Wyrok WSA w Łodzi z 30 września 2004 r., I SA/Łd 920/03

Sąd

Dnia 30 września 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III

Rozpoznanie

w dniu 30 września 2004 roku na rozprawie

Sprawa

sprawy ze skargi A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie usunięcia towaru spod dozoru celnego oddala skargę

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie NSA Janusz Furmanek,, p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak
asystent sędziego Krzysztof Rybicki protokolant

Uzasadnienie

Naczelnik Urzędu Celnego I w Ł. decyzją nr [...] z dnia 10 lutego 2003 roku wydaną na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku ordynacja podatkowa w zw. z art. 262 i na podstawie art. 35 § 3, art. 99 § 1, art. 101 § 2, art. 211, art. 214 § 1 i 2, art. 222 § 1, art. 242 § 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku Kodeks celny, art. 36 i 41 Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR) sporządzona w Genewie w dniu 14 listopada 1975 roku i art. 17 ust. 1 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego (CMR) sporządzonej w Genewie dnia 19 maja 1956 po przeprowadzeniu z urzędu postępowania celnego wszczętego postanowieniem z dnia [...] nr [...](dot. [...]) w sprawie usunięcia spod dozoru celnego części towaru przywiezionego na polski obszar celny za karnetem TIR nr [...]:

1. określił kwotę długu celnego, powstałego w związku z usunięciem towaru spod dozoru celnego w wysokości 269,20 PLN,
2. wezwał firmę [...]do uiszczenia kwoty cła wraz z odsetkami obliczonymi od dnia powstania długu celnego.

[...]w Warszawie złożył odwołanie od decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania w sprawie.

Dyrektor Izby Celnej w Ł. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] Nr [...]:

1. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podstawy prawnej w zakresie przepisów ustawy Kodeks celny i orzekł co następuje:

• podano: art. 35 § 3, art. 99 § 1, art. 101 § 2, art. 211, art. 214 § 1 i 2, art. 222 § 1, art. 242 § 3, art. 262 ustawy Kodeks celny,
• winno być: 35 § 3, art. 99 § 1, art. 101 § 2, art. 222 § 1, art. 242 § 3, art. 262 ustawy Kodeks celny,

2. w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy stwierdził:

W Urzędzie Celnym I w Ł. została zakończona procedura tranzytu towarów niekrajowych w postaci artykułów gospodarstwa domowego firmy, BRAUN Gmbh w Niemczech przywiezionych pod osłoną karnetu TIR nr [...], którego posiadaczem była firma [...]w W. Zakończenie procedury tranzytu zostało zarejestrowane pod numerem ewidencyjnym [...]. W wyniku rewizji celnej przedmiotowego towaru przeprowadzonej w dniu [...] roku stwierdzono niedobór towaru – sprzętu gospodarstwa domowego w ilości 214 sztuk. Na powyższą okoliczność sporządzono w dniu [...] roku protokół rozbieżności nr [...] pomiędzy zawartością przesyłki a treścią zgłoszenia celnego.

W związku z niedoborem towarów operacja TIR nie została zakończona prawidłowo i karnet TIR został zwolniony z zastrzeżeniem. Niedobór towaru spowodowany został kradzieżą, która miała miejsce w dniu [...] na trasie [...]. Na powyższą okoliczność został wypełniony protokół zajścia, zgodnie z art. 25 Konwencji TIR.

Z uwagi na fakt, iż na towarze, który nie został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia ciążą należności celne i podatkowe wszczęto z urzędu postępowanie celne i podatkowe mające na celu uregulowanie sytuacji prawnej towaru. Zgodnie z art. 21 Konwencji TIR, w każdym przejściowym urzędzie celnym, jak również w docelowych urzędach celnych pojazd drogowy, zespół pojazdów lub kontener będą przedstawione władzom celnym w celu kontroli wraz ze swym ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR. Zgodnie natomiast z treścią art. 28 tejże Konwencji po przybyciu ładunku do docelowego urzędu celnego i pod warunkiem, że towary będą następnie poddane procedurze celnej lub dokonana zostanie ich odprawa ostateczna, karnet TIR zostanie niezwłocznie zwolniony. Każde naruszenie postanowień konwencji naraża zaś naruszającego w państwie w którym naruszenie zostało dokonane na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa (art. 36 Konwencji).

Przedmiotowy towar, którego dotyczył karnet TIR nie został przedstawiony w całości w urzędzie celnym wskazanym w karnecie TIR, a w związku z tym jego posiadacz nie wywiązał się z obowiązku określonego w art. 21 cyt. Konwencji TIR.

W stosunku do towaru usuniętego spod dozoru celnego powstał dług celny a zobowiązanym do jego uiszczenia była firma [...]

