Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 26 września 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 462/22

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r., nr 1001-IEE-2.711.5.2022.3.JS UNP: 1001-22-039862 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), zwanej u.p.e.a. - utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z dnia 15 grudnia 2021 r., nr 1012-SEE.711.1473.2021/MR w sprawie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] r. o numerach: [...], [...], [...],[...] obejmujące zaległości V sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 oraz okres od stycznia do listopada 2014 r. w łącznej wysokości 8.501.033,30 zł oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości.

W uzasadnieniu tego postanowienia Dyrektor wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie prowadzi w stosunku do V sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług, które zostały wystawione w wyniku wydania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 18 czerwca 2021 r. W ramach czynności egzekucyjnych dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w BNP P S.A. oraz zajęcia części wierzytelności kontrahentów spółki, z których uzyskano kwotę 18.147,24 zł.

Dyrektor podniósł, że postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2021 r. Naczelnik zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony w związku z wniesionymi zarzutami; strona zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 18 czerwca 2021 r. określającą wymiar podatku od towarów i usług do wojewódzkiego sądu administracyjnego i jednocześnie złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; WSA w Łodzi postanowieniem z dnia 18 czerwca 2021 r., I SA/Łd 653/21, uwzględnił wniosek strony i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, zaś wyrokiem z dnia 3 grudnia 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora. Wyrok ten jest nieprawomocny, bowiem Dyrektor złożył od niego skargę kasacyjną. Postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do strony pozostaje nadal zawieszone.

Wnioskiem z dnia 12 października 2021 r. strona – jak wywodził Dyrektor - wystąpiła do Naczelnika o uchylenie czynności egzekucyjnych związanych z zajęciem wierzytelności z rachunków bankowych spółki oraz innych wierzytelności przysługujących u jej kontrahentów załączając do niego postanowienie WSA w Łodzi z dnia 8 października 2021 r., I SA/Łd 653/21, wstrzymujące wykonanie ostatecznej decyzji oraz pismo spółki z dnia 4 sierpnia 2021 r. zawierające zestawienie zobowiązań wobec 16 kontrahentów. W uzasadnieniu tego wniosku strona wskazała na konieczność dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym, w celu regulowania zobowiązań i wypłaty wynagrodzeń pracownikom.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2021 r. Naczelnik odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych, zaś postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r. Dyrektor utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Dyrektor za słuszne uznał, że uchylenie dokonanych czynności naruszałoby ważny interes wierzyciela, bowiem mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Wskazał, że wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2021 r., I SA/Łd 653/21, jest nieprawomocny, a sam fakt uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji organu, która stanowi podstawę prawną dochodzonego obowiązku, nie przesądza o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora, obowiązek podatkowy jest "wymagalny" tak długo, jak długo w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja wymiarowa lub postanowienie o nadaniu nieostatecznej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i powołał się na treść art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej p.p.s.a. Wyjaśnił, że ważny interes spółki powinien być postrzegany jako nadzwyczajne okoliczności, nie zaś jako następstwo prowadzenia działalności gospodarczej. W przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, dłużnik zajętej wierzytelności, po spełnieniu przez zobowiązanego określonych wymogów, nie przekazuje organowi egzekucyjnemu środków przeznaczonych na wypłatę bieżących wynagrodzeń, w tym również podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne. Organ egzekucyjny słusznie – zdaniem Dyrektora - uznał, że uchylenie dokonanych czynności, w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, naruszałoby ważny interes wierzyciela. Łączna kwota należności wynosi 8.501.033,00 zł. Uzyskane dotychczas, w toku egzekucji, środki w wysokości 18.147,24 zł są przechowywane na koncie depozytowym urzędu, w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. Uchylenie czynności egzekucyjnych mogłoby zatem doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie, działając w ramach uznania administracyjnego, prawidłowo ocenił racjonalność pozostawienia w mocy czynności egzekucyjnych, uwzględniając przy tym zasady postępowania administracyjnego.

