Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia B. H. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu z dnia 25 sierpnia 2022 r., który oddalił jako nieuzasadnioną skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości gruntowej zabudowanej, zaskarżone postanowienie uchylił w części odnoszącej się do zajęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego o numerze SM 6/502/15 i w tej części uwzględnił skargę, w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu w dniu 3 stycznia 2022 r. wystawił kolejne tytuły wykonawcze z: 17 lutego 2015 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],, [...], [...], które obejmują zaległości w podatku od towarów i usług za okres: grudzień 2008 r. oraz od stycznia do sierpnia i październik 2009 r. w łącznej kwocie 63.501,20 zł wraz z odsetkami za zwłokę; oraz z dnia 24 października 2012 r. o numerze [...], który obejmuje zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 28.507,98 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia 14 października 2018 r. w kwocie 25.964,00 zł. Celem wystawienia kolejnych tytułów wykonawczych była egzekucja z przedmiotu hipoteki przymusowej z uwagi na przeniesienie przedmiotu hipoteki przymusowej na podmiot inny niż zobowiązany.
Odpis tytułu wykonawczego z dnia 24 października 2012 r. strona otrzymała dnia 9 listopada 2012 r. wraz z zawiadomieniem z dnia 7 listopada 2012 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Odpisy tytułów wykonawczych z dnia 17 lutego 2015 r. doręczono stronie w dniu 10 marca 2015 r. (w trybie art. 44 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego) wraz z zawiadomieniem z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie wysokości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A..
Na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu z dnia 8 października 2018 r. Sąd Rejonowy w Z. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych dnia 10 października 2018 r. wpisał hipotekę przymusową w wysokości 210.366,72 zł na udziale strony, który wynosił 1/2 części w nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w Z. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą. Podstawę wpisu hipoteki stanowiły tytuły wykonawcze z dnia 17 lutego 2015 r. oraz dnia 24 października 2012 r.
Aktem notarialnym z dnia 5 lipca 2019 r. strona darowała swój udział w opisanej nieruchomości (obciążony wpisem hipoteki przymusowej) córce P. H..
W oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 17 lutego 2015 r. oraz dnia 24 października 2012 r., zawiadomieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu zajął udział wynoszący 1/2 części opisanej nieruchomości, który obciążony był wpisem hipoteki przymusowej a w dniu zajęcia stanowił własność P. H.. Zawiadomienie o zajęciu udziału w przedmiotowej nieruchomości strona otrzymała w dniu 11 maja 2022 r., a P. H. dnia 5 maja 2022 r.
W dniu 24 maja 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo strony z dnia 17 maja 2022 r., skarga na zajęcie nieruchomości dokonane zawiadomieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r. Zaskarżonej czynności strona zarzuciła naruszenie art. 110c w związku z art. 114 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 1 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 2, art. 65 ust. 1 i 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, oraz art. 65 ust. 1 i 3, art. 68 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej; wstrzymanie dalszej realizacji przedmiotowego zajęcia do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na to zajęcie stanie się ostateczne.
Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu, na podstawie art. 123, art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) dalej: k.p.a., art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z.2020 r., poz. 1427 ze zm.) dalej: u.p.e.a., oddalił w całości skargę na czynność egzekucyjną jako nieuzasadnioną.
W zażaleniu na powyższe postanowienie B. H. zarzuciła naruszenie przepisów art. 110c w zw. z art. 114 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 1 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 2, z art. 65 ust. 1 i 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 65 ust. 1 i 3, art. 68 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności zajęcia nieruchomości oraz wstrzymanie dalszej realizacji egzekucji z nieruchomości do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną stanie się ostateczne.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 144 k.p.a., art. 17, art. 18 i art. 54 u.p.e.a., uchylił zaskarżone postanowienie w części odnoszącej się do zajęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] i w tej części uwzględnił skargę, w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organ odwoławczy wyjaśnił w pierwszej kolejności, iż dnia 31 sierpnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu wydał postanowienie, którym umorzył na żądanie wierzyciela postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o kolejny tytuł wykonawczy nr [...]. Z pisma wierzyciela z dnia 31 sierpnia 2022 r. wynika, że przyczyną jego żądania był brak zamieszczenia w tym tytule wykonawczym danych właściciela przedmiotu hipoteki przymusowej niebędącego zobowiązanym. Postanowienie to doręczono stronie dnia 12 września 2022 r. Z uwagi na powyższe uzasadnione było uchylenie zaskarżonego postanowienia w części odnoszącej się do zajęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] i w tej części uwzględnienie skargi.
W zakresie rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy ustalenia i oceny organu I instancji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie zrealizowane zostały wszystkie wymogi, opisane w art. 110c § 2, § 2b, § 3 i § 4 u.p.e.a. a umożliwiające skuteczne zajęcie nieruchomości. Organ przyznał, iż faktycznie treść zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z dnia 21 kwietnia 2022 r. nie została precyzyjnie sformułowana. Błędnie wskazano w nim stan prawny przedmiotowej nieruchomości, jako współwłasność, podczas gdy w dniu zajęcia udział w tej nieruchomości w 1/2 jej części obciążony wpisem hipoteki przymusowej, stanowił już własność P. H.. Błędnie też określono status P. H. (nabywcy tego udziału) poprzez umieszczenie jej w pozycji przeznaczonej dla zobowiązanego.
