Uzasadnienie
I SA/Łd 596/04
Decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. po rozpatrzeniu odwołania podatników G. Z.-F. oraz J. F. od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...], nr [...], odmawiającej rozłożenia na raty zaległego zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok w kwocie 2.694,20 zł. oraz umorzenia należnych odsetek za zwłokę, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W sprawie ustalono, iż skarżący G. Z. – F. i J. F., pismem z dnia 25 listopada 2003 roku wystąpili z wnioskiem o rozłożenie na raty obciążającej ich zaległości podatkowej w kwocie 2.694,20 zł. oraz o umorzenie należnych odsetek. Przedmiotowa zaległość jest wynikiem nie odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych z tytułu wynajmu części nieruchomości należącej do małoletniej córki A. F.. Jako uzasadnienie złożonego wniosku skarżący podali trudną sytuację materialną dotyczącą najbliższej rodziny. Podnieśli również, że zamieszkują dożywotnio w domu jednorodzinnym o powierzchni 78 m2, który stanowi współwłasność dzieci. Opłacany podatek od nieruchomości stanowi kwartalnie wydatek rzędu 280,00 zł. Skarżący podali, iż są zadłużeni w opłatach za energię, C.O., wodę, nie posiadają również żadnego majątku nieruchomego i ruchomego. Organ I instancji ustalił także, iż z informacji ujawnionych w złożonym przez skarżących zeznaniu o wysokości wspólnych dochodów osiągniętych w 2002 r. wynika, iż wyniósł on łącznie 6.277,80 zł. Z kolei dochód małoletniego dziecka z tytułu wynajmu części nieruchomości wyniósł 17.916,30 zł. We wniosku skarżący wskazali, że pozostają oboje bez zatrudnienia, utrzymując się z dochodów małoletniej córki z tytułu najmu części pomieszczeń nieruchomości, co stanowi dochód około 1.500,00 zł. miesięcznie.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził, iż sytuacja finansowa rodziny nie nosi znamion wyjątkowej, spowodowanej nagłym zdarzeniem o charakterze losowym i nie znajdując podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi podatkowej. Decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił rozłożenia na raty zaległości podatkowej oraz umorzenia naliczonych odsetek za zwłokę.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją podatnicy wnieśli od niej odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł..
Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji i utrzymał ja w mocy. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podniósł, iż udzielenie ulgi podatkowej, o której mowa w art. 48 § l pkt 2 oraz art. 67 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.) ma charakter decyzji uznaniowej. Rozłożenie na raty zaległego podatku lub umorzenie, w całości bądź w części, odsetek za zwłokę jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organu podatkowego. Oznacza to, że nawet, jeśli wystąpią pewnego rodzaju zdarzenia lub okoliczności nadzwyczajne, organ podatkowy nie jest bezwzględnie zobowiązany do rozłożenia na raty zaległości podatkowych oraz umorzenia odsetek. Organ II instancji zaznaczył, iż jest to instytucja prawna o charakterze wyjątkowym, nie można zatem czynić z niej powszechnie stosowanego środka, prowadzącego wprost do zwolnienia z zapłaty podatku.
Organ odwoławczy wskazał, iż ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Z kolei ważny interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność ubiegania się podatnika o pomoc z funduszy państwowych, bowiem nie będzie on w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. powyższe okoliczności nie występują w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy uznał, iż przedstawiony stan faktyczny, świadczy o tym, że w sprawie niniejszej nie zaszły wystarczające podstawy do zastosowania nadzwyczajnych środków w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowej oraz umorzenia należnych odsetek za zwłokę, zaś argumenty, na jakie powołali się skarżący nie mogą prowadzić do uwolnienia się od konsekwencji za nie regulowanie należności podatkowych.
W dniu 26 lipca 2004 roku, G. Z. – F. i J. F., wnieśli na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Skarżący zarzucili decyzji organu II instancji niezgodność z zasadami współżycia społecznego i ważnymi względami społeczno – gospodarczymi. Podnieśli, iż zaskarżona decyzja nie zawiera wytyczenia granic odpowiedzialności rodziców (osób trzecich bez środków do życia) w stosunku do małoletniego dziecka, które zgodnie z przepisami nie jest objęte odpowiedzialnością za powstałe zaległości podatkowe. Skarżący wskazali także, iż zaskarżona decyzja jest złośliwością i kontynuacją stanowiska zajętego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie przedmiotowego podatku i brak w niej znamion wnikliwego rozpatrzenia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Decyzje administracyjne podlegają kontroli sądowej w zakresie ich zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zatem Sąd uprawniony jest jedynie do zbadania, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym podatkowym prawem materialnym oraz przepisami proceduralnymi.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja administracyjna wydana w oparciu o art. 48§1 pkt 2 oraz art. 67§1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią pierwszego z wymienionych przepisów organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Drugi zaś ze wskazanych przepisów stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z użytego przez ustawodawcę w obu normach prawnych sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne, daje podstawy organom podatkowym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, iż organy administracji publicznej mają wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do których odnosi się hipoteza normy prawnej. Pozostawiono tym organom ocenę, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej, oraz umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia.
Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają również kontroli sądowej, stosownie do treści art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Z uwagi jednak na zasadę rozdziału władzy sądowniczej od wykonawczej, wyrażonej w art. 10 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483), kontrola tych decyzji ograniczona jest do badania poprawności postępowania dowodowo-wyjaśniającego. Zatem sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego, zgodnie z uregulowaniami wynikającymi z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Rozgraniczenie bowiem sprzecznych interesów: z jednej strony podatnika ubiegającego się o ulgę, a z drugiej - budżetu Państwa i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności konkretnej sprawy jest istotą uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 48§1 oraz 67§1 Ordynacji podatkowej. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 przywołanej wcześniej ustawy. Zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony jest więc jedynie do kontroli pod względem zgodności z prawem. Stanowisko to jest ugruntowane w judykaturze (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., I S.A./Łd 344/96; wyrok NSA z 13 stycznia 1998 r., I S.A./Łd 272/97).
Analiza akt postępowania administracyjnego doprowadza do wniosku, iż w niniejszej sprawie organy podatkowe nie naruszyły przepisów Ordynacji podatkowej. Stosownie do treści art. 122 w związku z art. 187§1 tej ustawy organ podatkowy, rozpoznając sprawę, podjął wszelkie działania zmierzające do ustalenia okoliczności dotyczących istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. W szczególności dokonano precyzyjnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej podatników. Odzwierciedleniem tego jest między innymi protokół dotyczący sytuacji materialnej G. Z.-F. oraz J. F. z dnia 25 listopada 2003 r. Przeanalizowano również składane przez podatników zeznania podatkowe. Ocena tych dowodów jest prawidłowa i nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej.
Trzeba podkreślić, że ciężka sytuacja materialna i życiowa podatników nie nakłada na organy podatkowe obowiązku rozłożenia na raty zaległości podatkowej na podstawie art. 48§1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, czy też umorzenia odsetek za zwłokę na podstawie art. 67§1 Ordynacji podatkowej. Jak już wcześniej wspomniano, ta norma prawna jest oparta na tak zwanym uznaniu administracyjnym.
Warto również zaznaczyć, że przedmiotowa zaległość podatkowa powstała na skutek nie odprowadzania podatku od dochodu uzyskiwanego z wynajmu lokalu użytkowego. Podatnicy zatem mieli obowiązek z mocy ustawy pomniejszenia uzyskiwanego dochodu z tego tytułu o należny podatek.
Organy podatkowe rozważyły również interes publiczny w niniejszej sprawie. Istotne w tym zakresie unormowanie zawarte jest w art. 84 Konstytucji RP. Przepis ten określa zasadę powszechności opodatkowania, będącej wyrazem zasady sprawiedliwości podatkowej, wynikającej z art. 217 Konstytucji RP (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 listopada 1999 r., K 28/98). Zatem wszelkie odstępstwa od powyższej zasady, polegające na zaniechaniu poboru podatku winny mieć charakter wyjątkowy, wynikający z losowych zdarzeń podatnika (wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 12 czerwca 2000 r., I SA/Lu 375/99; wyrok NSA z 19 kwietnia 2000 r., I SA/Gd 655/98; wyrok NSA 18 lutego 2000 r., III SA 372/99).
Organy podatkowe zasadnie uznały, że bez znaczenia dla zasadności wniosku podatników jest fakt, że dochód podlegający opodatkowaniu powstał na skutek wynajmowania lokalu przez ich małoletnią córkę. Skarżący w tym zakresie powołują się na regulacje zawarte w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, których organy podatkowe nie przestrzegały. Trafnie jednak organ podatkowy powołał się na treść przepisu art. 7 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. t.j. z 2000, Nr 14, poz. 176 z późn. zm.) Zgodnie z tym przepisem dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych, z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku, dolicza się do dochodów rodziców lub dochodów osób, o których mowa w art. 6 ust. 4, chyba, że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. Zatem podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych są jedynie skarżący jako rodzice małoletniej córki. Natomiast z obowiązków na nich spoczywających z tytułu sprawowanej władzy rodzicielskiej, a przewidzianych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, wynika obowiązek sprawowania należytej pieczy nad majątkiem dziecka. W ramach tych obowiązków rodzice powinni dopilnować, aby z tytułu zarządu nad majątkiem dziecka nie powstały zaległości podatkowe.
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ podatkowy nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W sposób prawidłowy ustalono stan faktyczny i zastosowano przepis art. 48§1 pkt 2 oraz art. 67§1 Ordynacji podatkowej.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę.
Pełnomocnikowi z urzędu przyznano wynagrodzenie w wysokości określonej w § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).