W skardze spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła organowi naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak nadania właściwego znaczenia dowodowi w postaci m.in. wyroku WSA z dnia 3 grudnia 2021 r., I SA/Łd 653/21, uchylającego decyzję Dyrektora z dnia 18 czerwca 2021 r., co skutkowało błędnym uznaniem, iż tytuły wykonawcze zachowują swoją aktualność, podczas, gdy postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia;
2. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w szczególności brak wyjaśnienia nienadania żadnego znaczenia dowodowi w postaci postanowienia WSA z dnia 8 października 2021 r., wstrzymującego wykonanie zaskarżonej decyzji, co skutkowało błędnym przyjęciem, że organ podatkowy może na zasadach uznania wyłącznie samodzielnie i kierując się własnym interesem wierzyciela rozstrzygać, że prowadzona egzekucja nie stanowi zagrożenia dla ważnego interesu wierzyciela ani niebezpieczeństwa wyrządzenia podatnikowi niepowetowanej szkody;
3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, a ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy uchylono decyzję Dyrektora z dnia 18 czerwca 2021 r., wskutek czego postępowanie egzekucyjne winno być umorzone;
2. art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez błędne zastosowanie w konsekwencji stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie podlega nadal zawieszeniu, podczas gdy powinno podlegać umorzeniu;
3. art. 58 § 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i przesłanka dotycząca interesu wierzyciela pozwalające na uchylenie czynności egzekucyjnych.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora z dnia 5 kwietnia 2022 r. i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika z dnia 15 grudnia 2021 r. o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnych, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na tę skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

2. strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
3. przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4. przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
5. decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie zaś do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając w trybie uproszczonym w tak zakreślonej kognicji skargę - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszył bowiem prawa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do trzech zasadniczych zagadnień, a mianowicie po pierwsze, znaczenia: nieprawomocnego wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2021 r. uchylającego decyzję Dyrektora określającą stronie wymiar podatku VAT oraz postanowienia WSA w Łodzi z dnia 8 października 2021 r. o wstrzymaniu wykonania tej decyzji - dla uchylenia dokonanych już czynności egzekucyjnych; po drugie, zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego w uchyleniu tych czynności; a po trzecie, braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym zwłaszcza braku wyjaśniania przyczyn pominięcia tego wyroku i postanowienia przy ocenie zasadności uchylenia czynności egzekucyjnych.

