Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia H.R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z dnia 12 listopada 2021 r., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części, w której organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 9 października 2018 r. obejmującego należności za okres od listopada 2015 roku do sierpnia 2017 roku i w tej części umorzył postępowanie egzekucyjne, w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu postanowieniem dnia 28 czerwca 2019 r. odmówił H.R. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Postanowieniem z dnia 25 października 2019 r. organ egzekucyjny ponownie rozstrzygnął o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uchylenie się organu egzekucyjnego od przeprowadzenia wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego i brak odniesienia się do wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącą, a w szczególności brak odniesienia się do dowodu przedstawionego na okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wraz z mamą, która od 9.10.2015 r. zwolniona była z obowiązku ponoszenia opłaty abonamentowej na podstawie zmienionego stanu prawnego w ustawie o opłatach abonamentowych (bez konieczności dodatkowego zgłaszania Poczcie Polskiej S.A. tego faktu), a zwolnienie to obejmowało także w tej sprawie skarżącą.
Pismem z 23.12.2019 r. DIAS zwrócił się do Poczty Polskiej S.A. o zajęcie stanowiska, dotyczącego m.in. kwestii opłacenia przez skarżącą zaległego abonamentu RTV wraz z odsetkami.
Postanowieniem z 30.12.2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu, na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzył prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu ww. postanowienia organ egzekucyjny wskazał, iż wierzyciel uznał za spłacone w całości zaległości z tytułu opłat abonamentowych objętych tytułem wykonawczym z 9.10.2018 r. Nr [...].
Pismem z 15.01.2020 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. poinformował organ odwoławczy, iż 14.07.2019 r. skarżąca dokonała, tytułem zapłaty zaległych opłat abonamentu RTV za okres od 01.01.2013 r. do 09.10.2015 r. plus odsetki, wpłaty w kwocie 853,01 zł. Względem pozycji E1-E25 za miesiące od stycznia 2013 roku do stycznia 2016 roku, poprzez zapłatę nastąpiło wygaśnięcie zobowiązania, a względem pozycji E26 egzekucja ograniczona została do kwoty 10,70 zł za miesiąc luty 2016 roku. Wierzyciel wskazał również, iż w związku z wpłatą w kwocie 1199,80 zł przekazaną 29.11.2019 r. przez organ egzekucyjny uznaje za spłacone w całości zaległe należności objęte tytułem wykonawczym z 9.10,2018 r. Nr [...]. Pismem z 21.02.2020 r., skierowanym do Poczty Polskiej S.A., organ odwoławczy wskazał, iż pozycje E25 oraz E26 przedmiotowego tytułu wykonawczego dotyczą odpowiednio miesięcy styczeń 2015 roku i luty 2015 roku, nie zaś stycznia 2016 roku i lutego 2016 roku, jak wskazano w powyższym piśmie. Wniesiono zatem o dokładne wyjaśnienie, na poczet należności za jaki okres została zaksięgowana wpłata skarżącej oraz jakich pozycji tytułu wykonawczego z 9.10.2018 r. Nr [...] ten okres dotyczy. W piśmie z 6.03.2020 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. potwierdził, iż w piśmie wierzyciela z 5.12.2019 r. doszło do pomyłki i nieprawidłowego wskazania pozycji tytułu wykonawczego Nr [...] w odniesieniu do okresu zobowiązania, gdyż zgodnie z ww. tytułem wykonawczym miesiące 01.2013 r. do 01.2016 r. ujęte są w pozycjach E1-E37, miesiąc 02.2016 r. w pozycji E38, natomiast miesiące 03.2016 r. do 08.2017 r. w pozycjach E39-E56.
