przedłużeniem terminu zwrotu winny być związane bezpośrednio z żądaniem podatnika. Jeżeli zatem organ podatkowy rozwieje wątpliwości, co do prawidłowości transakcji za dany okres sprawozdawczy, nie może odmówić podatnikowi zwrotu podatku za ten okres. Nie można oceny "zasadności zwrotu podatku" rozszerzać na wszelkie postępowania w przedmiocie zwrotu, jakie toczą się na wniosek podatnika i wszelkie wątpliwości organów podatkowych, co do prawidłowości transakcji prowadzonych przez danego podatnika. Zasadność zwrotu może dotyczyć tylko tego okresu rozliczeniowego, do którego odnosi się wniosek. Nie ma natomiast żadnego znaczenia, czy organ podatkowy powziął wątpliwości, co do istnienia prawa do zwrotu za inne okresy.
Po drugie: powyższa przesłanka, stanowiąca podstawę dopuszczalności postanowienia o którym mowa, powinna być przez organ podatkowy szczegółowo wykazana w uzasadnieniu postanowienia. Uzasadnienie faktyczne rozstrzygnięcia organu podatkowego powinno – co jest dość oczywiste – odnosić się do okoliczności, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ podatkowy jest zatem zobowiązany precyzyjnie wskazać jakie jeszcze okoliczności musi ustalić (potwierdzić), by ostatecznie wyjaśnić zasadność zwrotu podatku za dany okres.
W kontekście powyższych rozważań, należy podzielić podniesiony w skardze zarzut błędnego uzasadnienia faktycznego zaskarżonego postanowienia. Uzasadnienie to nie wskazuje, bowiem jakie czynności sprawdzające, dotyczące III kwartału 2007 r. organ ma jeszcze przedsięwziąć, by ustalić zasadność zwrotu podatku.
Należy podkreślić, że uzasadnienie rozstrzygnięcia organu pełni dla strony postępowania funkcję gwarancyjną. Dzięki niemu podatnik powinien móc odtworzyć tok rozumowania organu podatkowego, okoliczności, które wziął pod rozwagę, ich ocenę, przyjęty w konsekwencji stan faktyczny i przesłanki podjętego na jego podstawie rozstrzygnięcia. Dzięki temu podatnik może ocenić czy organ podatkowy nie popełnił błędu przy ustaleniu stanu faktycznego oraz czy zastosował do tak ustalonego stanu właściwy przepis prawa. Jeżeli uzasadnienie nie oddaje rzeczywistych intencji organu podatkowego wówczas nie spełnia swojej funkcji. Tym samym strona zostaje pozbawiona możliwości dokonania oceny postępowania organu podatkowego.
W niniejszej sprawie organy podatkowe powołały się na konieczność ustalenia prawidłowości transakcji dotyczących innego okresu sprawozdawczego, niż objęty wnioskiem o zwrot podatku. Okoliczność ta nie miała zaś – stosownie do powyższych rozważań – żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy powołał się ponadto na brak dostępu do dokumentacji podatkowej skarżącego, znajdującej się w dyspozycji Prokuratury Okręgowej w K. Nie wyjaśnił jednak w żaden sposób, jakie to wątpliwości dotyczące transakcji podatnika za III kwartał 2007 r. miałyby wyjaśnić wspomniane dokumenty.
W konsekwencji - w ocenie sądu - uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnienia wymogów stawianych przez art. 121 § 1, art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w zw. z art. 219 o.p. Skoro zaś organy podatkowe nie wyjaśniły istnienia przesłanek wydania postanowienia w oparciu o art. 87 ust. 2 w zw. z art. 274b § 1 o.p. to naruszyły również i te przepisy.
Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 cytowanej ustawy.
J. W.