W zakresie pierwszego z tych zagadnień Sąd stwierdza, że wydanie dwu orzeczeń: postanowienia w dniu 8 października 2021 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji wymiarowej oraz wyrok w dniu 3 grudnia 2021 r. uchylającego decyzję z dnia 18 czerwca 2021 r. nie ma w okolicznościach tej sprawy istotnego znaczenia dla uchylenia czynności egzekucyjnych. W ocenie znaczenia tych orzeczeń dla postępowania egzekucyjnego ma fakt, iż tytuły wykonawcze (co miało miejsce w dniu 29 lipca 2021 r.), a następnie zastosowane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne (co miało miejsce w dniu 30 lipca 2021 r.) zostały podjęte w oparciu o ostateczną decyzję z dnia 18 czerwca 2021 r. Decyzja ta w dacie ich podejmowania podlegała wykonaniu, jej wykonalność została bowiem czasowo wstrzymana dopiero z dniem wydania przez WSA w Łodzi postanowienia o wstrzymaniu wykonania tej decyzji (8 października 2021 r.), a następnie w konsekwencji wydania wyroku ją uchylającego (3 grudnia 2021 r.). Nie bez znaczenia jest też i fakt, że WSA w Łodzi - wydając wskazany wyrok - nie skorzystał z dyspozycji art. 135 p.p.s.a., skoro wyrok z dnia 3 grudnia 2021 r. uchylił tylko decyzję drugoinstancyjną. Wyrok ten jest nieprawomocny, bowiem organ wniósł od niego skargę kasacyjną. A zatem w obrocie prawnym nadal występuje – choć nieostateczna i nie podlegająca wykonaniu - pierwszoinstancyjna decyzja Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 19 października 2018r. określająca obowiązek podatkowy skarżącej spółki. Nie można zatem przyjąć, iż egzekwowany obowiązek nie istnieje a jego egzekucja i postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. Uchylenie decyzji drugoinstancyjnej nie jest tożsame z automatycznym uchyleniem czynności egzekucyjnych, ma bowiem jedynie ten skutek, że obowiązek podatkowy wynikający z tej (nieostatecznej) decyzji nie może być przymusowo egzekwowany poprzez zastosowanie kolejnych środków egzekucyjnych, gdyby dotychczas zastosowane okazały się nieskuteczne. Co więcej organ egzekucyjny zawiesił dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego, co miało miejsce postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2021 r. Jednakże czynności egzekucyjne już dokonane pozostają w mocy. Ponadto podjęte przez WSA w Łodzi oba wskazane orzeczenia wywołują skutek na przyszłość (od daty ich podjęcia), nie zaś wstecz – w dacie wystawiania tytułów wykonawczych i dokonania czynności egzekucyjnych. Skutkuje to więc czasowym zawieszeniem wykonalności zaskarżonej decyzji - aż do dnia uprawomocnienia się wskazanego wyroku. Stosownie bowiem do art. 152 § 1 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Ponadto zgodnie z art. 61 § 1 i § 6 pkt 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności; a dokonane przez sąd wstrzymanie wykonania aktu lub czynności traci moc z dniem wydania przez sąd orzeczenia uwzględniającego skargę. A zatem orzeczenie sądowe wstrzymujące wykonalność decyzji Dyrektora upadło z dniem wydania wyroku uchylającego tą decyzję, a wykonalność obowiązku została "zawieszona" do czasu uprawomocnienia się tego wyroku. Nie ma to jednak żadnego wpływu na skuteczność czynności egzekucyjnych dokonanych – jak w tej sprawie – przed datą wydania tych orzeczeń przez Sąd. Ma natomiast znaczenie – co organ podkreślił w skarżonym postanowieniu - dla dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem skutkuje jego zawieszeniem z uwagi na czasowe "zawieszenie" wykonalności egzekwowanego obowiązku. Stosownie do art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Samo zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza przy tym automatycznego uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, przeciwnie - czynności te pozostają w mocy (tak np. wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., II FSK 1127/19, LEX nr 2748709). Jednakże w razie zaistnienia pewnych okoliczności organ egzekucyjny może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 58 § 2 zdanie pierwsze u.p.e.a. i uchylić dokonane już czynności egzekucyjne. W sposób prawidłowy zatem organy obu instancji oceniły wagę podjętego przez WSA w Łodzi wyroku uchylającego tą decyzję, a w sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia postepowania egzekucyjnego, co czyni zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. chybionym.