Postanowieniem z dnia 29 maja 2020 r. organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 25 października 2019 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 9 października 2018 r., w zakresie należności od stycznia 2013 r. do stycznia 2016 r. i w tej części umorzył postępowanie organu I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 536/20, uchylił zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z dnia 30.12.2019 r. Sąd uznając skargę za zasadną stwierdził, że spór sprowadza się do oceny podstawowej kwestii, tj. czy skarżąca w okresie, za który egzekwowane są należności, zwolniona była z obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a tym samym czy istniał wobec Niej obowiązek w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) dalej: u.p.e.a. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie dokonały w pełni oceny merytorycznej podstawy umorzenia postępowania wskazanej we wniosku skarżącej (nieistnienie obowiązku). Nadto, w obrocie pozostawało postanowienie z dnia 30.12.2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. na żądanie wierzyciela, prowadzone wobec majątku skarżącej z uwagi na uznanie przez wierzyciela za spłacone w całości zaległości z tytułu opłat abonamentowych objętych tytułem wykonawczym z 09.10.2018 r. [...], a jednocześnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wydał postanowienie z 29.05.2020 r. uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z 25.10.2019 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 9.10.2018 r. Nr [...] w zakresie należności wskazanych w pozycji E1 - E37 tego tytułu wykonawczego, tj. za miesiące od stycznia 2013 roku do stycznia 2016 roku i w tej części umarzające postępowanie pierwszej instancji, a w pozostałym zakresie utrzymujące w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że w obrocie prawnym pozostały dwa sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z 21.04.2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku strony z 10.06.2019r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 9.10.2018 r. Nr [...].
Na skutek wniesionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z dnia 11.08.2021 r. organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie z całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wskazał, że postępowanie egzekucyjne może zakończyć się jedynie wówczas, gdy dojdzie do zakończenia wszystkich czynności procesowych związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, czyli do rozpoznania wniosku skarżącej z 10.06.2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, złożonego jeszcze przed wyegzekwowaniem dochodzonej należności. Organ II instancji nie zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że wyegzekwowanie należności skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazał przy tym, że wniosek ten winien być rozpatrzony w trybie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz zaznaczył, że w przypadku złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie jest związany stanowiskiem wierzyciela. Wskazał również, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu winien uwzględnić wszystkie spostrzeżenia i wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19.11.2020 r. sygn. akt III SA/Łd 536/20.
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu, na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.) w związku z art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. u.p.e.a., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Organ egzekucyjny mając na uwadze uzasadnienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uzyskał od Poczty Polskiej SA, Centrum Obsługi Finansowej, Wydział Abonamentu RTV informację pisemną, że w prowadzonej przez Pocztę Polską SA ewidencji abonentów odnotowano rejestrację odbiorników radiofonicznego i telewizyjnego na dane H.R. W piśmie tym Poczta Polska SA poinformowała również o braku zgłoszenia rejestracji odbiorników przez I.R., matkę zobowiązanej. Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, iż matka strony pomimo ukończonego wieku uprawniającego do korzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych, nie mogła korzystać z uprawnień przysługujących tylko osobom, które wcześniej zarejestrowały odbiorniki. W związku z tym organ nie podzielił argumentacji strony, że w myśl art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej matka zobowiązanej była zwolniona od opłat abonamentowych, a wraz z Nią córka H.R. mogła korzystać ze zwolnienia, jako prowadząca z Nią wspólne gospodarstwo domowe. W następstwie, zobowiązana nie może skutecznie powoływać się na wystąpienie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie H.R. zarzuciła organowi I instancji naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014r., poz. 1204) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie do całości, bądź części opłat abonamentowych wymienionych w tytule wykonawczym z 2018 roku. Strona wniosła o ponowne ustosunkowanie się do wniosku o umorzenie postępowania z uwzględnieniem wytycznych Sądu, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot wyegzekwowanych bezprawnie kwot wraz z odsetkami, po potraceniu należności bieżących z tytułu opłaty abonamentowej należących od strony po miesiącu marcu 2019 r.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części, w której organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 9 października 2018 r. obejmującego należności za okres od listopada 2015 roku do sierpnia 2017 roku i w tej części umorzył postępowanie egzekucyjne, w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy przypomniał, iż strona wskazując na nieistnienie obowiązku wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, obejmującego należności z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2013 roku do sierpnia 2017 roku.
Wyjaśnił dalej, iż dnia 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, regulująca problematykę opłat abonamentowych oraz obowiązek rejestracji odbiorników. Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika. Następnie dnia 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Zgodnie z nią obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy abonamentowej, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.
Organ zaznaczył, iż zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniejszej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.
