Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. odmawiające wydania M. B. "A" Zakład Pracy Chronionej (dalej: skarżąca) zaświadczenia o pomocy de minimis w związku z dokonaniem w dniu 27 grudnia 2019 roku wydatku ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na kwotę 47.900,00 zł.
Z przedstawionego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu 21 stycznia 2020 roku do Prezydenta Miasta Ł. wpłynął wniosek skarżącej o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis w związku z dokonaniem wydatku ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na cel określony w § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 roku poz. 1023 ze zm.). Wydatek został poniesiony w dniu 27 grudnia 2019 roku w kwocie 47.900,00 zł, co stanowi równowartość 11.237,77 euro i dotyczył zakupu pojazdu ciężarowego Fiat Fiorino Transport Towarów, rok produkcji 2019, nr rejestracyjny [...] (samochód wyposażony w dodatkowe drzwi i podłogę).
Organ odwoławczy wskazał na przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 362 ze zm.), podkreślając następnie, że aktem prawnym określającym zakres konstytucyjnego prawa osób niepełnosprawnych do pomocy władz publicznych jest ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (dalej: "u.r.z."). Z kolei warunkiem uzyskania pomocy jako pomocy de minimis - zgodnie z przepisem § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1023 ze zm.) jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych w sposób szeroki definiuje pojęcie rehabilitacji, stanowiąc, że ma ona wymiar nie tylko zdrowotny lecz również, a może przede wszystkim, wymiar społeczny. Celem tak rozumianej rehabilitacji jest umożliwienie i ułatwienie osobom niepełnosprawnym wykonywania pracy, a co za tym idzie pełniejszego udziału w życiu społecznym. Podkreślono, że ustawodawca uzależnia uznanie danego działania za rehabilitację wyłącznie od celu, jakiemu to działanie ma służyć. Wskazując na przepis § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, w którym enumeratywnie wskazuje się rodzaje wydatków, na które przeznacza się środki funduszu rehabilitacji, a także na § 2 ust. 2 tego rozporządzenia, w którym określa się warunki uznania poszczególnych rodzajów wydatków za pomoc de minimis, SKO stwierdziło, że za takie można uznać poniesione na wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności na: zakup, modernizacje, remont maszyn i urządzeń. Uzupełnienie z § 4a rozporządzenia wskazuje, że warunkiem wykorzystania funduszu rehabilitacji jest dokonywanie wydatków w sposób celowy i oszczędny. Jednakże w ocenie organu odwoławczego, samo poniesienie wydatku ze środków funduszu rehabilitacji na wyposażenie stanowiska pracy dla niepełnosprawnego nie jest wystarczające dla uznania, iż wydatki te stanowią wspomnianą pomoc publiczną, gdyż - jak wskazuje brzmienie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia - w przypadku wydatków na wyposażenie stanowiska pracy dodatkowym warunkiem jest cel ich poniesienia opisany poprzez użycie sformułowania - "do potrzeb osób niepełnosprawnych". Brak spełnienia tego dodatkowego warunku uniemożliwia uznanie przedmiotowych wydatków za udzielone w ramach pomocy de minimis, jednocześnie uprawniając organy podatkowe do odmowy wydania zaświadczenia. Bez względu na ich rodzaj, wydatki finansowane z funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych muszą być ściśle związane ze zmniejszaniem lub eliminowaniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności danej osoby, czy też grupy osób. Ich poniesienie musi zaś służyć konkretnym niepełnosprawnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za oczywiste, że pomoc osobom niepełnosprawnym i umożliwienie im funkcjonowania w życiu zawodowym, aby dany wydatek mógł zostać sfinansowany w ramach § 2 ust. 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, musi odpowiadać potrzebom osób, dla których stworzone są indywidualne programy rehabilitacji (IPR), mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych danej osoby, a nie może być wydatkiem uniwersalnym, odpowiednim dla każdego pracownika na danym stanowisku pracy.
