Wyrok WSA w Łodzi z 15 października 2004 r., I SA/Łd 412/04

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 15 października 2004 roku

Sprawa

sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1 uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] nr. [...] 2 zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Kiss, Sędziowie NSA Teresa Porczyńska (spr.), Anna Świderska
asystent sędziego Marek Pilc protokolant

Uzasadnienie

Pismem z dnia 7 października 2003r. skarżąca M.P. zarzuciła postępowaniu egzekucyjnemu prowadzonemu na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], nieistnienie obowiązku podatkowego po jej stronie.

Podniosła, że wskazany tytuł wykonawczy nie jest do niej skierowany i jej nie dotyczy. Wymienia jako zobowiązanego jedynie jej męża – p. Z.P. Podniosła, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] o solidarnej odpowiedzialności M.P. za zobowiązania podatkowe jej męża została uchylona decyzją Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] i postępowanie w sprawie zostało umorzone. W takiej sytuacji brak jest decyzji administracyjnej, która mogłaby stanowić tytuł wykonawczy w stosunku do niej. Nie może stanowić takiej podstawy decyzja ustalająca obowiązek podatkowy męża skarżącej, z uwagi na umowne wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej. Z uwagi na nieistnienie obowiązku podatkowego skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. oddalił wniesione zarzuty oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stwierdzono, że tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony z tytułu zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym za rok 1997 na kwotę 27.892,10 zł spełnia wymogi zawarte w art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dane współmałżonka zawarte są na stronie 5 tytułu, zaś na stronie pierwszej zaznaczono kwadrat nr 3, jest to zgodne z załącznikiem nr 5 do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W dniu 10 września 2003r. dokonano zajęcia wierzytelności z tytułu należności wobec Z. i M.P. i jednocześnie wysłano egzemplarz tytułu wykonawczego przeznaczony dla zobowiązanego. Powyższe Rozporządzenie nie przewiduje doręczania zobowiązanemu strony 5/6 tytułu wykonawczego. Zdaniem organu podatkowego można prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków P. jak i z ich majątków odrębnych. Organ administracyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazano, że dla organu egzekucyjnego wiążące jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

W zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia 12 lutego 2004r. skarżąca wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniu zarzuciła obrazę przepisu art. 3 ust.1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędne przyjęcie ze obowiązek podatkowy skarżącej wynika bezpośrednio z przepisów prawa, naruszenie przepisu art. 32 § 1 tej ustawy przez niedoręczenie tytułu wykonawczego nr [...] w całości oraz przedawnienie egzekwowanej należności.

Podniesiono, że podstawą do wydania tytułu wykonawczego dotyczącego konkretnego obowiązku podatkowego może być decyzja lub postanowienie właściwego organu, albo przepis prawa stwierdzający ten obowiązek w sposób oczywisty ("bezpośrednio"). W art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziane zostały trzy podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. M.P. nie dotyczy żadna z nich – ani decyzja o wymiarze podatku, ani jakiekolwiek postanowienie, ani też z żadnego przepisu prawa nie wynika bezpośrednio jej obowiązek podatkowy. Przepis art. 29 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 26 Ordynacji podatkowej nie określa obowiązku podatkowego a odpowiedzialność podatkową.

Na poparcie swego stanowiska w sprawie powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 5 czerwca 1997r. w sprawie sygn. akt. ISA/łd 418/96.

Stwierdzono, że tytuł wykonawczy jest wadliwy a sama egzekucja niedopuszczalna.

Zarzucono, że błędne jest stanowisko organu egzekucyjnego co do braku obowiązku doręczania tytułu wykonawczego w całości. Taka sytuacja spowodowałaby, że postępowanie nabrałoby charakteru tajnego, i dalece utrudniona byłaby możliwość podjęcia w sposób prawidłowy środków odwoławczych.

