Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...]., którym oddalono skargę na czynności egzekucyjne w postępowaniu prowadzonym wobec P. N. (dalej: "skarżący", "zobowiązany").
Organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie czterech własnych tytułów wykonawczych z dnia [...]r. obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz na podstawie dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...]r. i [...]r., wystawionych przez Prezydenta Miasta P., obejmujących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. - przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego - dokonał zajęć rachunków bankowych zobowiązanego, odpowiednio w dniu 28.07.2020r. i w dniu 05.08.2020r, w A Bank S.A., w B Bank S.A., w C Bank S.A., w D Bank S.A., w E Bank S.A. Ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 10 sierpnia 2020r., a w dniu 17 sierpnia 2020r. skarżący nadał w placówce pocztowej skargę na powyższe czynności egzekucyjne, podnosząc, iż brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych do ich dokonania, a co więcej są one dla niego nadmiernie uciążliwe, biorąc pod uwagę wysokość egzekwowanych w przedmiotowym postępowaniu kwot.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył, że dwie spośród pięciu zaskarżonych czynności egzekucyjnych, tj. zajęcia rachunków bankowych w A S.A. oraz B Bank S.A., na podstawie zawiadomień z dnia 28 lipca 2020r., zostały dokonane jeszcze przed dniem 30 lipca 2020 r., tj. przed wejściem w życie zmian ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 – dalej: "u.p.e.a."), co oznacza, że w stosunku do nich zastosowanie znajdą przepisy ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do tej zmiany. Natomiast w odniesieniu do zajęć rachunków bankowych w E Bank S.A., D Bank S.A. oraz C Bank Polska S.A., dokonanych zawiadomieniami z dnia 5 sierpnia 2020r., należy zastosować przepisy w brzmieniu obowiązującym po dniu 29 lipca 2020 r.
Organ odwoławczy stwierdził, że katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a ww. ustawy, a jednym z takich środków jest egzekucja z rachunku bankowego. Dlatego też nie może budzić żadnych wątpliwości legalność samego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Z kolei w kwestii oceny prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego zaznaczył, że tryb postępowania organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych uregulowany został w Rozdziale 4 Działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Następnie Dyrektor przytoczył treść art. 54 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do końca lipca 2020 r. i obowiązujące po tej dacie) oraz art. 80 § 1 – 3, art. 67 § 1a, art. 86b tej ustawy, wskazując, że zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem zostały doręczone zobowiązanemu (wraz z odpisami tytułów wykonawczych) w dniu 10 sierpnia 2020 r., natomiast zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zostały przesłane do dłużników zajętych wierzytelności przy wykorzystaniu systemu elektronicznego w dniu 28 lipca 2020r. (do A S.A. oraz B Bank S.A.) i w dniu 5 sierpnia 2020r. (do D Bank S.A,, E Bank S.A. oraz C Bank S.A.). W tych samych dniach ww. banki odebrały przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.
W ocenie organu odwoławczego, czynności organu egzekucyjnego zostały dokonane z zachowaniem dyspozycji powyższych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, sporządzone przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spełniają wymogi określone dla tego rodzaju dokumentów w art. 67 § 2 cytowanej ustawy.
Odnosząc się do argumentów zobowiązanego co do nadmiernej uciążliwości czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, Dyrektor stwierdził, iż organ egzekucyjny w trakcie toczącego się postępowania ma przede wszystkim doprowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązków poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych. W tym zakresie organ egzekucyjny musi wziąć pod uwagę zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania dochodzonych obowiązków, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny, wybierając środek egzekucyjny, kieruje się nie tylko jak najmniejszą dolegliwością zastosowanego środka, ale przede wszystkim jego efektywnością. Zasada stosowania najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego jest bezpośrednio związana z zasadą celowości, a celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji zobowiązań przez dłużnika.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż zastosowane środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych: w D Bank S.A., A S.A., C Bank S.A., E Bank S.A., C Bank S.A., są zbyt uciążliwe, gdyż w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz orzecznictwa sądowego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Jest to również jednym z najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę.
Organ odwoławczy podkreślił, iż w związku z wystosowaniem do przedmiotowych banków zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, dłużnicy zajętych wierzytelności powiadomili organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych oraz zbieg egzekucji. Dlatego też - mając na uwadze przytoczoną wyżej argumentację – organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych, w ramach których dokonano zaskarżonych czynności egzekucyjnych.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., organ egzekucyjny dokonując zaskarżonych czynności egzekucyjnych nie naruszył powołanych wyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a czynności te zostały dokonane w sposób właściwy i zgodny z prawem. Zobowiązany nie wykazał też na czym miały polegać "błędny arytmetyczne", na które się powołuje.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. N. zarzucił powyższemu postanowieniu brak podstaw faktycznych i prawnych do jego wydania, wnosząc o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ewentualnie na wypadek uznania, iż zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Z kolei w piśmie procesowym z dnia 13 września 2021 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
- - art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez uchylenie się przez organ od wszechstronnego działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy;
- - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zupełne pominięcie interesu skarżącego podczas rozstrzygania sprawy i uwzględnienie jedynie interesu fiskalnego, co doprowadziło do dysproporcji, która w państwie prawa nie może być zaakceptowana;
- - art. 6 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez całkowite pominięcie w wydanym postanowieniu faktu niespełnienia przez organ egzekucyjny w wydanych zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego wymogów określonych w art. 67 § 2 pkt 8 u.p.e.a., tj. braku pouczenia o skutkach zajęcia;
- - art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie w postępowaniu i w konsekwencji zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał wniesioną skargę za bezzasadną.
