Uzasadnienie
B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. oraz określenia prawidłowej wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy B. S. oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, 20-letnią córką oraz 13-letnim synem. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania spółdzielczego własnościowego o pow. 56 m2 i dwóch działek o pow. 1.400 m2 oraz 3.300 m2, położonych w miejscowości O., a ponadto ruchomości w postaci ciągników siodłowych marki: Scania 2002 r. (40.000 zł), Scania 2001 r. (35.000 zł), samochodów marki: Renault 1999 r. (10.000 zł), a także Chrysler Voyager 2004 r. (20.000 zł) objęty zastawem rejestrowym. Skarżąca wskazała przy tym, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 10.000 zł miesięcznie. Mąż i dzieci nie osiągają żadnego dochodu. Mąż jest bezrobotny, córka studiuje, a syn uczy się.
Jednocześnie skarżąca podała, że zaciągnięta przez nią łączna kwota kredytów przekracza 400.000 zł, a nieruchomości w O. są obciążone hipotecznie na kwotę 250.000 zł i 72.500 zł. Miesięczne obciążenia kredytowe wynoszą ok. 9.000 zł. Stałe obciążenia gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 1.000 zł. Koszty nauki dzieci wynoszą także ok. 1.000 zł. Stwierdziła, że nie wypracowuje dochodu pokrywającego sumę obciążeń. Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego. Zatrudnia 6 osób. W związku z wszczętymi postępowaniami podatkowymi w tej samej sprawie (grupy przestępczej handlującej olejem napędowym) wraz z mężem w latach 2009/2010 odprowadzili do urzędu skarbowego ok. 82.000 zł zakwestionowanych podatków. Fakt ten wraz z kryzysem ekonomicznym, który dotknął całą branżę, doprowadziły jej firmę do zapaści. W celu utrzymania działalności zaciągnęła liczne kredyty, których spłata konsumuje część osiąganego dochodu.
Wyasygnowanie kwoty wpisu pozbawiłoby ją możliwości regulowania bieżących zobowiązań i spowodowałoby utratę płynności finansowej oraz upadłość przedsiębiorstwa. Już teraz ma problem ze zleceniami dla wszystkich pojazdów i z bieżącym regulowaniem zobowiązań. Część ruchomości została zajęta przez urząd skarbowy, sprzedaż niezajętych wiązałaby się z koniecznością zwolnienia pracowników.
Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia B. S. złożyła sprzeciw. Wyjaśniła w nim, że pominięcie we wniosku trzech pojazdów, tj. samochodu marki Renault rocznik 1998, Volvo rocznik 1998 i DAF rocznik 1997 r. spowodowane było tym, że wartość rynkowa każdego z tych pojazdów nie przekracza 3.000 Euro. Podniosła, że referendarz nie dość dokładnie przeanalizował złożone dokumenty i wyprowadził z nich chybione wnioski. Podkreśliła, też że istnienie zobowiązań kredytowych nie znajdujących pokrycia w majątku obrotowym stanowi dowód na to firma jest w złej kondycji finansowej. Wskazała, że zyskowność z działalności transportowej jest minimalna, gdyż przychody rekompensowane są dużymi wydatkami, głównie na paliwo i naprawy sprzętu, który z uwagi na zajęcia egzekucyjne nie może być wymieniony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "P.p.s.a."). Stosownie do postanowień art. 243 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie.
W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Analiza sytuacji materialnej rodziny skarżącej w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia oraz dokumenty złożone do sprawy [...] wskazuje, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W szczególności z oświadczeń skarżącej wynika, że osiąga ona dochód miesięczny w wysokości 10.000 zł. Skarżąca wprawdzie oświadczyła, że nie wypracowuje dochodu pokrywającego sumę obciążeń, nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Analiza wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że skarżąca nie zalega z płatnością rat kredytowych, a mąż skarżącej, mimo braku osiągania dochodu i zatrudnienia, dokonuje wpłat na rachunek skarżącej o znacznej wartości (10.800 zł – wpłata w dniu [...] r., 1.500 zł - wpłata w dniu [...] r., 3.000 zł - wpłata w dniu [...] r.).
Za uwzględnieniem wniosku nie przemawia także wykazana kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności, która według deklaracji VAT-7k za ostatni kwartał 2010 roku wyniosła 451.538 zł.
Ponadto skarżąca wraz z mężem posiadają nieruchomości w postaci dwóch zabudowanych działek o pow. 1.400 m2 oraz 3.300 m2 oraz własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu o pow. 56 m2.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Nie może budzić wątpliwości, że poniesienie tak wysokich wydatków, na jakie wskazuje skarżąca (bez znacznych opóźnień, które nie wynikają z dokumentów) jest możliwe wyłącznie dla osób, których dochody przekraczają wydatki. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić również tezę, że uzyskanie kredytu w wysokości 250.000 zł, a następnie kolejnych na kwoty kilku – kilkudziesięciu tysięcy złotych, jest dostępne tylko dla osób posiadających płynność finansową i wysokie dochody. W sytuacji, gdy łączna kwota otrzymanych kredytów wynosi 569.600 zł, a skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących na utratę płynności finansowej, nie można uznać, że skarżąca nie dysponuje środkami umożliwiającymi pokrycie wydatków, w tym należności sądowych.
Należy podkreślić również, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (por. postanowienia NSA z 18 lutego 3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których skarżąca z pewnością nie należy.
W tych okolicznościach nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wobec czego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.
P.Z-C.