W zakresie drugiego ze spornych w tej sprawie zagadnień Sąd stwierdza, że na mocy art. 58 § 2 zdanie pierwsze u.p.e.a. "organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw". Określone w tym przepisie uprawnienie organu egzekucyjnego do uchylenia czynności egzekucyjnych ma – na co wskazuje zwrot "może jednak uchylić" - charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu tego organu, zaś przesłanki skorzystania z tego uprawnienia zostały określone nieostrymi, niedookreślonym zwrotami, których dolną i górną granice ustala każdorazowo organ egzekucyjny na tle okoliczności danej sprawy. A zatem przepis ten przyznaje organowi egzekucyjnemu duży zakres władzy dyskrecjonalnej, organ ten bowiem nawet w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanek uchylenia czynności egzekucyjnych może, ale nie musi, uwzględnić wniosku dłużnika. Wybór rozstrzygnięcia ustawodawca pozostawił tylko i wyłącznie do decyzji tego organu. Ani zatem Dyrektor, jako organ tylko odwoławczy i nadzoru nad organem egzekucyjnym (i nie mający na gruncie u.p.e.a. statusu organu egzekucyjnego), ani też sąd administracyjny nie mają kompetencji do kwestionowania tego wyboru, oceny jego celowości czy racjonalności. W ich gestii leży jedynie ocena, czy organ egzekucyjny rozważył wszystkie okoliczności sprawy, przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające i dowodowe, wreszcie czy nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Z tego względu zakres oceny tych organów państwa jest – z woli ustawodawcy - ograniczony. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest swego rodzaju postępowaniem wpadkowym, prowadzonym w ramach postępowania egzekucyjnego, o relatywnie wąskim zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych (tak wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., II FSK 1127/19, LEX nr 2748709, (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 2033/10, LEX nr 1218934.). Wobec tego Sąd stwierdza, że dla ewentualnego uchylenia czynności egzekucyjnych konieczne jest stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne jest zawieszone oraz, że jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, a ponadto uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciel, wreszcie, że osoby trzecie nie nabyły praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone (por. P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 58). Przesłanki te muszą zaistnieć przy tym kumulatywnie, aby w ogóle organ egzekucyjny mógł rozważać dokonywanie wyboru miedzy uchyleniem a odmową uchylenia czynności egzekucyjnych. Spośród tych przesłanek sporne w tej sprawie są dwie: ważny interes zobowiązanego i interes wierzyciela, który nie stoi na przeszkodzie uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Sąd stwierdza też, że pojęcie ważnego interesu zobowiązanego nie jest zdefiniowane przez ustawodawcę. W doktrynie przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz kryteria zobiektywizowane (P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 58). Sytuacja w jakiej znalazł się dłużnik winna być uzasadniona wystąpieniem szczególnych (nadzwyczajnych) okoliczności, których ocena winna być dokonana z uwzględnieniem ogólnie obowiązujących wartości, a brak uchylenia czynności egzekucyjnych winien mieć wpływ na sytuację zobowiązanego. Nie może on być postrzegany jako normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z zakresem tej działalności (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 maja 2019 r., III SA/Łd 171/19, LEX nr 2684636, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2018 r., I SA/Po 288/18, LEX nr 2498759, wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 czerwca 2013 r., I SA/Lu 338/13, LEX nr 1434827). Przykładowo nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności fakt, iż w stosunku do zobowiązanego kierowane są liczne zajęcia wierzytelności, bowiem jest to normalne następstwo niewywiązywania się przez podmiot gospodarczy z zaciągniętych zobowiązań (wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 czerwca 2013 r., I SA/Lu 338/13, LEX nr 1434827). Natomiast w interesie wierzyciela (ustawodawca nie określa go jako "ważny") leży wyegzekwowanie kwoty objętej tytułem wykonawczym sprawnie i w miarę możliwości przy zastosowaniu najprostszych i skutecznych środków egzekucyjnych. Skuteczność tych środków uzależniona jest od sytuacji majątkowej zobowiązanego: posiadanego przez niego majątku nieruchomego, ruchomości, środków pieniężnych, wierzytelności. Nie można też pominąć, że na wierzycielu publicznoprawnym ciąży obowiązek egzekwowania należności publicznoprawnych, jeśli dłużnik uchyla się od dobrowolnego wykonania obowiązku (zob. art. 6 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a.). Przy ocenie interesu wierzyciela należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2022 r., III FSK 886/21, LEX nr 3360391). Nie sposób zatem zarzucić organom dokonania wadliwej wykładni analizowanego przepisu, a tak sformułowany zarzut w kontekście argumentacji skargi wskazuje raczej na wadliwe jego skonstruowanie, tj. zamiast zarzutu wadliwego zastosowania tego przepisu sformułowano zarzut błędnej jego wykładni. Tymczasem są to dwie odrębne postaci naruszenia prawa, które nie mogą być stosowane zamiennie.