W ocenie organu, uchybienia te nie świadczą o nieprawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej w stopniu, który miałby skutkować jej uchyleniem. W oparciu o całą treść zawiadomienia - w świetle zapisów w księdze wieczystej w dacie zajęcia - nie budzi wątpliwości, że przedmiotem zajęcia jest udział w 1/2 części nieruchomości objętej księgą wieczystą, który obciążony jest wpisem hipoteki przymusowej na zabezpieczenie wykonania ciążących na stronie należności, a w dniu zajęcia stanowił własność P. H..
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. H. zarzuciła naruszenie przepisów a/ art. 110c w zw. z art. 114 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 1 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 2, z art. 65 ust. 1 i 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez skierowanie zajęcia do udziału 1/2 części B. H. we współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą, podczas gdy skarżąca B. H. nie była w chwili zajęcia współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości;
b/ art. 65 ust. 1 i 3, art. 68 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez dokonanie zajęcia udziału części B. H. we współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą - na kwotę 230.895,82 zł przekraczającą wartość hipoteki przymusowej, podczas gdy suma hipoteki w przedmiotowej sprawie wynosi 210 366,72 zł i wyznacza zakres odpowiedzialności dłużnika hipotecznego.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej czynności zajęcia nieruchomości oraz wstrzymanie dalszej realizacji egzekucji z nieruchomości do czasu rozpoznania sprawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podtrzymując argumentację uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu, choć z odmiennych przyczyn aniżeli podniesione w jej treści.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) dalej p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Z kolei zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., Nr 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 2 Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem skargi, a co za tym przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej skarżąca B. H. uczyniła postanowienia organów obu instancji wydane w ramach postępowania zainicjowanego przez skarżącą pismem z dnia 17 maja 2022 r. stanowiącym skargę na czynność egzekucyjną zajęcia udziału w nieruchomości. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy, które składają się zarówno z oryginałów dokumentów, jak i potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopii, znajduje się wspomniana skarga – pismo z dnia 17 maja 2022 r. oraz koperta, w której przedmiotowe pismo zostało nadesłane do organu I instancji (oba dokumentu w potwierdzonych za zgodność z oryginałem kserokopiach). I co istotne, skarga na czynność egzekucyjną nie jest opatrzona podpisem skarżącej B. H.. A przy tym, z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika aby organ do którego wpłynęło opisane pismo wezwał stronę, do czego był zobowiązany na mocy art. 64 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. do podpisania skargi na czynność egzekucyjną.
Jednocześnie na podstawie takiej skargi, zawierającej brak formalny, organy obu instancji, przeprowadziły postępowanie i rozpatrzyły przedmiotową skargę. Z uwagi na powyższe Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżone postanowienia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności. Z uwagi na powyższe Sąd nie mógł w niniejszej sprawie dokonać oceny zasadności zawartych w skardze zarzutów.
Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 63 § 1 k.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone m.in. pisemnie, przy czym w myśl § 3 cyt. przepisu, podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. W myśl art. 64 § 1 k.p.a. jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Natomiast, jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (§ 2).
Z przywołanych norm prawnych wynika jasno, iż podanie (w tym także skarga na czynność egzekucyjną) wniesione pisemnie winno być podpisane przez wnoszącego, przez co należy rozumieć umieszczenie własnoręcznego podpisu przez tę osobę pod treścią takiego dokumentu. Na znajdującej się w aktach administracyjnych potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii skargi na czynność egzekucyjną nie sposób doszukać się własnoręcznego podpisu skarżącej. Podobnie, jak nie sposób odnaleźć wezwania do usunięcia tego jakże istotnego braku pisma skarżącej i odpowiedzi na to wezwanie.
Sąd nie ma wątpliwości, iż prowadzenie w takiej sytuacji postępowania, bez wezwania do usunięcia braku podpisu strony inicjującej postępowanie, oznacza wadliwość takiego postepowania i to w postaci kwalifikowanej. Mamy do czynienia z sytuacją, w której organ obowiązany był z urzędu do podjęcia określonych w przepisach procedury czynności i ich zaniechał, jednocześnie procedując dalej w sprawie. Takie działanie organów należy ocenić jako rażące naruszenie prawa. Pogląd ten jest akceptowany tak w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie - zob. Piotr Przybysz Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005 r. str. 338 oraz powołane tam orzecznictwo; wyroki NSA: z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1866/10; z dnia 26 października 2011 r., sygn. I OSK 1866/10 oraz z dnia 30 stycznia 2018 r., II OSK 1580/17, z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt III SA 417/00).
W takim przypadku mamy do czynienia z działaniem organu "z urzędu", a bierność w tym zakresie stanowi o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie ze wspomnianym art. 156 § 1 pkt 2 organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ, mając na względzie uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu, powinien podjąć czynności mające na celu usunięcie braków formalnych pisma strony z dnia 17 maja 2022 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdzając nieważność postanowień organów obu instancji.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a. mko