Uzasadnienie
I S.A./Łd 2351/02
Wyrokiem z dnia 26 marca 2002r. w sprawie sygn. akt I S.A./Łd 958/00 NSA uchylił decyzję Izby Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998r. w stosunku do J. M. W uzasadnieniu sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia pogłębionej analizy pominiętej przez organy podatkowe okoliczności, że wobec ojca rentobiorcy A. O. sąd powszechny orzekł wygaśnięcie obowiązku podatkowego względem syna, podczas gdy, zdaniem tychże organów jego matka - skarżąca J. M. taki obowiązek alimentacyjny ma nadal.
Ponadto sąd zalecił dokonanie oceny sporządzonego przez skarżącą aneksu do spornej umowy renty, którym przesunięto okres jej obowiązywania na czas od stycznia do kwietnia 1999r. stanowiącego, w ocenie skarżącej, zaprzeczenie tezy organu I instancji o braku okresowości tej umowy.
Decyzją z dnia [...] Izba Skarbowa uchyliła decyzję organu I instancji w części dotyczącej zaległości w kwocie 26,60 zł, w pozostałej części utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podniesiono, że wyrok Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 10 stycznia 1997r. sygn. akt R XII C 186/96, w którym orzeczono o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego w stosunku do ojca rentobiorcy orzekał w konkretnej sprawie i nie można nim przenosić skutków decyzji organu sądowego na osobę matki rentobiorcy w sensie zwolnienia również jej z obowiązku alimentowania syna.
Ponadto organ wywiódł, że nawet przy przyjęciu, że to, co świadczyła podatniczka w formie prezentów oraz doraźnej pomocy na rzecz synów było jej dobrą wolą i trudno uznać tego rodzaju szczodrość za rentę a nie za darowiznę.
W ocenie organu odwoławczego zawarta umowa renty była czynnością pozorną gdyż została zawarta w wykonaniu ustawowego obowiązku alimentacyjnego.
W skardze do sadu administracyjnego skarżąca zarzuciła błędną interpretację art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i niewyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie. Skarżąca podniosła, że obowiązek alimentacyjny wygasł na skutek podjęcia przez jej syna studiów w uczelni wojskowej, która zapewnia mu podstawowe potrzeby życiowe. Wywiodła, że Izba Skarbowa nie podjęła próby wyjaśnienia przyczyn ustania tego obowiązku w toku prowadzonego postępowania.
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Ł. wnosząc o jej oddalenie podtrzymała argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo.
Jedynym problemem do rozstrzygnięcia pozostało, na obecnym etapie postępowania, istnienie bądź brak obowiązku alimentacyjnego skarżącej względem jej syna A. O. NSA w wyroku z dnia 26 marca 2002r. sygn. akt I S.A./Łd 958/00 nakazał dokonać pogłębionej analizy wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego ojca rentobiorcy stwierdzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 10 stycznia 1997r. w sprawie RXIIC 1861/96.Oznaczało to, że sąd uznał za konieczne ustosunkowanie się do zaistniałej sytuacji, w której mocą prawomocnego wyroku sądowego jeden z rodziców dziecka zostaje uwolniony od obowiązku alimentacyjnego względem tego dziecka, natomiast drugi, mocą decyzji organów podatkowych, jest zobowiązany kontynuować alimentację.
W toku ponowionego postępowania organ odwoławczy nie odniósł się jednak do zasygnalizowanego problemu. Nie można, bowiem uznać za miarodajną i pogłębioną analizę polegającą na stwierdzeniu, że cytowany wyrok Sądu Rejonowego w Łodzi (sygn. akt RXIIC 1861/96) dotyczył konkretnej sprawy i nie można przenosić jego skutków na osobę matki rentobiorcy w sensie zwolnienia jej również z obowiązku alimentowani syna. Rzeczywista i pogłębiona analiza miałaby miejsce wówczas, gdyby organ odwoławczy wyjaśnił, dlaczego owych skutków z wyroku sądu nie można przenosić na drugiego z rodziców. W szczególności istotne byłoby ustalenie, dlaczego tych skutków nie można przenosić na matkę samotnie wychowującą dzieci (w tym rentobiorcę), podczas gdy zgodnie z art. 135 par. 2 kriop wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.
Rzecz jasna cytowany wyrok dotyczy konkretnej sprawy i nie ma mocy powszechnie obowiązującej. Jeśli jednak organy podatkowe wysnuwają z niego skutki niekorzystne dla skarżącej są obowiązane uzasadnić swe stanowisko w sposób rzetelny nie tracąc z pola widzenia i tej istotnej okoliczności, że zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające.... (Dz. U. nr 153, poz. 1271) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA wydanym przed 1 stycznia 2004r. wiąże WSA jak i organ, którego decyzja była przedmiotem zaskarżenia. Związanie może dotyczyć zarówno zapatrywania dotyczącego prawa materialnego jak i sposobu procedowania przez organy podatkowe. Jeśli zatem w przywoływanym wyroku jest mowa o konieczności dokonania pogłębionej analizy danej okoliczności oznacza to, że nie jest wystarczające w tej mierze przedstawienie jednozdaniowej opinii organu nie popartej żadną pogłębioną argumentacją.
Nie można wykluczyć w zaistniałej sytuacji procesowej konieczności przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego, w tym przeprowadzenia dowodu z akt sprawy R XII C 1861/96 Sądu Rejonowego w Łodzi oraz przesłuchania w charakterze świadka ojca rentobiorcy na okoliczność jego możliwości zarobkowych i majątkowych na dzień 1 października 1996r. i następnie ich porównania z możliwościami skarżącej w tym samym zakresie.
Dopiero wówczas po dokładnym rozważeniu nowo ustalonych okoliczności można będzie wywieść, czy obowiązek alimentacyjny matki istniał w dacie sporządzenia i realizacji przedmiotowej umowy renty.
Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2003r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270)