Na wstępie należy wyjaśnić, iż niniejszą sprawę rozpoznano w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...]r., którym oddalono skargę na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych skarżącego. Organ egzekucyjny prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie czterech własnych tytułów wykonawczych (z dnia [...]r.), obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz na podstawie dwóch tytułów wykonawczych (z dnia 2 marca 2020r. i 23 lipca 2020r.), wystawionych przez Prezydenta Miasta P., obejmujących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych dokonano zajęć rachunków bankowych zobowiązanego (w dniu 28.07.2020r. i w dniu 05.08.2020r.) w A Bank S.A., w B Bank S.A., w C Bank S.A., w D Bank S.A., w E Bank S.A.
Skarżący oraz jego pełnomocnik kwestionują prawidłowość dokonania powyższych czynności egzekucyjnych.
Stosownie do przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r.) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Z kolei w obecnym brzmieniu art. 54 § 1 u.p.e.a. stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ten środek zaskarżenia służy zatem kontroli prawidłowości podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego z perspektywy ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania. W ramach środka zaskarżenia, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc ocenia jej zgodność z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.
Szczegółowy tryb zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego opisany został w przepisie art. 80 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.
Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. W myśl art. 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa art. 67 u.p.e.a. Stosownie do § 1a tego artykułu, zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej. W takim przypadku nie stosuje się wzoru określonego przez ministra, o którym mowa w § 1 tego przepisu.
Zgodnie z art. 67 § 2 u.p.e.a., zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;
- 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;
- 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;
- 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;
- 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;
- 6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;
- 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;
- 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;
- 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 67 § 2a u.p.e.a., jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej: 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego;
- 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) zobowiązanego, o ile są znane organowi egzekucyjnemu.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, iż wydruki zawiadomień z dnia 28 lipca 2020r. i 5 sierpnia 2020 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, skierowane za pomocą systemu teleinformatycznego do A Bank S.A., B Bank S.A., C Bank S.A., D Bank S.A. i E Bank S.A., zostały doręczone skarżącemu (wraz z odpisami tytułów wykonawczych) w dniu 10 sierpnia 2020r., a dłużnicy zajętych wierzytelności ww. zawiadomienia otrzymali odpowiednio w dniu 28 lipca 2020r. i 5 sierpnia 2020 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienia banki poinformowały, że na rachunkach skarżącego brak jest środków pieniężnych lub nastąpił zbieg egzekucji, dlatego też niemożliwym było zrealizowanie przedmiotowych zajęć.
Zatem analiza akt administracyjnych sprawy nie pozostawia wątpliwości, iż organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z wyżej powołanymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarówno tymi, które obowiązywały do dnia 30 lipca 2020 r., jak i aktualnymi. Zawiadomienia te spełniają ustawowe wymogi formalne, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zawiera wszystkie wymagane elementy. Odpisy tych zawiadomień doręczono zobowiązanemu w dniu 10 sierpnia 2020 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych (co nie jest kwestionowane przez skarżącego), czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 80 § 3 u.p.e.a. Oczywistym jest również, iż zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.
Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień formalnych w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia rachunków bankowych. Czynności te zostały dokonane prawidłowo, z zachowaniem procedur i wymogów formalnych ww. wskazanych. Zauważyć przy tym należy, iż zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i w skardze, strona skarżąca w istocie nie kwestionuje zasadności zastosowania samego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, jak i trybu jego zastosowania. Podnoszone w skardze zarzuty zarówno dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a., wykraczają poza przedmiot kontrolowanego postępowania i co istotne poza ramy skargi składanej na podstawie art. 54 u.p.e.a., a taka była przedmiotem niniejszej kontroli Sądu. Dodać jedynie należy, iż pouczenie dłużnika o możliwości składania zarzutów egzekucyjnych zawarte jest w odpisie tytułu wykonawczego, a nie na druku zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego.
Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Sąd stwierdza, że zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego jest możliwe tylko w przypadku istnienia w tym względzie realnej możności wyboru. Organ egzekucyjny mając do wyboru różne skuteczne środki, powinien zastosować środek najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, spośród tych wymienionych w art. 1a pkt. 12 lit. a u.p.e.a. Nie oznacza to, że organy są ograniczone w kierowaniu egzekucji tylko do wydzielonego majątku związanego. Wobec braku wiedzy o wysokości środków zgromadzonych na poszczególnych rachunkach, zajęto wszystkie rachunki skarżącego, co i tak nie przyniosło efektu w postaci wyegzekwowania dochodzonych należności pieniężnych. Skoro dłużnicy zajętych wierzytelności powiadomili organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych oraz zbieg egzekucji, a sam zobowiązany nie wskazał żadnego innego alternatywnego środka egzekucyjnego, trudno uznać aby organ egzekucyjny w niniejszej sprawie zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
ak