Zważywszy na powyższą regulację prawną i płynące z niej konsekwencje w okolicznościach wskazywanych przez skarżącą spółkę we wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych i jego uzupełnieniu Sąd zauważa, że spółka nie wykazała zaistnienia jej ważnego interesu w fakultatywnym uchyleniu czynności egzekucyjnych rozumianego jako okoliczności nie będące naturalną konsekwencją prowadzonej działalności gospodarczej, co oznacza, iż organy w sposób prawidłowy dokonały subsumpcji art. 58 § 2 u.p.e.a. w niespornych okolicznościach faktycznych tej sprawy. Zasadniczo – co wymaga szczególnego podkreślenia – wniosek ten spółka wiąże, jak można sądzić, z faktem wstrzymania wykonania przez Sąd wykonania decyzji wymiarowej, a następnie uchylenia tej decyzji nieprawomocnym wyrokiem. Te okoliczności jednakże - jak wykazano wcześniej - nie wchodzą w zakres przesłanek art. 58 § 2 u.p.e.a. W tym więc sensie biorąc pod uwagę istotę instytucji fakultatywnego uchylenia czynności egzekucyjnych argumentacja spółki jest wewnętrznie sprzeczna. Spółka we wniosku (w sposób dość zawaoluowany) domagała się wszak – powołując się na niewymagalność egzekwowanego obowiązku – zawieszenia całości postępowania egzekucyjnego, nie zaś - jak to uczynił organ egzekucyjny - poza zakresem już dokonanych czynności egzekucyjnych. Domagała się wszak "zwolnienia spod egzekucji wierzytelności na rachunkach bankowych" oraz "zwolnienia spod egzekucji wszelkich innych wierzytelności przysługujących Spółce, w tym wierzytelności u kontrahentów spółki". Z kolei inne okoliczności, w tym podniesione w uzupełnieniu wniosku, sprowadzały się do stwierdzenia, o konieczności "uniknięcia wyrządzenia Zobowiązanej znacznej szkody, jak i "możliwości wystąpienia po stronie spółki trudnych do odwrócenia skutków dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego"., co skarżąca argumentowała tym, że "zajęte rachunki bankowe są podstawowymi i bieżącymi rachunkami bankowymi, z których regulowane były wszelkie bieżące wydatki związane z funkcjonowaniem wykonywaniem działalności gospodarczej przez Zobowiązaną", skorzystanie z uprawnień określonych w art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. jest niewystarczające dla prowadzenia bieżącej działalności spółki, blokada rachunku uniemożliwia spółce realizacje wszystkich zobowiązań i spółka nie może dysponować bieżącymi wpływami na rachunek bankowy, a to może spowodować wytoczenie przez dostawców i pracowników powództwa przeciwko spółce, zaś spółka w 2019 i 2020 poniosła straty. W konsekwencji skarżąca podniosła, że brak uchylenia czynności egzekucyjnych spowoduje utratę płynności finansowej spółki, a w dalszej kolejności do jej unicestwienia. Powyższe okoliczności w sposób prawidłowy oceniły organy obu instancji, uznając, iż nie uzasadniają one uchylenia czynności egzekucyjnych. Nie są to bowiem nadzwyczajne okoliczności, lecz okoliczności będące naturalną konsekwencją prowadzonej działalności gospodarczej, a wynikającej w głównej mierze z wadliwego rozliczania przez skarżącą podatku od towarów i usług, a więc podatku pośredniego, co z kolei jest konsekwencją podejmowania wadliwych decyzji przez skarżącą. Naturalna konsekwencją nieuregulowania należności podatkowej jest też wszczęcie postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej, w tym skutków wynikających z dokonanych zgodnie z prawem przez organ egzekucyjny czynności w toku tego postępowania. A zatem skarżącą – uchylając się od dowolnego uregulowania należności – musiała liczyć się z tego konsekwencjami, w tym z zajęciem jej rachunków bankowych i wierzytelności u kontrahentów. Tym samym spółka nie wykazała zaistnienia jej ważnego interesu w uchyleniu dokonanych już czynności egzekucyjnych, co już samo w sobie uprawniało organ egzekucyjny do odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych. Co więcej organ egzekucyjny nie skierował – jak argumentuje Dyrektor w uzasadnieniu skarżonego postanowienia - czynności egzekucyjnych do wszystkich wierzytelności spółki. Do dyspozycji spółki pozostają zatem środki finansowe, z których może realizować swoją działalność, w tym czynić konieczne wydatki. Niemniej – organy rozważyły również interes wierzyciela – zasadnie uznając, iż sprzeciwia się on uchyleniu czynności egzekucyjnych, gdyż wydanie żądanego przez stronę rozstrzygnięcia może naruszyć ten interes. W tym zakresie organ wskazał, że wysoka kwota egzekwowanych należności wynosząca 8.501.033,00 zł, niewielka wartość dotychczas uzyskanych środków (18.147,24 zł) oraz ponoszenie strat przez przedsiębiorstwo powodują, że uchylenie czynności egzekucyjnych mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Wierzyciel, w którego interesie leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami po uchyleniu wszystkich (jak to wynika z żądania) czynności egzekucyjnych nie miałby żadnej gwarancji, że podjęte później postępowanie egzekucyjne okaże się skuteczne.

