Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Firmy Handlowo-Transportowej A s.c. A.P., J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług jako nadwyżkę podatku należnego nad naliczonym za poszczególne miesiące 2003 roku i 2003 roku. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od tejże skargi kasacyjnej A.P. i J.S. wspólnicy spółki cywilnej – Firma Handlowo-Transportowa A s.c. wystąpili z wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych.
W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J.S. wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje w mieszkaniu syna przebywającego za granicą. Uzyskuje dochód z tytułu działalności gospodarczej (transport towarów pojazdami uniwersalnymi) w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Cierpi na szereg schorzeń (cukrzycę, zwyrodnienie kręgosłupa, zapalenie stawów biodrowych) i w związku z tym ponosi wydatki na leczenie w kwocie ok. 400 zł miesięcznie. Dodał, że spłaca wraz z synem kredyt konsumpcyjny, jego udział w spłacie to kwotą rzędu 250 zł. Ponadto płaci alimenty na rzecz małoletniego syna w wysokości 500 zł.
Z kolei A.P. we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A., córką M. oraz synem J. Nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dzieci uczą się.
Ponadto w uzasadnieniu wniosku J.S. i A.P. zgodnie wskazali, że w związku z wydaniem decyzji dotyczących wymiaru podatku VAT przeciwko każdemu z nich prowadzona jest egzekucja, którą objęto cały ich majątek. Działalność gospodarczą firmy ograniczono do minimum. W ubiegłym roku firma osiągnęła minimalny dochód. Stwierdzili przy tym, że nie posiadają ruchomości, które mogliby spieniężyć na koszty procesu. Charakter sprawy zaś wskazuje, że nie musieli jej przewidywać i nie spodziewali się jej.
Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższych wnioskach oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawców, zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2011 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie przez A.P. dodatkowych dokumentów i informacji, a w szczególności: wyciągów z ewentualnie posiadanych przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych – z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz deklaracji podatkowych odzwierciedlających fakt osiągnięcia wskazanego we wniosku dochodu za 2010 r., a ponadto do złożenia przez J.S. dodatkowych dokumentów i informacji, tj.: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych – z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia kwoty wydatków ponoszonych na utrzymanie i podstawowe opłaty eksploatacyjne oraz deklaracji podatkowych odzwierciedlających fakt osiągnięcia wskazanego we wniosku dochodu za 2010 r. – w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik strony skarżącej nadesłał w dniu 17 maja 2011 r. pismo zawierające uzupełnienie wniosków o przyznanie prawa pomocy, załączając kopię deklaracji PIT-36 J.S. oraz A.P., a ponadto wyciągi z rachunku bankowego i rachunków kart kredytowych J.S.. Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że zgodnie z oświadczeniem A.P. osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają własnych rachunków bankowych. Natomiast J.S., wedle oświadczenia przez niego złożonego, ponosi wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem na łączną kwotę 860 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje
Wnioski nie zasługują na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.".
Stosownie zaś do treści art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosków A.P. i J.S. jako wspólnicy spółki cywilnej ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użyty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże". Do Referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Przechodząc do merytorycznej oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przede wszystkim zauważyć należy, że wnioskodawcy występują ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Analiza akt sprawy dowodzi bowiem, że postanowieniem z dnia 21 października 2010 r. Referendarz sądowy przyznał im prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odmawiając zaś przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym pozostałe, przyszłe koszty sądowe, Referendarz sądowy wskazał m.in. na dostępność środków przysługujących wnioskodawcom z tytułu limitu kredytowego do wysokości 70.000 zł. Wnioskodawcy nie kwestionowali tego postanowienia w drodze sprzeciwu.
Okoliczność powyższa nie wyklucza wprawdzie możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Nie można jednak zapominać, że zgodnie z art. 259 § 3 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, od którego nie wniesiono sprzeciwu, wywołuje skutki prawomocnego orzeczenia sądu, a zatem w myśl art. 170 p.p.s.a. wiąże ono nie tylko strony i referendarza sądowego, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że Referendarz sądowy rozpoznając aktualnie złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Podkreślić przy tym należy, że możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko i wyłącznie przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, czyli zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, w: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis, s. 661). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Z przedstawionych aktualnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że J.S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do syna, który przebywa za granicą. Sam ponosi koszty utrzymania tego mieszkania w wysokości 860 zł. W 2010 roku osiągnął dochód w łącznej kwocie 20.982,80 zł, w tym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 13.540,48 zł. Aktualnie uzyskuje dochód z tytułu działalności gospodarczej (transport towarów pojazdami uniwersalnymi) w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Z uwagi na stan zdrowia ponosi wydatki na leczenie w kwocie ok. 400 zł miesięcznie. Spłaca wraz z synem kredyt konsumpcyjny, miesięcznie przeznaczając na ten cel 250 zł. Ponosi także alimenty na rzecz małoletniego syna w wysokości 500 zł.
Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika przy tym, że wnioskodawca nie posiada oszczędności.
Z kolei A.P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną A., córką M. oraz synem J.. Nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (transport towarów pojazdami uniwersalnymi) w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dzieci uczą się. W 2010 roku wnioskodawca osiągnął dochód w łącznej kwocie 17.406,73 zł, w tym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 13.540,48 zł. Ponadto z dokumentów nadesłanych przez A.P. do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 326/11, które Referendarz sądowy wziął pod uwagę z urzędu, wynika, że w ramach umowy kredytowej zawartej w dniu 8 marca 2011 r. z BNP A wnioskodawca spłaca raty kredytowe w wysokości 987,19 zł miesięcznie. Ponosi także wydatki związane z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, że wnioski o przyznanie prawa pomocy nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności analiza oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonych przez J.S. dowodzi, że jego sytuacja materialna nie ulegała zmianie warunkującej możliwość zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie obejmującym inne niż wpis od skargi koszty sądowe. Przeciwnie według złożonych obecnie oświadczeń skarżący przy tożsamej sytuacji rodzinnej i takiej samej miesięcznej kwocie dochodu z tytułu działalności gospodarczej osiągnął w 2010 roku dochód w łącznej kwocie 20.982,80 zł, w tym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 13.540,48 zł. Podczas gdy w okresie do sierpnia 2010 r. wykazywał stratę w wysokości 2.810,50 zł. Nadal ponosi on samodzielnie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, które aktualnie zamykają się kwotą 860 zł. Ponadto spłaca kredyt, ponosi koszty leczenia i płaci alimenty na rzecz małoletniego syna, wydatkując łącznie na te cele kwotę 1.150 zł. Wykazana kwota wydatków niewątpliwie przekracza kwotę dochodu wskazaną przez niego we wniosku.
Wnioskodawca nie wskazał jednak innych źródeł finansowania tychże wydatków ani też nie wspomniał o trudnościach związanych z ich ponoszeniem. Okoliczności te w konsekwencji nie pozwalają zatem uznać za wiarygodne oświadczeń dotyczących jego aktualnych zdolności płatniczych.
Natomiast analiza oświadczeń A.P. prowadzi do wniosku, że zmianie uległ jego stan rodzinny, aktualnie bowiem prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną A., córką M. oraz synem J. Wnioskodawca nadal osiąga dochód w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Niemniej jednak, jak wynika z nadesłanego zeznania podatkowego w 2010 r., jego sytuacja materialna uległa poprawie, gdyż w roku tym osiągnął dochód w łącznej kwocie 17.406,73 zł, w tym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 13.540,48 zł, przy wykazywanej do sierpnia 2010 r. stracie w wysokości 2.810,50 zł. Ponadto za zasadnością wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przemawia kwota kredytu udzielonego wnioskodawcy na cele konsumpcyjne w wysokości 30.000 zł wynikającego z zawartej w dniu 8 marca 2011 r. umowy kredytowej (z terminem uruchomienia kredytu do 13 marca 2011 r.), którą to okoliczność pominął składając oświadczenie o swoim stanie majątkowym w niniejszej sprawie.
Istotnym w tym względzie jest również fakt, że kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie potwierdza jego trudnej sytuacji majątkowej warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
W szczególności według deklaracji VAT-7, załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 326/11, kwota ta wyniosła w miesiącu: listopadzie 2010 r. - 23.535 zł, w grudniu 2010 r. – 67.152 zł, styczniu 2011 r. – 6.267 zł oraz w lutym 2011 r. - 33.524zł.
W tej sytuacji Referendarz sądowy uznał, że zawarte w oświadczeniach wnioskodawców okoliczności nie przesądzają o pogorszeniu ich sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy w zakresie obejmującym koszty sądowe w postaci wpisu od skargi kasacyjnej i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że nie bez znaczenia dla powyższej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców pozostaje także fakt przyznania im limitu kredytowego w wysokości do 70.000 zł, na który Referendarz sądowy zwracał uwagę w postanowieniu z dnia 21 października 2010 r. Wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dokumentów wskazujących na brak możliwości korzystania z tego rodzaju środków. Nie dostrzegając zatem podstaw warunkujących zmianę zakresu przyznanego prawa pomocy w drodze postanowienia z dnia 21 października 2010 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania im prawa pomocy w żądanym aktualnie zakresie. W ocenie Referendarza sądowego wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłanki uzasadniające przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
(MSi)