Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 15 września 2026 r., sygn. akt I SA/Łd 373/26

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2026 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia M. P., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kutnie z dnia 25 listopada 2025 r. odmawiające wszczęcia postępowania.

Z ustalonego na potrzeby sprawy stanu faktycznego wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kutnie wystawił na M. P. zarządzenia zabezpieczenia z 17 września 2025 r. w oparciu o które skierował zawiadomienia z 18 września 2025 r. o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w A. S.A., B. S.A., C. S.A. i D. S.A.

Zobowiązana złożyła za pośrednictwem systemu e-Urząd Skarbowy pismo ogólne z 28 października 2025 r., w którym zawarła prośbę o "zaliczenie zabezpieczonych środków na poczet bieżącego zobowiązania podatkowego VAT-7K za 3 kwartał 2025". Jako podstawę prawną żądania wskazała ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.), dalej: O.p. lub ustawę z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej: K.p.a.

Następnie zobowiązana złożyła za pośrednictwem systemu e-Urząd Skarbowy pismo ogólne z 19 listopada 2025 r., w którym zawarła prośbę o "zaliczenie zabezpieczonych środków na poczet bieżącego zobowiązania podatkowego VAT-7K za 3 kwartał 2025". Jako podstawę prawną żądania wskazała O.p. lub ustawę K.p.a.

W dniu 24 listopada 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kutnie wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania "w sprawie zaliczenia środków (przekazanych przez D. S.A.) zabezpieczonych w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym do majątku Pani M. P. (...), na podstawie wniosku i zarządzenia zabezpieczenia nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kutnie, na poczet bieżącego zobowiązania podatkowego VAT-7K za 3 kwartał 2025".

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że odmawia wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ wnioski M. P. nie mogły być merytorycznie rozpatrzone z uwagi na brak przepisu, który mógłby być zastosowany do stanu faktycznego sprawy. W szczególności wnioski nie mogły znaleźć oparcia w art. 166a § 2 i 3 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, na skutek rozpatrzenia zażalenia, w opisanym na wstępie postanowieniu z 8 kwietnia 2026 r., po uprzednim przytoczeniu brzmienia przepisów art. 62 § 1 O.p., art. 164, 165 § 2 i 5 oraz 166a § 3 u.p.e.a. zauważył, że zobowiązana wnosząc o zaliczenie zabezpieczonych środków pieniężnych na poczet należności z tytułu podatku od towarów i usług za III kwartał 2025 r. nie wskazała podstawy prawnej swojego żądania, a organy – wbrew oczekiwaniom strony – nie mogły zaliczyć środków zabezpieczonych na rachunkach bankowych na poczet należności z tytułu podatku od towarów i usług za III kwartał 2025 r., albowiem zostały już one zdeponowane na wydzielonym oprocentowanym rachunku bankowym organu egzekucyjnego. Zabezpieczone w ten sposób środki pieniężne służą ochronie interesu wierzyciela, poprzez zapewnienie w przyszłości skutecznej egzekucji należności z tytułu podatku dochodowego za 2020 r. i 2019 r. oraz podatku od towarów i usług za IV kwartał 2019 r., I kwartał 2020 r., II kwartał 2020 r. i IV kwartał 2020 r. Dyrektor podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest regulacji, które przyznawałyby prawo do orzekania o zasadności wniosków strony, co wyczerpuje dyspozycję art. 61a § 1 K.p.a. i uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. P. kwestionowanemu rozstrzygnięciu zrzuciła naruszenie:

1. - art. 61a § 1 K.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania,
2. - zasady proporcjonalności oraz zasady zaufania obywatela do organów państwa,
3. - pominięcie rzeczywistych skutków zastosowanego zabezpieczenia dla sytuacji majątkowej i życiowej strony,
4. - dokonanie wykładni prowadzącej do sytuacji, w której organ jednocześnie pozbawia podatnika możliwości dysponowania środkami pieniężnymi, odmawia możliwości przeznaczenia tych środków na zapłatę podatku, a następnie pozostawia podatnika z narastającym zobowiązaniem podatkowym.

W związku z powyższym, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę DIAS w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.

Istotą zaskarżonego rozstrzygnięcia sprowadza się do twierdzenia, że "brak jest przepisów u.p.e.a., czy też ustawy K.p.a., które przyznawałyby organowi egzekucyjnemu lub organowi sprawującemu nad nim nadzór, prawo do zaliczenia środków pieniężnych, zabezpieczonych w wyniku zabezpieczenia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego na poczet zobowiązań podatkowych zobowiązanego" – s. 13 postanowienia organu II instancji. Podobny pogląd wyraził organ I instancji – s. 4-5 postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kutnie z dnia 24 listopada 2025 r.

Ze stanowiskiem powyższym nie sposób się zgodzić.

Zgodnie z art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d. Z kolei po myśli art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przepis ten przyznaje zobowiązanemu możliwość złożenia wniosku o zwolnienie z egzekucji innych składników majątkowych niż te, które zostały z niej zwolnione z mocy ustawy – P. Przybysz, Komentarz do art. 13 u.p.e.a., Lex 2025. Jak wskazano wyżej przepis ten na podstawie art. 166b u.p.e.a. znajduje zastosowanie także w postępowaniu zabezpieczającym.

Wobec tego organy nie mogą zignorować jego treści odmawiając wszczęcia postępowania w przedmiocie zaliczenia środków zabezpieczonych w postępowaniu zabezpieczającym. Są bowiem zobowiązane rozpoznać wniosek w kontekście przesłanek wynikających z art. 13 § 1 u.p.e.a.

Nie znaczy to oczywiście, że organy są zobowiązane do uwzględnienia wniosku.

Jednak w świetle treści art. 13 § 1 u.p.e.a. mają obowiązek zbadać, czy ze względu na ważny interes zobowiązanego winny uwzględnić wniosek czy też brak jest podstaw do zwolnienia środków.

Recz jasna może okazać się i tak, że po przeprowadzeniu stosownego postępowania w omawianym wyżej zakresie organy dojdą do przekonania, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku. Jednak wówczas zobowiązana nie będzie mogła pozostawać w przekonaniu, że jest pozbawiona ochrony prawnej.

Równie nieuzasadnione okazałyby się wówczas także ewentualne zarzuty naruszenia zasad praworządności i zaufania do organów administracji wynikających z K.p.a.

W toku ponowionego postępowania organy uwzględnią, jako wiążące powyższe wskazania.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera a) i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.

AKE.