Uzasadnienie
W dniu 21 czerwca 2013 r. "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. określającą podatniczce kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2006 r. W skardze zawarty był wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach oraz akt sprawy i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego w sprawie niniejszej oraz do sprawy sygn. akt I SA/Łd [...] wynika, że spółka prowadzi działalność w zakresie handlu i usług. Spółka od 2009 r. przynosiła straty. Starta za rok 2009 wynosiła - 205.629 zł, za rok 2010 – 308.599 zł, za rok 2011– 294.946 zł, a za rok 2012 – 136.000 zł przy przychodach na poziomie 2.049.010 zł. Należności dla spółki A wynoszą 140.000 zł. Wartość posiadanych przez wnioskodawczynię środków trwałych wynosi 392.000 zł, a jej kapitał zakładowy stanowi kwota 84.400 zł. Skarżąca wskazała, iż na obu posiadanych rachunkach bankowych salda są ujemne i wynoszą – 200.000 zł. Z nadesłanego przez skarżącą bilansu wynika, że na koniec 2012 r. posiadała środki w kasie w wysokości blisko 70.000 zł. Z przedstawionych deklaracji podatkowych (VAT-7) wynika, że w maju oraz lutym 2013 r. spółka skarżąca nie osiągnęła przychodu, w tych miesiącach dokonała jednak nabycia towarów i usług.
Skarżąca podkreśliła, że jej trzy rachunki bankowe zajęte są przez organy podatkowe na kwotę 175.633 zł, zajęciu uległ także posiadany przez spółkę majątek, a w maju br. dokonano sprzedaży egzekucyjnej będącego jej własnością samochodu za kwotę 12.375 zł.
W dniu 11 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy.
W sprzeciwie reprezentujący spółkę prezes wyjaśnił, że ze względu na blokadę kont bankowych spółka stała się niewiarygodna dla kontrahentów, musiała również zmniejszyć zatrudnienie. Wyprzedaje towar oraz majątek w celu spłaty zadłużenia w urzędzie skarbowym i u dostawców. Z powodu powstałych problemów przekazano hurtownię oraz rynek zbytu na terenie województwa świętokrzyskiego firmie B sp. z o.o. i ta firma zajmuje się zbieraniem należności za "A" sp. z o.o., które następnie zostaną wpłacone na konto dostawców. Do sprzeciwu dołączono zestawienie, z którego wynika, że pieniądze zostały przekazane bezpośrednio do kontrahentów skarżącej, tj. firm: C, D M. S., E. Prezes oświadczył nadto, że spółki nie stać było na zatrudnienie pracowników, a zatem dokumentację księgową wykonywał sam, co mogło spowodować błędy. Jak stwierdził, jednym z nich mogło być uwzględnienie wpłat od odbiorców jako gotówki w kasie.
Dodał, że obecne obroty firmy A wynikają jedynie z refakturowania dostawy prądu i wody i jest to obrót bezgotówkowy. Wskazał również, że przez działania urzędu skarbowego i wizyty Policji znalazł się w szpitalu. Leczy się również u psychologa i kardiologa. Podsumowując wskazał, że ma przekonanie, iż istnieje duże prawdopodobieństwo wygrania sporu z organami podatkowymi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek.
Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącej spółki – określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Osobie prawnej, może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.).
Podkreślić należy, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania osobie prawnej, prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom.
Należy podkreślić, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek dokonania oceny, czy wnioskodawca posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd może jednak dokonać oceny wniosku strony, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, tylko wtedy, gdy to sama strona ujawni rzeczywistą sytuację finansową i majątkową.
Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca mimo wezwania nie nadesłała żądanych dokumentów w postaci deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, a więc za okres od kwietnia do lipca 2013 r., nadsyłając zaś deklaracje za inny okres, a mianowicie luty – maj 2013 r. Co istotne nie zostały one dołączone również do wniesionego sprzeciwu, choć w uzasadnieniu z dnia 11 września 2013 r. w sposób jednoznaczny wytknięto ten brak, a więc spółka winna mieć świadomość, że był on jednym z powodów odmowy przyznania prawa pomocy.
Sąd zwraca również uwagę, że dla uwzględnienia wniosku o przyznania prawa pomocy nie wystarczy wyłącznie syntetyczne wykazanie okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji strony skarżącej, konieczne jest również szczegółowe wskazanie przyczyn takiego stanu rzeczy. W ocenie Sądu jest to warunek niezbędny dla możliwości pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, w tym jej możliwości płatniczych, usprawiedliwiającej staranie się o pomoc Skarbu Państwa w żądanym zakresie. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że strata wynikająca z prowadzonej działalności gospodarczej - podnoszona przez skarżącą Spółkę - jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie musi oznaczać braku środków finansowych. Zwłaszcza, że jak wynika z rachunku zysków i strat skarżącej za 2012 r. jej przychód kształtuje się na wysokim poziomie 2.049.010,54 zł. Istotnym elementem pozostaje także fakt, że na koniec 2012 r. w kasie pozostawała kwota 70.000 zł. Przy czym nie zasługuje na aprobatę argument podnoszony w sprzeciwie, iż sytuacja ta mogła wynikać z pomyłki w zapisach księgowych.
Twierdzenie to nie zostało poparte żadnym dowodem, a należy wskazać, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej trzeba mieć świadomość, iż musi być ona prowadzona zgodnie z zasadami wyznaczanymi przez obowiązujące przepisy prawa.
Co istotne w niniejszej sprawie, spółka mimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej prowadzi jednak nadal działalność, notując obroty - w marcu i kwietniu w wysokości 5.614 zł i 3.181 zł, przy czym dokonuje także zakupów towarów - mimo blokady kont bankowych, a powyższe w ocenie Sądu przeczy twierdzeniem spółki o tak złej sytuacji finansowej, iż uniemożliwia ona partycypację w kosztach procesu. Nie bez znaczenia pozostaje również, wysokość rocznych obrotów firmy, która świadczy o tym, że skarżąca w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (651 zł), jak i w drugiej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie, toczącej się pod sygnaturą I SA/Łd [...] (1.726 zł). Sytuacja ta wzbudza wątpliwości Sądu, ponieważ transakcje są dokonywane mimo blokady rachunków bankowych spółki.
W ocenie sądu świadczyć to może po pierwsze o tym, że skarżąca spółka posiada wolne środki pozwalające na prowadzenie działalności gospodarczej, po drugie zaś – wbrew sugestiom spółki – prowadzona działalność gospodarcza musi przynosić dochody, skoro skarżąca spółka, nadal ją prowadzi. W przeciwnym wypadku byłaby zobowiązana do ogłoszenia upadłości, do czego (zgodnie z wiedzą sądu) nie doszło.
Dołączone do sprzeciwu zestawienie wpłat wykonane w imieniu skarżącej spółki bezpośrednio do dostawców towaru również w żaden sposób nie może stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie będąc w posiadaniu jakichkolwiek dokumentów dotyczących współpracy między skarżącą, a B Sp. z o.o. Sąd nie jest w stanie odnieść się do tej kwestii.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia
AK.