Organ ustalił, że w prowadzonej przez Pocztę Polską S.A. ewidencji abonentów odnotowano rejestrację odbiorników radiofonicznego i telewizyjnego na dane strony. W wyniku dokonanej rejestracji odbiorników została wydana imienna książeczka opłat abonamentowych. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych został stronie nadany indywidualny numer identyfikacyjny. Dowodem zarejestrowania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych w stosunku do abonentów, którzy byli zarejestrowani na moment wejścia w życie ww. rozporządzenia Ministra Transportu jest zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych. W aktach sprawy znajduje się duplikat "zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" z dnia 24 lipca 2008 r. Wierzyciel potwierdził wnoszenie przez stronę opłat abonamentowych do grudnia 2012 roku.
Przywołując wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 listopada 2020 r. organ zaznaczył, iż okolicznością niekwestionowaną jest, iż strona wraz z matką I.R., która ukończyła 75 lat, prowadziła wspólne gospodarstwo domowe. Stosownie zaś do art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej, przed dniem 9 października 2015 r. zwolnienie od opłat przysługiwało stosownie do art. 4 ust. 3 ww. ustawy, od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce operatora pocztowego oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do zwolnienia. Opisane zwolnienie, dotyczące osób, które ukończyły 75 lat nie wymaga obecnie złożenia przez te osoby oświadczenia i dokumentów o spełnieniu warunków do korzystania ze zwolnienia. Przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych nie dają podstawy do przyjęcia, że dodany tą ustawą art. 4 ust. 3a dotyczy zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyli przed dniem 9 października 2015 r. Organ podkreślił, iż dopiero z dniem 9 października 2015 r. zniesiony został wymóg składania oświadczeń i dokumentów, a zatem dopiero od tej daty mógł nastąpić skutek w postaci zwolnienia z opłat w związku z ukończeniem 75 roku życia. Dotyczy to zarówno osób, które ukończyły 75 lat po dniu 9 października 2015 r., jak i osób, które ukończyły 75 lat przed tą datą, nie uzyskały jednak przed tą datą zwolnienia z opłat z powodu niedopełnienia formalności.
W niniejszej sprawie, jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, I.R. nie dopełniła stosownych formalności w placówce pocztowej w celu skorzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych. Niedokonanie wymaganych przepisami czynności powodowało, że skutek w postaci zwolnienia od opłat nie następował, mimo ukończenia przez I.R. 75 lat. Dopiero z dniem 9 października 2015 r. zniesiono wymóg składania oświadczeń i dokumentów, a zatem dopiero od tej daty mógł nastąpić skutek w postaci zwolnienia od opłat w związku z ukończeniem 75 lat.
Organ zwrócił uwagę, iż Sąd w ww. wyroku zwrócił uwagę, że ustawa o opłatach abonamentowych statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej oraz drugi dotyczący rejestracji. Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to dwa odrębne obowiązki. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji. Zdaniem organu odwoławczego pogląd organu I instancji, że przesłanką wystarczającą dla istnienia obowiązku poniesienia opłaty abonamentowej za sporny okres jest fakt niezarejestrowania odbiornika przez matkę strony, jest stwierdzeniem naruszającym przepis art. 2 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Nie można zaakceptować stanowiska, że dochowanie, bądź niedochowanie obowiązku zgłoszenia zmiany danych będzie skutkowało wygaśnięciem obowiązku. Rejestracja odbiorników jest z punktu widzenia powstania obowiązku ponoszenia opłaty bardzo istotna, ale obowiązek zgłoszenia zmiany danych wynika jedynie z przepisów ww. rozporządzenia. Natomiast z powodu niedopełnienia stosowanych formalności, zwolnienie matki strony, a zarazem strony jako osoby wspólnie prowadzącej gospodarstwo domowe, z opłat abonamentu nastąpiło z dniem 9 października 2015 r.
