Uzasadnienie
I SA/Łd 299/17
W związku ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 wraz z odsetkami za zwłokę D.P. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Rodzina utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 4100 zł. Jak wynika z zeznań podatkowych za rok 2016 skarżący zadeklarował przychód w kwocie 209,50 zł, żona – 36.099,86 zł, a córka – 25.055,19 zł. Rodzina zajmuje lokal mieszkalny na podstawie umowy użyczenia, opłacając czynsz w wysokości ok. 500 zł. Żona skarżącego posiada zadłużenie w wysokości 6.900 zł (miesięczna rata 307,82 zł), zaś córka w wysokości 3.534,40 zł (miesięczna rata – 279,21 zł).
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Ustosunkowując się do wniosku skarżącego stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od całości kosztów sądowych. Natomiast wniosek zasługuje na uwzględnienie w części.
Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04).
W ocenie Referendarza sądowego, osiągane przez członków rodziny dochody pozwalają na częściowe sfinansowanie kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak wynika z analizy informacji przedstawionych przez skarżącego dochód w trzyosobowej rodzinie wnioskodawcy kształtuje się bowiem na poziomie 4.100 zł miesięcznie brutto, co uprawnia do przyjęcia, że skarżący jest w stanie uiścić kwotę 200 zł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy.
Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być jednak fakt spłaty pożyczek czy kredytów. Strona wskazała, że żona i córka spłacają pożyczki, których łączna rata miesięczna wynosi 587 zł. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową rodziny wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).
Reasumując, wysokość deklarowanych dochodów przy uwzględnieniu liczby członków rodziny uprawnia do twierdzenia, iż strona może wygospodarować środki w kwocie 200 zł na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym, tym bardziej, że strona skarżąca w złożonym wniosku nie powołała się na żadne okoliczności związane z ponoszeniem kosztów o charakterze nadzwyczajnym.
Wobec powyższego na podstawie art. 243, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
Ake.