Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 21 lutego 2007 roku, przyznał skarżącej K. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd ustalił, iż skarżąca jest osobą samotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z własnych dochodów w wysokości około 1.110 złotych miesięcznie, z czego stały dochód stanowią: emerytura w kwocie 650,95 złotych netto i dieta z tytułu pełnionej funkcji w radzie osiedla w kwocie 127 złotych; osiąga ponadto dochód (rekompensatę) z tytułu pełnionej funkcji ławnika w średniej miesięcznej wysokości około 343,68 złotych netto. Skarżąca jest współwłaścicielką niezabudowanej działki o powierzchni 88 arów oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 67 m2.
Mieszkanie jest w złym stanie technicznym, wymaga remontu i bieżących napraw, co wiąże się z koniecznością ponoszenia doraźnych wydatków, tymczasem będący współwłaścicielem były mąż nie partycypuje w tych kosztach. Działka znajduje się 300 km od miejsca zamieszkania skarżącej, jest niezagospodarowana, a tym samym niemożliwe jest czerpanie z niej pożytków. Skarżąca podała, że czynsz za mieszkanie wynosi 299,85 złotych, opłaty za prąd, RTV i telefon wynoszą około 100 złotych, na leki wydaje miesięcznie średnio 250 złotych, co łącznie daję kwotę 650 złotych. Na wyżywienie, przejazdy MPK, odzież i inne bieżące potrzeby pozostaje jej kwota 450 złotych.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 roku.
W dniu 24 kwietnia 2007 roku K. B. wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia [...] roku, umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem K. B. w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, przyznał K. B. prawo pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego przez ustanowienie adwokata oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności leżące u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, a w szczególności, że jej sytuacja bytowa uległa pogorszeniu
W dniu 8 października 2007 roku K. B. po raz kolejny wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: K. B. pozostaje w jednoosobowym gospodarstwie domowym, jest współwłaścicielką niezabudowanej działki o powierzchni 88 arów oraz mieszkania o powierzchni 67 m2, osiąga dochód w wysokości około 1.210 złotych miesięcznie, w tym: z tytułu emerytury w wysokości 771 złotych, diety z tytułu pełnionej funkcji w radzie osiedla w wysokości 129 złotych i rekompensaty z tytułu pełnionej funkcji ławnika w wysokości 310 złotych. Skarżąca ponosi wydatki z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości 300,42 złotych, opłat za prąd, RTV, telefon i przejazdy MPK w wysokości około 120 złotych; we wrześniu 2007 roku wydała na leki około 200 złotych. Na wyżywienie i inne bieżące potrzeby zostawało jej dotychczas około 420 złotych miesięcznie, która to kwota nie pozwalała na gromadzenie środków finansowych na cele inne niż służące koniecznemu utrzymaniu.
Skarżąca oświadczyła, iż z uwagi na odwiedziny dzieci w sierpniu i wrześniu 2007 roku poniosła wydatki związane z ich utrzymaniem. Nadto podniosła, iż nie zgromadziła jeszcze środków na turnus rehabilitacyjny (pełny koszt turnusu to około 1.000 złotych), na który otrzymała skierowanie od lekarza – w 2007 roku nie zostało jej przyznane dofinansowanie z PFRON, ponieważ korzystała z dofinansowania w latach ubiegłych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia [...] roku, umorzył postępowanie sądowe wywołane wnioskiem K. B. w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
K. B., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu środka odwoławczego podniesiono, iż skarżąca wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, zwłaszcza, że poniosła już koszty związane z wniesieniem skargi (wydaje się, że strona miała na myśli uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych). Powołany przez Sąd argument w postaci uzyskiwania przez skarżącą dochodów z trzech równoległych źródeł jest chybiony, albowiem z wyjątkiem emerytury są to bardzo niskie dochody związane z działalnością społeczną i mają bardziej charakter rekompensaty, niż rzeczywistych dochodów. Istotną kwestią jest również przyszła, realna możliwość utraty diety z tytułu pełnionej funkcji ławnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stwierdzić należy, iż wniosek K. B. z dnia 8 października 2007 roku nie był pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajmował się już kwestią przyznania skarżącej prawa pomocy na skutek rozpoznawania dwóch poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie. Przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku jest zaś możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Zakamycze 2005, str. 604).
Tak więc wniosek o przyznanie prawa pomocy zgłoszony w tej samej sprawie ponownie – po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego przyznania takiego prawa – podlega merytorycznemu rozpoznaniu, przy czym w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności winien być oddalony (por. orzeczenie SN z dnia 31 października 1935 roku, C.I. 1775/35, opubl. RPEiS 1936 nr 2 str. 370, orzeczenie SN z dnia 25 listopada 1937 roku, C.I. 1908/37, opubl. Zb. Urz. 1938, poz. 410 oraz postanowienie SN z dnia 12 marca 1966 roku, I CZ 9/66, opubl. OSPiKA 1967/9/221 z glosą W. Berutowicza).
W przedmiotowej sprawie stan majątkowy i rodzinny skarżącej - w porównaniu do przedstawionego w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie uległ zmianie. Zarówno wysokość podanych przez skarżącą dochodów, jak i ponoszonych wydatków nie zmieniły się w stopniu uzasadniającym rozszerzenie zakresu przyznanego prawa pomocy.
Porównanie wysokości miesięcznego dochodu skarżącej oraz posiadanego przez nią majątku z wysokością potencjalnych kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadmienić należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych dotyczyłoby uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych, opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 złotych oraz ewentualnych kilkuzłotowych opłat kancelaryjnych.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż skarżąca domagając się całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, przy już przyznanym prawie pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów wpisu od skargi w rzeczywistości wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata jest prawem pomocy w zakresie całkowitym, wobec czego wnioskodawczyni winna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Zdaniem Sądu, wobec zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi i ustanowienia adwokata, miesięczny dochód w wysokości 1.210 złotych jest wystarczający do pokrycia pozostałych kosztów sądowych w sprawie. Oceny tej nie może zmienić stan zdrowia skarżącej oraz koszty utrzymania przybyłych z wizytą dzieci. Skarżąca nie uprawdopodobniła, iż pobyt na turnusie rehabilitacyjnym w zakresie, w jakim nie jest refundowany z ubezpieczenia zdrowotnego, ani dofinansowany z PFRON, jest niezbędny dla poprawy stanu jej zdrowia lub utrzymania go na dotychczasowym poziomie oraz że cel turnusu nie może być zrealizowany w drodze usług świadczonych przez zakłady opieki zdrowotnej znajdujące się miejscu zamieszkania K. B. Skarżąca nie wykazała także w żaden sposób, iż w stosunku do dzieci w dalszym ciągu spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny.
W tym stanie rzeczy koszty utrzymania dzieci podczas odwiedzin ponad kwotę zwyczajowych wydatków związanych z krótkotrwałymi, okolicznościowymi wizytami najbliższych krewnych nie mogą być uznane za wydatek konieczny dla utrzymania skarżącej i jej rodziny.
Uwzględniając, iż skarżącej przyznane już zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w tej części postępowanie wszczęte na skutek wniosku K. B. należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego ponad kwotę wpisu od skargi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.
M.Ko.