W ocenie Kolegium, uwzględniając rodzaj schorzeń niepełnosprawnego pracownika, konieczne jest dokonanie analizy, czy przedmiotowy zakup przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych pracowników zatrudnionych przez stronę. Organ wskazał na przepis art. 8 u.r.z. stanowiący, iż rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskanie i utrzymanie odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego. Jednocześnie przepis ten w ust. 2 stanowi, że dla realizacji celu rehabilitacji zawodowej niezbędny jest między innymi dobór odpowiedniego miejsca pracy i jego wyposażenie, przy czym nie chodzi tutaj koniecznie o sprzęt specjalistyczny. Następnie - odwołując się znajdującej się w aktach sprawy specyfikacji zamówionego samochodu - stwierdził, że jest to standardowy pojazd doposażony jedynie w wysuwaną mechanicznie podłogę na łożyskach kulkowych, nie opuszczaną. Z kolei J. M. (niepełnosprawny pracownik skarżącej) zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej oraz wykonywania pracy lekkiej orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym dnia 3 lipca 2017 r. Ze względu na stan epidemii powyższe orzeczenie obowiązuje nadal, mimo że było wydane do 31 lipca 2020r. Z akt sprawy wynika także, że w dniu 20 kwietnia 2020 r. podpisana została przez pracownika i skarżącą umowa o pracę, z której wnika, że pracownik będzie wykonywał obowiązki zarówno recepcjonisty, jak i kierowcy, choć do dnia 25 listopada 2019r. pracownik był jedynie recepcjonistą.
Organ odwoławczy przytoczył także treść indywidualnego programu rehabilitacji niepełnosprawnego pracownika J. M., wskazując następnie, że skarżąca wnioskowała o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis w związku z realizacją indywidualnego programu rehabilitacji utworzonego dla pracownika w celu zmniejszenia jego ograniczeń zawodowych. Nie bez znaczenia – jak podkreślił organ - jest program, którego celem jest zmniejszenie ograniczeń zawodowych pracownika wynikających z rodzaju i stopnia jego niepełnosprawności, a także kwestii związanych z komunikacją, poprzez zmianę dotychczasowego stanowiska pracy na stanowisko z uwzględnieniem ograniczeń pracownika, co umożliwi mu dalsze świadczenie pracy w tym zakładzie pracy. Powyższy cel miał być zagwarantowany przez zmianę stanowiska recepcjonista na kierowca. Zasadnicze wątpliwości – w ocenie SKO - budzi możliwość realizacji wskazanego celu programu, w sytuacji gdy do obowiązków recepcjonisty dołożono obowiązki kierowcy, wbrew ustaleniom wynikającym z programu, gdzie komisja wprost wskazuje na stronie trzeciej, że ma nastąpić zamiana stanowiska recepcjonista na kierowca. Zatrudnienie pracownika na stanowisku kierowcy zakłada posiadanie przez pracodawcę pojazdu, którego oddanie do dyspozycji pracownika umożliwi mu wykonywanie wynikających z umowy o pracę obowiązków.
W związku z tym organ odwoławczy zgodził się z Prezydentem Miasta Ł., że zarówno zmiana zakresu obowiązków pracownika, jak i oddanie mu do dyspozycji samochodu o wynikającej z akt sprawy charakterystyce, nie zmniejsza ograniczeń zawodowych pracownika zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Zdaniem Kolegium samo założenie ruchomej podłogi w pojeździe o standardowym wyposażeniu nie zmniejsza ograniczeń zawodowych pracownika, który cierpi na bóle kręgosłupa, tym bardziej nie usprawni komunikacji werbalnej. Ruchoma podłoga miała by nawet większy sens, gdyby pojazd nie posiadał bocznych drzwi, ale w powyższej sprawie tak nie jest. Powołując się także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2012 r., II GSK 264/11, organ stwierdził, że wydatki kwalifikowane jako pomoc de minimis nie mogą dotyczyć inwestycji związanych z zakupem nowych urządzeń stanowiących wyposażenie stanowiska pracy, do jakich pracodawca jest zobowiązany.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. B. wniosła o uchylenie w całości ww. postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Prezydenta Miasta Ł. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- przepisów prawa materialnego, tj. przepisu § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: "rozporządzenie w sprawie ZFRON"), poprzez uznanie, iż sporny wydatek nie mógł być poniesiony przez stronę w ramach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji, gdyż nie zmniejsza ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej oraz jest wydatkiem uniwersalnym, którego sfinansowanie ze środków własnych było obowiązkiem skarżącej, podczas gdy w ocenie specjalistów wchodzących w skład komisji rehabilitacyjnej, wydatek ten stanowił jedyną szansę na kontynuację rehabilitacji zawodowej pracownika niepełnosprawnego, dla którego został zakupiony;
