Uzasadnienie
W dniu 10 lutego 2015 r. Z. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. ustalającą skarżącemu wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 55.046 zł, skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest dochód z udziału w spółce w wysokości około 3.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca ujawnił następnie, że jest właścicielem domu o powierzchni 400 m2 znajdującego się na działce o powierzchni 3.600 m2 oraz nieruchomości rolnych o powierzchni 4 ha, a także samochodu Mercedes CL63 AMG o wartości 200.000 zł i oszczędności w wysokości około 50.000 zł (przeznaczonych na spłatę rat zaległości podatkowych). W odpowiedzi na wezwanie sądu wnioskodawca wskazał, że nieruchomość w której zamieszkuje posiada wartość 3.121.000 zł, nieruchomość położona w Z. warta jest 3.500.000 zł, zaś nieruchomość znajdująca się w W. 500.000 zł. Oświadczył ponadto, że od stycznia 2015 r. nie jest udziałowcem w żadnym podmiocie gospodarczymi, nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów.
Jest zatrudniony na umowę o pracę. Nadesłał także rachunek za gaz w kwocie 2.975 zł za okres 2 miesięcy, dowód opłaty za telewizję cyfrową 170 zł miesięcznie, fakturę za wodę w wysokości 342 zł za 3 miesiące oraz za energię elektryczną – 559 zł. Skarżący przedstawił ponadto kopię decyzji podatkowej rozkładającej na raty jego zaległość podatkową, a także zaświadczenie pochodzące z banku, w którym posiada otwartych pięć rachunków bankowych, z którego wynika, że na dzień 31 marca 2015 r. łączna suma środków na nich zdeponowanych wynosiła 15.957 zł zaś na dzień 30 kwietnia br. suma ta wynosiła 9.879. Z nadesłanych zeznań podatkowych wynikało, że w 2013 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości 17.865 zł z wynagrodzenia za pracę oraz dochód z kapitałów pieniężnych w wysokości 1.325 zł, zaś w 2014 r. jego dochody z obu tych źródeł wynosiły odpowiednio 18.825 zł i 899 zł.
Postanowieniem z 28 maja 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przyjmując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz zwrócił uwagę, że wnioskodawca dysponuje majątkiem nieruchomym o wartości przekraczającej kwotę 7.000.000 zł, a przede wszystkim oszczędnościami, z których bez żadnego uszczerbku dla swojego bieżącego utrzymania jest w stanie pokryć cały należny wpis od skargi. Zdaniem referendarza posiadany przez stronę majątek nieruchomy wolny od obciążeń może także stanowić źródło finansowania dalszych niezbędnych kosztów postępowania, których wysokość będzie już zdecydowanie niższa. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że wprawdzie źródła bieżącego utrzymania wnioskodawcy pozostają niewyjaśnione, jednak nadesłane dowody zapłaty wskazywały, że bez problemów reguluje opłaty za dom, których łączna wysokość przekracza kwotę 2.300 zł, a zatem jego bieżąca egzystencja nie jest zagrożona.
W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wskazał, że referendarz błędnie przyjął, iż skarżący nie przedstawił dowodów na fakt nieposiadania udziałów w spółce i zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Skarżący oświadczył dalej, że przedstawiłby te dowody gdyby został do tego wezwany. Ponadto skarżący oświadczył, że jedna z jego nieruchomości została obciążona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego, zaś pozostałe dwie usiłuje sprzedać jednak nie może znaleźć nabywcy. To samo donosi się do samochodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie podnieść wypada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).
W niniejszej sprawie sama treść wniosku skarżącego musi budzić wątpliwości. Skarżący podaje w nim między innymi, że w 2014 r. zarobił 30 tys. zł, a jako źródło dochodu podaje udziały w spółce w wysokości ok. 3 tys. zł miesięcznie brutto. Jednocześnie jednak skarżący oświadcza, że w chwili obecnej spłaca raty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. i z tego tytułu jednorazowo dokonał wpłaty 500 tys. zł. Z wniosku w żaden sposób nie wynika źródło, z którego pokrył tę jednorazową wpłatę, wielokrotnie przecież przekraczającą deklarowane dochody. Źródłem tej sumy nie mógł być majątek skarżącego skoro oświadcza on we wniosku, że wprawdzie posiada dom i działki jednak część z nich jest obciążona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego, innych zaś nie może szybko sprzedać. Wspomniane wątpliwości pogłębiają tylko dalsze wyjaśnienia skarżącego.
Nie sposób zatem dać wiarę, że przy dochodach rzędu 13 tys. zł netto w 2013 r. i niespełna 14 tys. zł netto w 2014 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz ok. 1,3 tys. w 2013 r. i ok. 0,9 tys. zł w 2014 r. z udziałów w spółkach, podatnik utrzymuje dom o pow. 400 m2 wraz z działką o pow. 3.600 m2 oraz ośmioletni samochód osobowy Mercedes CL 63 AMG. Tylko zadeklarowane przez stronę miesięczne koszty ponoszone na media (prąd, gaz, woda) i telewizję cyfrową (ok. 2.300 zł) przekraczają ujawnione dochody. Tymczasem skarżący musi również ponosić koszty bieżącego utrzymania (wyżywienie, środki czystości, odzież), a także koszty utrzymania samochodu (obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, koszty przeglądu technicznego, napraw i codziennej eksploatacji).
Z powyższego wynika, że strona skarżąca ponosi koszty bieżącego utrzymania nie wykazując równocześnie rzeczywistego źródła, z którego czerpie środki na ich pokrycie. Rozpatrywany wniosek nie oddaje zatem rzeczywistej sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się skarżący i już tylko z tego względu nie zasługuje na uwzględnienie.
Ponadto, z ujawnionych przez wnioskodawcę danych wynika, że w istocie jest on w stanie pokryć koszty wpisu od skargi w niniejszej sprawie bez konieczności korzystania z bieżących (ujawnionych) dochodów.
Z treści wniosku wynika zatem, że skarżący posiada oszczędności w wysokości 50 tys. zł. Skarżący, wezwany do złożenia wyjaśnień, sam dodatkowo wyjaśnił, że na rachunkach bankowych ma zdeponowane środki w kwocie ok. 9.800 zł. Wnioskodawca, mimo treści postanowienia referendarza, nie zaprzeczył, że nadal dysponuje tymi środkami (łącznie prawie 60 tys. zł), a zatem można zasadnie przyjąć, że nie zostały one dotąd rozdysponowane. W konsekwencji przyjąć należy, że środki te mogą służyć jako pokrycie wpisu od skargi w wysokości 55.046 zł.
Na zakończenie, odnosząc się do treści sprzeciwu, wskazać należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje to czy skarżący dysponuje dodatkowym jeszcze majątkiem, skoro już ujawniony majątek wystarcza na pokrycie wpisu. Na rozstrzygnięcie nie mają też wpływu gołosłowne zapewnienia strony, że część jego nieruchomości została zabezpieczona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego, pozostałych zaś nie może sprzedać z uwagi na brak potencjalnych nabywców. W tym miejscu zauważyć jedynie należy, że skarżący nie wykazał, że dwóch nieobciążonych nieruchomości (w Z. o wartości 3,5 mln zł i w W. o wartości 500 tys. zł), nie można wykorzystać gospodarczo poprzez ich wynajęcie (wydzierżawienie), czy obciążenie na zabezpieczenie umowy pożyczki lub kredytu. Sposób w jaki skarżący wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu i w ten sposób umożliwić pozyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych.
W tym stanie sprawy przyjąć należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów sąd, na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Ake.