Reasumując, zdaniem organu odwoławczego mimo braku rejestracji odbiornika, po dniu 9 października 2015 r. matka strony była zwolniona z opłat abonamentowych, a wraz nią strona mogła korzystać ze zwolnienia, jako osoba prowadząca z Nią wspólne gospodarstwo domowe. Z tym dniem zniesiono wymóg składania oświadczeń i dokumentów, a zatem dopiero od tej daty mógł nastąpić skutek w postaci zwolnienia od opłat, w związku z ukończeniem 75 lat. Nie przewidziano swego rodzaju abolicji dla osób, które zaprzestały płacenia opłat w związku z ukończeniem 75 lat, ale nie dopełniły jednocześnie formalności, wymaganych przed dniem 9 października 2015 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H.R. zaskarżyła postanowienie organu II instancji z dnia 11 kwietnia 2022 r. w zakresie, w jakim organ ten utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego do całości wykazywanej przez wierzyciela należności za okres od 1.01.2013r. do 31.08.2017r. i zwrot nadpłaty wraz z należnymi odsetkami po potrąceniu nieuiszczonych, z uwagi na trwający spór, opłat abonamentu po 31.08.2017r. Skarżąca argumentowała m.in., że interpretacja przepisów, które zmieniły dotychczasowe brzmienie ustawy abonamentowej, narusza art. 2 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w pełni podtrzymując stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.
W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do przepisu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca w okresie, za który egzekwowane są należności, zwolniona była z obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a tym samym czy istniał wobec skarżącej obowiązek w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Na taki zakres sporu wskazywał już tutejszy Sąd w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 536/20 (dostępne, jak i pozostałe przywoływane w niniejszym uzasadnieniu w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można bowiem pominąć, iż sprawa niniejsza była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. W jej wyniku Sąd wyeliminował z obrotu prawnego rozstrzygnięcia wydane po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a dodatkowo postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z dnia 30 grudnia 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W efekcie powyższych rozstrzygnięć organ egzekucyjny zobowiązany był do ponownej analizy okoliczności faktycznych i prawnych podnoszonych przez stronę skarżącą, która żądała umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przywołany przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 P.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2531/19).
Przechodząc do meritum sprawy, w powyżej zakreślonym sporze skarżąca uważa, iż skoro prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która ukończyła 75 lat, a okoliczność ta zwalnia z obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, to zasadnym jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż po jej stronie nie istniał obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty abonamentowej, zatem wystąpiła przesłanka do zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Organ odwoławczy stwierdził natomiast, iż analiza obowiązujących w okresie za jaki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przepisów regulujących kwestie związane z obowiązkiem uiszczania opłaty abonamentowej, uzasadnia uwzględnienie wniosku strony skarżącej jedynie w części.
Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż stosownie do przywoływanego przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia) postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wskazane przesłanki należą do obligatoryjnych przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych enumeratywnie w art. 59 § 1 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje bowiem, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, czyniąc zadość wytycznym tutejszego Sądu zawartym w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 19 listopada 2020 r., rozpoznał merytorycznie wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., pomimo tego, że okoliczności te były już wcześniej rozpoznawane w ramach zgłoszonych zarzutów. Powyższe nie budzi wątpliwości, co wyjaśnił szczegółowo Sąd we wspomnianym uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie III SA/Łd 536/20.
Organ egzekucyjny umarza postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu (zob. P. Pietrasz komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Kijowski D.R. (red.) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz. Lex, 2015).
W ślad za dotychczasowym orzecznictwem zaznaczyć należy, iż przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczy sytuacji trojakiego rodzaju. Po pierwsze, dotyczy okoliczności, gdy obowiązek nie jest wymagalny, co oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Po drugie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek został umorzony lub wygasł z innego powodu, co oznacza, że obowiązek powstał i nie został wykonany, ale z innych powodów przestał istnieć przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na przykład dojdzie do wygaśnięcia obowiązku z innego powodu, jeżeli została uchylona decyzja, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy Po trzecie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nie istniał, tj. nie powstał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 360/09; wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 701/09). Okoliczności wyszczególnione w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie dotyczą wykonania obowiązku w trakcie wszczętego postępowania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Op 196/13).