Co do podniesionego zarzutu przedawnienia wskazano, że zakładając że obowiązek w stosunku do skarżącej powstał, to roszczenie przedawniło się z końcem roku 2003.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Wskazano, że skoro wierzyciel potwierdził wymagalność obowiązku w zryczałtowanym podatku dochodowym za rok 1997 a na dzień jego powstania pomiędzy małżonkami istniała wspólność ustawowa małżeńska to zasadnym i celowym było skierowanie egzekucji do majątku podatnika i jego małżonka. Podkreślono, że odpowiedzialność małżonka za zobowiązania podatkowe podatnika wynika wprost z przepisów prawa (art. 29 w zw. z art. 26 Ordynacji podatkowej).

Organ odwoławczy stwierdził, że tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami i właściwie go doręczono osobie zobowiązanej.

Ponadto stwierdzono, że obowiązek zapłaty podatku wobec p. M.P. nie uległ przedawnieniu. Zauważono, że postanowieniem z dnia [...] umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec małżonka skarżącej i wyjaśniono, że zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie ono na nowo od dnia następującego po dniu w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Zatem w sprawie termin ten biegnie od dnia wydania w/w postanowienia.

W skardze z dnia 29 kwietnia 2004r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w sprawie oddalenia zarzutów i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, skarżąca M.P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 3 § 1, art. 26 § 1 i 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 29 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego bez tytułu wykonawczego.

W uzasadnieniu skargi ponownie wskazano, że skarżącej nie dotyczy żadna z podstaw postępowania egzekucyjnego spośród określonych w art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie dotyczy jej ani decyzja o wymiarze podatku, ani jakiekolwiek postanowienie i z żadnego przepisu prawa nie wynika bezpośrednio jej obowiązek podatkowy.

Ponadto wskazano, że art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wskazuje, że tytuł wykonawczy powinien zawierać imię i nazwisko zobowiązanego, treść obowiązku i jego podstawę prawną. W sprawie zachodzi przypadek błędu co do osoby zobowiązanej. Tytuł wykonawczy nr [...], na podstawie którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nie dotyczy M.P., jej obowiązek podatkowy ani podstawa prawna nie jest w nim w ogóle wskazana. Jedynie orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności mogłoby być podstawą do wydania tytułu wykonawczego przeciwko skarżącej, jednak postępowanie w tym przedmiocie zakończyła się umorzeniem postępowania. Jednocześnie wskazano, że przesłanki wydania decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącej były błędne. Egzekucja należności nie następuje bowiem z majątku wspólnego małżonków bez potrzeby wydawania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Podniesiono, że w chwili orzekania o solidarnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania podatkowe ustawowa wspólność majątkowa skarżącej i jej męża była wyłączona, a zajęte prawo nie stanowi składnika majątku wspólnego.

Wskazano, że część tytułu wykonawczego, zawierająca dane identyfikacyjne współmałżonka nigdy nie została doręczona, zaś z doręczonej części nie wynika, aby była ona zobowiązana oraz podtrzymano zarzut przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Przede wszystkim należy wskazać, że na podstawie jednego pisma strony /bez daty/, zatytułowanego "Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego" organ egzekucyjny wszczął dwa postępowania. Pierwsze zakończone zostało zaskarżonym w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1934/03 postanowieniem organu egzekucyjnego II instancji z dnia [...] nr [...], utrzymującym w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, uznające zarzuty za bezzasadne. Drugie zakończone zostało zaskarżonym w tej sprawie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...], utrzymującym w mocy rozstrzygnięcie organu podatkowego I instancji w sprawie oddalenia zarzutów i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oceny zasadności zarzutów organ dokonał zatem w dwóch odrębnych postępowaniach. Uznanie zarzutów za bezzasadne w jednym orzeczeniu i oddalenie tych samych zarzutów w drugim orzeczeniu to orzeczenia tożsame. Postanowienie z dnia [...] dotyczy sprawy już rozstrzygniętej w tym zakresie postanowieniem zaskarżonym w sprawie I SA/Łd 1934/03. Wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia dotyczącego w części sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją.

