Uzasadnienie
I SA/Łd 1468/07
Wyrokiem z dnia 9 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2000 r. Od powyższego wyroku spółka złożyła skargę kasacyjną. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1000 zł spółka złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Spółka określiła profil swojej działalności jako produkcja przetworów owocowo-warzywnych, handel hurtowy, detaliczny i obwoźny oraz usługi związane z przemysłem rolnym. Wysokość kapitału zakładowego określono na 4000 zł, a wartość środków trwałych na 0. W uzasadnieniu wniosku podano, że spółka zaprzestała działalności w roku 2000, na skutek obciążenia podatkiem w wysokości przekraczającej jej możliwości. Mimo sprzedaży majątku spółka nie była w stanie spłacić zobowiązań. Dodano, że spółka nie ma żadnych możliwości zapłaty wpisu sądowego.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenie strony okazało niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2008 r., spółka wezwana została do złożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2006 i 2007, odpisu aktualnych bilansów oraz rachunku zysków i strat oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W dniu 8 września 2008 r. wpłynęło do sądu pismo pełnomocnika spółki, w którym wyjaśnił, iż w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności od 2001 r. spółka nie ma możliwości złożenia odpisów zeznań podatkowych, bilansów oraz rachunków zysków i strat. Spółka nie posiada już także konta bankowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie prawnej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, odmiennie niż w przypadku osoby fizycznej, spełnienie przesłanek określonych w przepisie, nie obliguje sądu do uznania wniosku za zasadny. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.
Spółka, wbrew twierdzeniu, iż nie prowadzi działalności, nie została postawiona w stan upadłości. Oznacza to, że może funkcjonować i posiada hipotetyczną zdolność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy wskazać, że składając skargę spółka, zgodnie z jej oświadczeniem o nieprowadzeniu działalności od wielu lat, również nie powinna posiadać środków na uiszczenie wpisu sądowego. Mimo to opłatę w wysokości 2000 zł uiściła, a zatem pozyskała środki na prowadzenie procesu. Sąd nie stwierdził takiej zmiany sytuacji faktycznej i majątkowej spółki, by obecnie, na etapie postępowania kasacyjnego, nie mogła ona pozyskać środków na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie o połowę mniejszej.
W tej sytuacji Sąd uznał, iż wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Nadto wskazać należy, iż stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie sygn. akt II C 618/37 (publ. W OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników.
Zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią, stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.
LF