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela też zarzutu wadliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, tj. zarzutu naruszenia art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co stanowi trzecie sporne zagadnienie między stronami postępowania.

Rozpoznając ten zarzut Sąd zauważa, że - wbrew twierdzeniom strony skarżącej w uzasadnieniu skargi - Dyrektor nie wyraził poglądu, że "ważnego interesu zobowiązanego" nie można odnosić do prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej, lecz uznał za prawidłowe rozumowanie Naczelnika, "że ważny interes Spółki powinien być postrzegany jako nadzwyczajne okoliczności, nie zaś jako następstwo prowadzenia działalności gospodarczej" (str. 6/9 zaskarżonej decyzji, k. 175 akt administracyjnych). Gdyby tak było to nie oceniałby on przesłanki zaistnienia w okolicznościach tej sprawy przesłanki "ważny interes zobowiązanego". Ten argument skarżącej - jak się wydaje - jest wynikiem niezrozumienia wywodów organu w tym zakresie i utożsamienia przez spółkę odmowy uznania słuszności tego interesu w uchyleniu czynności egzekucyjnych z subiektywną oceną sytuacji spółki. Przyjmowane bowiem założenie o gospodarczym celu prowadzenia działalności gospodarczej nie jest tożsame z osiągnięciem tego celu, co może być wynikiem różnorakich czynników. Dyrektor nie twierdził też, że zawieszenie egzekucji nie narusza ważnego interesu skarżącej, uznał jedynie, iż nie zachodzi przesłanka ważnego interesu w uwzględnieniu żądania spółki. Nie sposób więc zarzucić organom – jak stwierdza spółka – "jaskrawego nadużycia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej", tym bardziej że spółka nie wyjaśnia na czym ta owa jaskrawość (przy odmowie uchylenia czynności egzekucyjnych) miałaby konkretnie w okolicznościach tej sprawy polegać. Nie jest też jasne – poza tym, że zdaniem skarżącej organ nie wyjaśnił przyczyn pominięcia w ocenie postanowienia WSA w Łodzi z dnia 8 października 2021 r. jak i tragicznej sytuacji finansowej spółki – na czym miałoby polegać nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Postępowanie w tym przedmiocie ma szczególny charakter i w istocie sprowadza się do oceny sytuacji finansowej dłużnika, dokonywanej w oparciu o twierdzenia zawarte we wniosku oraz znaną organowi z urzędu, w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, jego sytuacją. W istocie też działanie organu egzekucyjnego sprowadza się do oceny okoliczności sytuacji finansowej dłużnika w świetle przesłanki ważnego jego interesu. Skarżąca nie podnosi przy tym jakie okoliczności rzekomo dramatycznej sytuacji finansowej spółki, będące wynikiem nadzwyczajnych i niezależnych od spółki, organ pominął. Negatywną ocenę okoliczności faktycznych niezasadnie zaś skarżąca wiąże z pominięciem tej sytuacji przy rozpoznawaniu tej sprawy. Argument o nieproporcjonalności stosowanych środków w postępowaniu egzekucyjnym nie mieści się z kolei w zakresie tego postępowania i nie podlega ocenie Sądu.

Zauważyć nadto trzeba, że postanowienie WSA z dnia 18 czerwca 2021 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora z dnia 18 czerwca 2021 r., w dacie podejmowania zaskarżonego postanowienia, co miało miejsce w dniu 5 kwietnia 2022 r. – w konsekwencji wydania wyroku w dniu 3 grudnia 2021 r. – upadło. Z tego względu Dyrektor nie miał obowiązku przy wydawaniu rozstrzygnięcia brać pod uwagę rozstrzygnięcia, które już wcześniej utraciło moc, a wstrzymania wykonania decyzji nie można utożsamiać z zaistnieniem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego z art. 58 § 2 u.p.e.a.

Sąd stwierdza również, że art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie ma w tej sprawie zastosowania. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem mającym zastosowanie w tej sprawie postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym. W sprawie tymczasem mamy do czynienia z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności podatkowe (pieniężne). Wobec powyższego zarzutów ten nie mógł być w takim kształcie uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

ak