Wyrok NSA oz. w Łodzi z 4 lutego 1997 r., I SA/Łd 49/96

Teza

Obowiązek samoobliczenia i zapłaty bez wezwania prowadzi do tego, iż wykazana przez podatnika nadpłata podatku traktowana jest przez organ podatkowy za taką, dopóki nie określi on należnego zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości, co skutkuje zwrotem nadpłaty w żądanej wysokości.

Dowód księgowy powiadamiający o realizacji /zwrocie/ wykazanej nadpłaty nie może być uznany za decyzję, gdyż potwierdza dokonanie czynności materialno-technicznej, będącej następstwem wykazanej przez podatnika nadpłaty.

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie można wprawdzie podzielić stanowiska prezentowanego przez organy podatkowe, iż podatnik kwestionując pierwotnie wysokość należnego podatku - sam przyczynił się niejako do powstania zaległości podatkowej wraz z odsetkami.

Stanowisko takie bowiem zdaje się zmierzać do kwestionowania praw podatników do sądu, a ponadto do traktowania dążenia do określenia /lub ustalenia należnej kwoty podatku jako rodzaju "ryzyka", gdy tymczasem obowiązek praworządności i działania zgodnie z prawem celem właściwego obliczenia podatku spoczywa na organach także w przypadku jego samoobliczenia przez podatnika. Organ nie może zatem uwolnić się od spoczywających na nim w tym zakresie zadań.

Natomiast podzielić należy stanowisko Izby Skarbowej, iż o istnieniu zobowiązania podatkowego /jego prawidłowej wysokości/ przesądza data jego powstania, tj. indywidualizacji i konkretyzacji obowiązku podatkowego co do wysokości, sposobu i terminu zapłaty. O tym zaś z kolei decydują właściwe ustawy podatkowe z uwzględnieniem wszakże zasad powstawania tych zobowiązań wynikających z art. 1 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 Ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Użyta w art. 5 ust. 1 i 2 terminologia prawna nie może zostać uznana za prawnie nieznaczącą, zaś zawarty tam dychotomiczny podział, co do zasad powstawania zobowiązań podatkowych - za nie w pełni wyczerpujący. Zasady powstawania zobowiązania podatkowego w przedmiotowej sprawie określił art. 11a ustawy o podatku obrotowym z dnia 16 grudnia 1972 r. /Dz.U. 1983 nr 43 poz. 191 ze zm./, w związku z art. 5 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Obowiązek samoobliczenia i zapłaty bez wezwania - prowadzi zatem do tego, iż wykazana przez podatnika nadpłata podatku, traktowana jest przez organ podatkowy za taką dopóki nie określi on należnego zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości, co skutkuje zwrotem nadpłaty w żądanej wysokości. Przepisy Ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie przesądzają o dacie wszczęcia postępowania podatkowego w przedmiocie prawidłowego określenia wysokości zobowiązania, choć następuje to zawsze po powzięciu wiadomości, iż kwota podatku została określona i w następstwie tego uiszczona w nieprawidłowej wysokości, aż do chwili określonej w art. 30 ust. 1 ustawy.

Data powstania zaległości podatkowej zaś, jest zgodnie z art. 19 ust. 1 związana z datą powstania zobowiązania i od niej uzależniona. Stąd też dowód księgowy powiadamiający o realizacji /zwrocie/ wykazanej nadpłaty nie może być uznany za decyzję, gdyż potwierdza dokonanie czynności materialno-technicznej, będącej następstwem wykazanej przez podatnika nadpłaty.

Mając powyższe na względzie oraz działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - Sąd orzekł jak w sentencji.