Odnosząc się do możliwości prowadzenia egzekucji w stosunku do skarżącej przypomnieć należy treść art.26 i art.29 § 1 ustawy z dnia 29.VIII.1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137, poz.926 ze zm./. Zgodnie z art. 26 Ord.pod., podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast według art. 29 § 1, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Odpowiedzialność w prawie podatkowym to korelat zobowiązania podatkowego Oznacza to zarówno możliwość bycia adresatem pochodzącego od wierzyciela podatkowego żądania wykonania zobowiązania jak i konieczność poddania się przymusowemu wykonaniu /egzekucji/ tego zobowiązania. Zatem z mocy cyt. art.29 § 1 Ordynacji podatkowej małżonek zobowiązanego podatnika musi poddać się egzekucji w zakresie określonym w tym przepisie, to jest z majątku wspólnego. Podstawą wszczęcia egzekucji jest tytuł wykonawczy sporządzony według ustalonego wzoru /art.26 § 1 ustawy z dnia 17.VI.1997 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t. jedn. Dz.U. z 2002 r. nr 110, poz.968 ze zm./. Zgodnie z art. 27c. tej ustawy, obowiązującym w dacie wszczęcia egzekucji, "Jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawie się na oboje małżonków." Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu do uchwały SN z dnia 18.IX.2002 r. nr III CZP 49/02 (publ. OSNC 2003/9/115), że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji gdy egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Zwrócić należy bowiem uwagę, że w przepisie tym mowa jest o zobowiązanym i jego małżonku. Zgodnie z art. la pkt 20 u.p.e.a., przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Dalej, w razie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. la pkt 20 u.p.e.a. pozostaje zatem wyłącznie podatnik, a jego małżonek takiego statusu nigdy nie ma. Odpowiednio do tego, odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje jedynie jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Jeśli zatem ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, wówczas - przynajmniej w zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe - musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Tylko przy takim założeniu art. 27c u.p.e.a. może w ogóle mieć praktyczne znaczenie.

Z akt administracyjnych nie wynika by tytuł wykonawczy został wystawiony na małżonka zobowiązanego, to jest na skarżącą. Zakreślenie w poz.9 Tytułu wykonawczego, wystawionego na zobowiązanego małżonka skarżącej, kwadratu nr 3 o treści: "osoba fizyczna, za której zobowiązania odpowiada również współmałżonek", jest jednym z elementów identyfikacji zobowiązanego. Nie wypełnia jednak dyspozycji art.27c. u.p.e.a., jak dyspozycji tej nie wypełnia wskazanie danych małżonka zobowiązanego w rubrykach 379 do 388 Tytułu wykonawczego, które są danymi identyfikacyjnymi małżonka. Należy zatem stwierdzić, że egzekucja wszczęta została w stosunku do skarżącej bez wymaganej prawem podstawy w postaci tytułu wykonawczego, a więc z naruszeniem art.26 § 1 i 27c u.p.e.a.

Nadto należy podnieść, że w zawiadomieniu pracodawcy skarżącej (ZUS) o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie wskazano jako podstawę wezwania pracodawcy do nie wypłacania zajętej części wynagrodzenia, lecz przekazywania jej organowi egzekucyjnemu - art.72 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi zgodnie z jego brzmieniem podstawę zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu części jego wynagrodzenia oraz wezwania pracodawcy aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu. Wracając do wcześniejszej analizy treści art.1 pkt.20 i art.27c ustawy przypomnieć trzeba, że skarżąca nie ma statusu zobowiązanego. Zobowiązanym jest jej mąż. Przepis art.72 § 1 ustawy nie może więc stanowić podstawy zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącej. Przypomnienia wymagają także przepisy ustawy z dnia 25.II.1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz.59 ze zm.), a w szczególności art.32, który w § 1 stanowi, że dorobkiem małżonków (stanowiącym wspólność ustawową) są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. W §2 pkt.1) art.32 do dorobku ustawodawca zaliczył między innymi pobrane wynagrodzenie za pracę. Do odrębnego majątku należy natomiast wierzytelność o wynagrodzenie za pracę (art.33 pkt.8). Uzasadniona jest zatem w świetle treści art.29 §1 ustawy Ordynacja podatkowa i przywołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wątpliwość, czy nie pobrane przez małżonka zobowiązanego podatnika wynagrodzenie za pracę może być przedmiotem egzekucji.

W związku z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art.145 § 1 pkt.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm./. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 ustawy.