Uzasadnienie
M. A. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia nieruchomości.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł skarżąca wystąpiła 21 stycznia 2014 r. z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w osobie R. O.. Jednocześnie 17 stycznia 2014 r. skarżąca uiściła wpis od skargi. W nadesłanym następnie urzędowym formularzu skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.045,53 zł, posiada mieszkanie o pow. 46,57 m2, którego utrzymanie pochłania 419 zł. Ponadto spłaca pożyczkę (110 zł miesięcznej raty) i ponosi wydatki na zakup lekarstw oraz środków czystości w kwocie 300 zł. Skarżąca dodała, że cierpi na nerwicę serca i schorzenia głowy związane z pobiciem przez byłego męża. Jednocześnie oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym.
Postanowieniem z 20 lutego 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania tego prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, brakuje jej środków na podstawowe potrzeby, także na żywność. Podkreśliła dalej, że jest osobą schorowaną i musi w związku z tym przyjmować dużo leków. Wpis od skargi wprawdzie uiściła ale nastąpiło to kosztem jej wydatków na leki. Wskazała ponadto, że posiada zadłużenie w rachunku odnawialnym w wysokości 460 zł. Do sprzeciwu załączyła obdukcję lekarską z 18 listopada 2000 r. potwierdzającą, że została pobita, a także wyciąg z rachunku bankowego za okres 14 stycznia – 11 lutego 2014 r. z ujemnym saldem końcowym w kwocie 460,51 zł.
W piśmie procesowym z 14 marca 2014 r. skarżąca dodatkowo podniosła, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i w związku z tym wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie podnieść wypada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: P.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 P.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
Z rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej jedyny majątek stanowi mieszkanie o pow. 46,57 m2. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.045,53 zł i z tego źródła pokrywa opłaty eksploatacyjne (419 zł), spłaca pożyczkę (110 zł) oraz ponosi wydatki na zakup lekarstw oraz środków czystości (łącznie 300 zł).
Powyższe okoliczności przemawiają, w ocenie sądu, za częściowym uwzględnieniem wniosku strony. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej (wyjątkowej) sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że przedmiotem postępowania jest kontrola postanowienia wydanego w postępowaniu podatkowym, a skarżąca poniosła już wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zestawiając wysokość ewentualnych dalszych kosztów, które (o ile w ogóle się pojawią) nie będą zapewne wyższe od już poniesionych i będą rozłożone w czasie, z możliwościami majątkowymi strony, przyjąć należy, że możliwość ich pokrycia jest całkowicie realna. Z tego też względu należało odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.
W zakresie żądania ustanowienia adwokata sąd uznał natomiast, że wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę kwotę dochodu rodziny skarżącej oraz jej wydatki, w tym związane z leczeniem, przyjąć należy, że poniesienie przez nią kosztów zastępstwa adwokackiego nie będzie możliwe bez uszczerbku dla koniecznego jej utrzymania.
Na marginesie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 244 § 3 P.p.s.a., jeżeli we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała adwokata, właściwa okręgowa rada adwokacka, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, wyznaczy adwokata wskazanego przez stronę. W konsekwencji ocena możliwości wyznaczenia w niniejszej sprawie, jako pełnomocnika z urzędu, adwokata R. O., należeć będzie do Okręgowej Rady Adwokackiej w Ł..
Z tych względów sąd, na podstawie art. 245 § 1–2 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
E.B.