Po wtóre, jak wskazał Sąd w ww. orzeczeniu, zajmując się zagadnieniem związanym z istnieniem obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych, a więc przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego, koniecznym jest wskazanie kiedy powstaje powinność uiszczenia tego rodzaju opłaty. Zdaniem Sądu w składzie obecnie kontrolującym niniejszą sprawę organy podatkowe wywiązały się z wytycznych ww. wyroku z dnia 19 listopada 2020 r. (sygn. akt III SA/Łd 536/20), uwzględniły dokonaną ww. rozstrzygnięciu wykładnię i uzupełniły materiał dowodowy, wypełniając tym samym postanowienia przepisu art. 153 P.p.s.a. Sąd nie ma również wątpliwości, iż w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego aktu, organ administracji publicznej wywiązał się z zasad i obowiązków wynikających z zasad regulujących prawidłowo prowadzone postępowanie administracyjne, z poszanowaniem interesów strony skarżącej i na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego.
Poddając ponownej analizie cały wyczerpujący materiał dowody organ odwoławczy zasadnie wskazał, iż z dniem 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, której przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych oraz obowiązek rejestracji odbiorników. Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku, do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.
Z kolei z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1689, ze zm.) dalej: ustawa abonamentowa. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku, do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy abonamentowej, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy abonamentowej, za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 2 ust. 3). Niezależnie od liczby odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych używanych przez osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym lub w samochodzie stanowiącym ich własność uiszcza się tylko jedną z opłat, o której mowa w art. 3 ust. 1 (art. 2 ust. 5 ustawy). Zgodnie z art. 2 ust. 5 ww. ustawy gospodarstwem domowym, według przepisów ww. ustawy jest zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie, albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie.
Z obowiązku uiszczania opłat abonamentowych ustawa zwalnia osoby wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy. Jedną z grup osób zwolnionych od opłat są, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, osoby, które ukończyły 75 lat. Zwolnienia określone w ust. 1 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce operatora publicznego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień (art. 4 ust. 3 ww. ustawy). Dokumenty te określone zostały w rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 152 ze zm.). Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym przed 9 października 2015 r., dokumentem potwierdzającym uprawnienie do zwolnienia od opłat abonamentowych osób, które ukończyły 75 lat był dowód osobisty. Natomiast wzór oświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy, określony został zgodnie z § 2 rozporządzenia w załączniku do rozporządzenia.
Istotne jest, iż od dnia 9 października 2015 r. obowiązuje przepis stanowiący, iż zwolnienie od opłat przysługuje wymienionym osobom (ust.
- od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat (art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej). Natomiast przepis § 1 pkt 2 ww. rozporządzenia został uchylony. Od tej daty przestał zatem obowiązywać wymóg złożenia oświadczenia i okazania dowodu osobistego.
Przepis art. 4 ust. 3a ustawy dodany został przez art. 1 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1324) i na co trzeba zwrócić uwagę, unormowania ustawy zmieniającej nie dają podstawy do przyjęcia, iż dodany tą ustawą art. 4 ust. 3a dotyczy zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyli przed dniem 9 października 2015 r.
Podsumowując, przed wejściem w życie przepisu art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej warunkiem uzyskania zwolnienia od opłat było złożenie odpowiedniego oświadczenia i dokumentu, a zwolnienie następowało dopiero od następnego miesiąca po dokonaniu tych czynności. Niedokonanie wymaganych przepisami czynności powodowało, że skutek w postaci zwolnienia od opłat nie następował, mimo ukończenia przez daną osobę 75 lat. Dopiero z dniem 9 października 2015 r. zniesiony został wymóg składania oświadczeń i dokumentów, a zatem dopiero od tej daty nastąpić mógł skutek w postaci zwolnienia z opłat w związku z ukończeniem 75 roku życia. Dotyczy to zarówno osób, które ukończyły 75 lat po dniu 9 października 2015 r., jak i osób, które ukończyły 75 lat przed dniem 9 października 2015 r., nie uzyskały jednak przed tą datą zwolnienia z opłat z powodu niedopełnienia formalności.
W ocenie Sądu, uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy słusznie stwierdził organ odwoławczy, iż skarżąca nie może skutecznie powoływać się na nie istnienie obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej w okresie do października 2015 r.
Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów i co już przesądził Sąd w przywoływanym wyroku z dnia 19 listopada 2019 r., skarżąca wykazała prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z matką I.R., która przed dniem 9 października 2015 r. ukończyła 75 rok życia. Sąd nie miał wątpliwości, że zobowiązana powołała się na okoliczność zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego od 2013r. z matką I.R., która w 2013r. ukończyła 89 lat, a zmarła [...] 2017r. Na potwierdzenie powyższego skarżąca załączyła m.in. oświadczenie matki z dnia 20 lipca 2011r., że od lipca 2011r. miejscem Jej stałego pobytu jest S., ul. [...], gdzie przebywa u córki H.R., pozostaje z Nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a także pod Jej faktyczną opieką z uwagi na stan zdrowia. Oświadczenie to matka skarżącej złożyła celem przedłożenia w NZOZ "M." w S. Nadto, po uzupełnieniu materiału dowodowego o wyjaśnienia pisemne Poczty Polskiej SA z dnia 16 czerwca 2021 r., organ ustalił, iż w prowadzonej przez Pocztę Polską ewidencji abonentów odnotowano rejestrację odbiorników radiofonicznego i telewizyjnego na dane skarżącej. W wyniku dokonanej rejestracji odbiorników została wydana imienna książeczka opłat abonamentowych. Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 25 września 2007r. Ministra Transportu w sprawie warunków trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, stronie skarżącej został nadany indywidualny numer identyfikacyjny, załączono duplikat "zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" z dnia 24 lipca 2008r. Ponadto wierzyciel potwierdził wnoszenie przez stronę opłat abonamentowych do grudnia 2012 r. Jednocześnie nie odnotowano rejestracji odbiornika przez matkę strony skarżącej. Niemniej w tej kwestii przywołać należy ugruntowane już stanowisko judykatury, iż obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z mocy prawa, jest on powiązany z używaniem odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych, zaś obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Istnienie dowodu zarejestrowania odbiornika nie jest co do zasady warunkiem koniecznym obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika rtv należy odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji (vide wyroki NSA: z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2116/16; z dnia 1 czerwca 2016r., sygn. akt II GSK 913/15).
Reasumując, skoro ustawodawca dopiero poprzez nowelizację ustawy abonamentowej odstąpił od obowiązku dopełnienia stosownych formalności, które miały skutkować zwolnieniem od opłaty abonamentowej, to prawidłowo ustalił organ, iż przed dniem 9 października 2015 r. matka skarżącej nie nabyła uprawnień do tegoż zwolnienia, ponieważ - jak wynika z akt sprawy - opisanych formalności nie dopełniła, a skarżąca była zarejestrowanym abonentem. Co za tym dopiero po tej dacie skarżąca jako osoba prowadząca wspólne gospodarstwo domowe z matką, która ukończyła 75 rok życia, z mocy ustawy została zwolniona z obowiązku ponoszenia opłaty abonamentowej, nabyła uprawnienie do tegoż zwolnienia. Zatem, dopiero po tej dacie zaistniała przesłanka braku obowiązku w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Prawidłowym ustaleniom w powyższym zakresie organ odwoławczy dał wyraz poprzez zaskarżone rozstrzygnięcie, którym uchylił postanowienie organu I instancji w części, w której odmówił on umorzenia postępowania egzekucyjnego, obejmującego należności za okres od listopada 2015 roku do sierpnia 2017 roku i w tej części umorzył postępowanie egzekucyjne. Trafnie organ odwoławczy, uwzględniając rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2020 r. nie podzielił oceny organu I instancji, iż dla istnienia omawianego obowiązku istotne jest, iż matka strony nie dokonała rejestracji odbiornika na swoje dane. Jak już zostało wyjaśnione, w ślad za dotychczasową argumentacją tutejszego Sądu, fakt rejestracji nie jest przesłanką obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej. W pozostałym zakresie prawidłowo organ II instancji utrzymał w mocy ww. postanowienie, gdyż w pozostałym okresie obowiązek istniał, w związku tym, że skarżąca była zarejestrowanym abonentem RTV, a matka strony, jako osoba wspólnie ze stroną prowadzącą gospodarstwo domowe, nie była zwolniona z opłat abonamentu w związku z ukończeniem 75 lat, z powodu braku dopełnienia odpowiednich formalności.
Z tych wszystkich względów, nie dopatrując się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa, jak również innych naruszeń, które Sąd jest zobligowany brać pod uwagę z urzędu, a zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
is
----------------------- 4