- art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm. – dalej: "O.p.") - zasady przekonywania - poprzez brak wskazania jasnych przesłanek na jakich organ oparł swoje rozstrzygnięcie;
- art. 121 § 1 O.p. - zasady pogłębiania zaufania do organu podatkowego - poprzez wartościowanie zebranych dowodów w sprawie, tak aby odpowiadały z góry przyjętemu przez organ rozstrzygnięciu;
- art. 187 § 1 O.p. w zw. z przepisem art. 191 O.p, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do przyjęcia błędnych założeń, a w konsekwencji odmowy wydania skarżącej zaświadczenia o pomocy de minimis;
- art. 122 O.p., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczącego sfinansowania spornego samochodu;
- art. 127 § 1 O.p., poprzez brak odniesień do twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Ł. i tym samym naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał wniesioną skargę za zasadną.
Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy możliwości wydania zaświadczenia na podstawie art. 306a § 1 i § 4 oraz art. 306b O.p. o pomocy de minimis w związku z wydatkowaniem środków zakładowego funduszy rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Środki zakładowego funduszu rehabilitacji mogą być przeznaczone jedynie na określone rodzaje wydatków, tj. takie, które wymienione zostały w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w tym na indywidualne programy rehabilitacji mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych. W ramach tych celów, finansowane są w szczególności koszty dostosowania miejsc pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e), ale także inne niż wymienione pod lit. a-e koszty ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji (o czym stanowi § 2 ust. 1 pkt 12 lit. "f"). Treść tego ostatniego przepisu wskazuje, że katalog wydatków przewidzianych w ramach Indywidualnego Programu Rehabilitacji, a finansowanych z funduszu rehabilitacji, jest katalogiem otwartym mieszczącym wszystkie wydatki, które służą zmniejszeniu ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia warunkiem wykorzystania środków funduszu rehabilitacji na wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 jest opracowanie indywidualnego programu rehabilitacji. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2011 r. (sygn. akt II GSK 1480/11, opubl.: https: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w świetle unormowań zawartych w § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia odmowa uznania wydatków za pomoc de minimis mogłaby dotyczyć tylko tych wydatków, które nie byłyby objęte programem albo nie miałyby na celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych, w ramach których są finansowane koszty. W wyroku tym NSA wskazał też, iż zakup określonego sprzętu stanowiąc zwiększenie komfortu pracy, sprzyja poprawie warunków pracy niezależnie od tego czy pracę wykonuje pracownik w pełni sprawny, czy niepełnosprawny i nie stanowi w świetle § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia przesłanki negatywnej do objęcia wydatku programem indywidualnej rehabilitacji. Nie stanowi także przesłanki negatywnej fakt, że nie są to sprzęty o indywidualnym przystosowaniu do rodzaju niepełnosprawności. Istotne jest tylko to, czy objęte Indywidualnym Programem Rehabilitacji przedmioty nadają się do tego, by służyć celowi zmniejszenia ograniczeń zawodowych osób niepełnosprawnych (por. także wyrok NSA z 2 października 2014 r. o sygn. akt II FSK 2300/12).
Mając na względzie powyższe uwagi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w tym składzie orzekającym uznał, że co do zasady zakup samochodu dostawczego (przystosowanego do korzystania przez osobę o określonym rodzaju niepełnosprawności) może przyczynić się do zmniejsza ograniczeń zawodowych pracownika, w sytuacji gdyby chodzi o wyposażenie stanowiska pracy kierowcy – dostawcy towaru, tj. w przypadku osoby, dla której tak wyposażony samochód stanowi narzędzie pracy i jest nieodzowny dla wykonywania obowiązków służbowych.
