Wyrok NSA oz. w Łodzi z 16 września 1997 r., I SA/Łd 583/96

Sentencja

1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przedmiocie określenia dodatkowego przypisu podatku dochodowego od osób prawnych za 1994 r.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 30 listopada 1995 r. (...) Urząd Skarbowy w K., powołując się na art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, określił dla Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. dodatkowy przypis podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1994. w wysokości 883. 060.000 zł. Urząd Skarbowy nie uznał za koszty uzyskania przychodów wydatków na zakup biletu lotniczego dla Prezesa Spółki oraz utworzonej rezerwy na należności nieściągalne i stwierdził zawyżenie kosztów przychodu przez Spółkę i tym samym zaniżenie przez nią podstawy opodatkowania.

W odwołaniu od tej decyzji Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że organ podatkowy nie uznając za koszt uzyskania przychodu utworzonej przez Spółkę rezerwy na należności nieściągalne, naruszył art. 16 ust. 2a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /t.j. Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./, gdyż podatnik uzyskał potwierdzenie wierzytelności wyrokiem sądowym. Zdaniem Spółki katalog wymienionych w art. 16 ust. 2a ustawy przesłanek uprawdopodobniających nieściągalność wierzytelności nie jest zamknięty, a zatem pogląd organu podatkowego, iż sam wyrok nie może być podstawą utworzenia rezerwy, zawęża sens tego przepisu. W odwołaniu stwierdzono również, że podatnik dołożył wszelkich starań aby odzyskać wierzytelność, również w drodze bezpośrednich kontaktów z dłużnikiem w Wielkiej Brytanii.

Decyzją z dnia 26 lutego 1996 r. (...) Izba Skarbowa w K. uznała za koszty uzyskania przychodu wydatki poniesione przez Spółkę na zakup biletu lotniczego, gdyż podróż ta zdaniem Izby była związana z próbą odzyskania wierzytelności. Z tego powodu Izba uchyliła decyzję organu pierwszej instancji w części ustalającej dodatkowy przypis podatku dochodowego od osób prawnych powyżej kwoty 878.616.000 zł. W pozostałej części decyzję organu pierwszej instancji utrzymano w mocy.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Spółka nie dopełniła w roku 1994 warunku uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności zaliczając utworzoną rezerwę do kosztów uzyskania przychodów.

Dołączony do odwołania wyrok Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie noszący datę 15 listopada 1995 r. potwierdza zdaniem Izby tę tezę. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 2a pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, warunek uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności jest spełniony dopiero w dacie skierowania na drogę postępowania egzekucyjnego wierzytelności potwierdzonej prawomocnym orzeczeniem sądu.

Ponieważ wyrok wydano w roku 1995, to nie mógł on być podstawą utworzenia rezerwy w roku 1994.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca Spółka wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w Kaliszu w części utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w Kaliszu. W uzasadnieniu powołano ponownie argumenty przedstawione już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wychodząc poza granice skargi, do czego Sąd jest uprawniony na podstawie art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, należy przede wszystkim stwierdzić, że ograniczenie decyzji organu pierwszej instancji wyłącznie do określenia dodatkowego przypisu w podatku dochodowym od osób prawnych nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa podatkowego.

Po przeprowadzonej kontroli organy podatkowe uznały, że Spółka zaniżyła naliczenie i wpłatę należnego podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1994. Zgodnie z art.

5. ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ w razie niewykonania przez podatnika zobowiązania podatkowego mimo zaistnienia obowiązku wykonania zobowiązania podatkowego bez uprzedniego doręczenia decyzji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość tego zobowiązania. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy ma obowiązek określić w decyzji całość zobowiązania podatkowego i następnie na tej podstawie określić dopiero wysokość wpłaty należnego podatku, którą podatnik ma obowiązek wpłacić na konto organu podatkowego. Nie znajduje zatem uzasadnienia w przepisach prawa podatkowego ograniczenie decyzji tylko do określenia tzw. dodatkowego przypisu podatku. Dodatkowo należy stwierdzić, że wydanie takiej decyzji oznaczałoby ograniczenie postępowania podatkowego tylko do części zobowiązania podatkowego. W sytuacji, gdy postępowanie podatkowe zostaje wszczęte na żądanie strony, która nie zgadza się z wynikiem kontroli skarbowej, dochodzi w rezultacie do znacznego ograniczenia prawa strony do obrony swoich interesów w postępowaniu podatkowym.

Z tych względów należy uznać, że ograniczona tylko do fragmentu zobowiązania podatkowego decyzja organu pierwszej instancji i utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego zostały wydane bez podstawy prawnej, zaszły zatem przyczyny określone w art. 156 par. 1 ust. 2 Kpa. Organ podatkowy pierwszej instancji powinien zatem określić całość zobowiązania podatkowego oraz wyjaśnić w uzasadnieniu wszystkie związane z tym aspekty faktyczne i prawne.

Pozwoliłoby to na wszechstronne ustosunkowanie się w postępowaniu odwoławczym do ewentualnych zarzutów podatnika. W obecnej formie decyzji również sąd administracyjny nie miał możliwości pełnego wyjaśnienia zarzutów zawartych w skardze.

W związku z tym, że zachodzą w sprawie określone w art. 156 par. 1 ust. 2 Kpa przyczyny stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 tej ustawy.