Uzasadnienie
W dniu 15 czerwca 2007 r. K. P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata argumentując, iż nie stać go na ich poniesienie, bowiem łączna kwota dochodów skarżącego i jego rodziny pozwala jedynie na zapłacenie wszystkich rachunków i zobowiązań. We wniosku strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i 25-letnim synem. Dochody gospodarstwa domowego stanowią: wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości około 900 zł brutto i jego syna – około 700 zł brutto oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości około 1 000 zł brutto. Łączny dochód rodziny (około 2 000 zł netto) przeznaczany jest co miesiąc na utrzymanie mieszkania (520 zł), zakup żywności (1 080 zł), opłaty za telefon (120 zł) oraz opłaty za energię elektryczną (około 80 zł).
Ponadto z tej kwoty regulowane są kredyty skarżącego i jego syna (łącznie około 170 zł) oraz kupowana żywność dla psa (około 30 zł). Skarżący podniósł ponadto, że oboje z małżonką nie posiadają żadnego majątku i wspólnie zamieszkują w mieszkaniu należącym do ich syna. Wezwany do uzupełnienia swojego wniosku skarżący nadesłał kserokopię, złożonego wspólnie z żoną, zeznania podatkowego za 2006 r. (PIT-36), z którego wynika, że dochód małżonków do opodatkowania wyniósł łącznie 20 358,60 zł, a także zaświadczenie z banku dotyczące środków pieniężnych na rachunku małżonków (592,77 zł).
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2007 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy pozostałym zakresie.
W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł zarzut błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez referendarza sądowego. Wskazał, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (592,77 zł) jest zajęta przez komornika sądowego w związku z egzekucją należności cywilnych spółki jawnej A w likwidacji. Skarżący nie może zatem wykorzystać tych środków na opłacenie wpisu sądowego w sprawie. Nawet gdyby jednak było to możliwe, jak podkreśla strona, środki te nie starczyłyby na pokrycie wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 1 810,52 zł. Skarżący złożył również zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. w dniu [...], z którego wynika, że w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2006 r., złożonym przez skarżącego i jego małżonkę, wskazano łączny dochód po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne oraz o składki na ubezpieczenie zdrowotne) w kwocie 17 550,78 zł.
Postanowieniem z dnia 17 października 2007 r. Sąd przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych powyżej 900 zł, odmawiając uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie.
Powyższe orzeczenie K. P. zaskarżył w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych powyższej 900 zł domagając się uchylenia, ewentualnie zmiany postanowienia w tym zakresie i przyznania całkowitego bądź większego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż miesięczne dochody jego rodziny, przy uwzględnieniu wydatków związanych z utrzymaniem, nie są wystarczające by pokryć należności sądowe w kwocie określonej w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznaje wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, którego postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem, uprawnienie do dokonania autokontroli tego orzeczenia, w konsekwencji której sąd, przychylając się do argumentów strony, może uchylić kwestionowane orzeczenie własne i na nowo rozpoznać sprawę.
W ocenie Sądu zachodzą przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia i ponownego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania strony.
Art. 245 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy albo w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i jest przyznawane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). albo w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie jedynie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od obowiązku uiszczenia tego rodzaju należności stanowią odstępstwo od konstytucyjne zasady ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającej z art. 84 Konstytucji RP. Podkreślić więc należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania z budżetu państwa, winno stanowić wyjątek a nie zasadę.
Dokonując ponownie oceny sytuacji majątkowej skarżącego, z punktu widzenie możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych oraz opłacenia pomocy prawnej udzielanej przez profesjonalnego pełnomocnika, Sąd porównał wysokość miesięcznych dochodów z kwotami wskazanych przez wnioskodawcę wydatków i doszedł do wniosku, iż obciążenie K. P. kosztami sądowymi w pełnej wysokości może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącego. Oceniając zakres tego uszczerbku Sąd miał na względzie także to, iż od strony postępowania sądowego można wymagać by, dla pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem procesu, znalazła pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie SN I CZ 99/80 z dnia 24 lipca 1980 r., Lex 8257, postanowienie WSA z 14 października 2005 r. II SA/Gd 618/05, Lex nr 235275).
Mając na względzie rodzaje ponoszonych przez stronę wydatków i ich wysokość, zdaniem Sądu nie jest uzasadnione przeniesienie na Skarb Państwa całości kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy od skarżącego można wymagać by zredukował niektóre z wydatków (np. rachunki za telefon) dla zabezpieczenia choć części kosztów sądowych, tym bardziej że postępowanie przed Sądem toczy się już od ponad roku.
Przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku, Sąd miał na uwadze również to, że na koszty sądowe składa się nie tylko wpis od skargi, ale również opłata od ewentualnej skargi kasacyjnej, czy też od zażaleń.
Niewątpliwie obciążenie strony kosztami sądowymi w pełnej wysokości przekraczałoby miarę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ocenił jednak, iż skarżący jest w stanie ponosić minimalne koszty sądowe. W postępowaniu sądowoadministracyjnym tą minimalną kwotą będzie co do zasady kwota 100 zł, jako najniższa wysokość wpisu sądowego.
W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy zatem uznać, że skarżący spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 100 zł.
Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 195 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
JZ