W sytuacji złożenia przez skarżącą wniosku o wydanie pomocy de minimis, obowiązkiem organu było zbadanie, czy spełnione zostały przesłanki warunkujące wydanie zaświadczenia. W związku z powyższym, stosownie do art. 306b § 2 O.p., organ podatkowy powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy wydatek związany z zakupem przedmiotowego samochodu, dokonany w ramach indywidualnego programu rehabilitacji, spełnia przesłanki, o których mowa w ww. rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r., w szczególności czy wynika wprost z indywidualnego programu rehabilitacji oraz czy został dokonany w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych niepełnosprawnego pracownika. Skoro § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia nie precyzuje na czym ma polegać dostosowanie stanowiska pracy, nie określa rodzajów maszyn i urządzeń, które mogą być zakupione w ramach indywidualnego programu rehabilitacji z zakładowego funduszu rehabilitacji, a także nie zawiera przykładowego wyliczenia urządzeń, które mogą być sfinansowane z tego funduszu, to podstawowym kryterium wyboru przedmiotów, które mogą być z tego funduszu sfinansowane, służy cel, któremu są dedykowane, a mianowicie mają one zmniejszyć ograniczenia zawodowe wynikające z rodzaju i stopnia niepełnosprawności.
Z danych zebranych w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca przedstawiła indywidualny program rehabilitacji pracownika J. M., z którego wynika – jak wskazał sam organ odwoławczy – że pracownik ten jest zatrudniony na stanowisku recepcjonisty, jednak nie radzi sobie na danym stanowisku, zarówno z powodu zaburzeń aparatu ruchu, a także z powodu problemów komunikacyjnych z otoczeniem. Podstawowym ograniczeniem J. M. w sferze zawodowej są ograniczenia ruchowe pracownika, które powodują, że pracownik nie może mieć wymuszonej pozycji kręgosłupa, a co za tym idzie nie może długotrwale siedzieć, chodzić, czy stać. Kolejnym ograniczeniem jest poziom zaburzeń w zakresie komunikacji z innymi osobami (współpracownikami/klientami zakładu pracy). W związku z tym komisja zaleciła zmianę dotychczasowego stanowiska pracy (recepcjonisty), na stanowisko kierowcy.
W ocenie Sądu zakup stosownego samochodu ciężarowego (dostawczego) pozwoli osiągnąć cel w postaci zmniejszenia ograniczeń zawodowych J.M. związanych z jego niepełnosprawnością ruchową, a także problemami komunikacyjnymi z otoczeniem. Zostaną ograniczone bariery w wykonywaniu obowiązków wynikających z zatrudnienia tylko na stanowisku recepcjonisty. Wskazany samochód posiada jednak ulepszenia, gdyż - jak wskazał organ odwoławczy – jest to standardowy pojazd doposażony w wysuwaną mechanicznie podłogę na łożyskach kulkowych, nie opuszczaną. Niewątpliwie urządzenie to ułatwi rozładunek bez nadmiernego obciążenia kręgosłupa, a właśnie na bóle kręgosłupa, rąk i nóg uskarża się pracownik. Zmiana stanowiska pracy i zakup odpowiedniego samochodu był sugerowany przez zespół specjalistów w ramach indywidualnego programu rehabilitacji w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej oraz umożliwienia pracownikowi kontynuowania wykonywanej pracy mimo jego niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze - powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2012 r., II GSK 264/11 - stwierdziło, że wydatki kwalifikowane jako pomoc de minimis nie mogą dotyczyć inwestycji związanych z zakupem nowych urządzeń stanowiących wyposażenie stanowiska pracy, do jakich pracodawca jest zobowiązany. Organ odwoławczy nie wyjaśnił jednak dlaczego skarżąca miałaby być zobowiązana do zakupu samochodu dla niepełnosprawnego pracownika.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych i art. 191 O.p. w związku z art. 306b § 2 O.p., w zakresie oceny dowodów, na podstawie których organ podatkowy uprawniony był do wydania zaświadczenia o pomocy de minimus. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. powinno uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną sprawy.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).
ak