Towar znajduje się pod dozorem celnym, jak stanowi art. 35 § 1 Kodeksu celnego, od momentu wprowadzenia go na polski obszar celny, a pozostaje pod tym dozorem w czasie niezbędnym do ustalenia jego statusu celnego, zmiany tego statusu lub zaistnienie jeszcze innych okoliczności wyliczonych w art. 35 § 1 Kodeksu celnego.

Towar w tym czasie może być poddany kontroli celnej w różnych formach. Fakt usunięcia towaru spod dozoru celnego jest przesłanką powstania długu celnego zgodnie z art. 211 § 1 Kodeksu celnego.

O powstaniu długu celnego związanego z usunięciem towaru spod dozoru celnego będzie można mówić wówczas, gdy organ celny rozpoczął już konkretne działania z zakresu dozoru celnego. W przedmiotowej sytuacji takie działanie było podjęte przez organ celny w dniu [...] roku kiedy przeprowadzono rewizję towaru przedstawionego organowi celnemu, w wyniku której stwierdzono brak towaru. Decyzja określająca kwotę wynikającą z długu celnego wydana na podstawie art. 211 Kodeksu celnego ma charakter deklaratoryjny. Stwierdza ona fakt, powstania długu celnego z chwilą wystąpienia określonych skutków prawnych.

Powyższe potwierdza wyrok Sądu Najwyższego sygn. akt. III RN 138/00 z dnia 8.03.2001 roku, stwierdzający że w razie powstania długu celnego w przewozie, w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przewozowym (art. 211 § 1 w związku z art. 3 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego) osoba która zobowiązana jest do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej zawieszającej procedury celnej składu celnego, staje się z mocy prawa dłużnikiem i za powstały dług ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, niezależną od jej winy.

Pogląd wyrażony w ww. wyroku odnosi się także do obowiązków wynikających z tranzytu, gdyż procedura tranzytu, podobnie jak procedura składu celnego jest procedurą zawieszającą. Zgodnie z art. 99 Kodeksu celnego za wykonanie obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu odpowiedzialność ponosi główny zobowiązany. W sytuacji przewozu towarów pod osłoną karnetu TIR, głównym zobowiązanym jest posiadacz karnetu TIR, którym w przedmiotowej sprawie była firma [...]Odpowiedzialność ta wynika z samego faktu korzystania z procedury celnej, którą towar został objęty. Zgodnie z art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego w przypadku powstania długu celnego, dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Posiadacz karnetu TIR przewożący towar staje się więc dłużnikiem w związku z niewykonaniem obowiązku wynikającego z procedury tranzytu. Okoliczność braku winy posiadacza karnetu TIR przy niewykonaniu obowiązku dostarczenia towaru do urzędu celnego odbiorczego nie ma wpływu na obowiązek uiszczenia należności celnych powstałych w związku z usunięciem towaru spod dozoru celnego. Zapłata cła należnego za towar celny, nie dostarczony do urzędu celnego docelowego przez posiadacza karnetu TIR jest w świetle prawa polskiego sankcją za naruszenie obowiązków celnych w rozumieniu art. 36 Konwencji TIR. Nie znajduje uzasadnienia prawnego stanowisko, że pojęcie "zgłoszenie celne" użyte w treści art. 99 Kodeksu celnego odnosi się tylko i wyłącznie do jednej z form w jakiej zgłoszenie celne może być dokonane, tj. do złożenia zgłoszenia celnego w dokumencie JDA SAD.

Zgodnie bowiem z definicją legalną pojęcia " zgłoszenie celne", zawartą w art. 3 § 1 punkt 24 Kodeksu celnego, poprzez zgłoszenie celne rozumie się czynność, poprzez którą osoba wyraża, w wymaganej formie w określony sposób zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną. Wymagane formy, w jakich może być wyrażony zamiar objęcia towaru procedurą celną tranzytu zostały określone w § 31 rozporządzenia Ministra Finansów z 7 września 2001 roku. Wśród tych form wymienia się przedstawienie karnetu TIR, które jest uznawane za złożenie zgłoszenia celnego.

W przedmiotowej sprawie w polu 4 voletu karnetu TIR nr [...] (gdzie wpisuje się dane posiadacza karnetu TIR), została wpisana firma [...]z Warszawy, co dowodzi że była ona osobą uprawnioną do korzystania z procedury TIR. Również w polu 15 ww. karnetu, zatytułowanym "podpis posiadacza lub jego przedstawiciela" widnieje podpis i przystawiona jest pieczątka firmy [...]z W. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. należało uchylić w części dotyczącej podstawy prawnej z uwagi na okoliczność, iż przepis art. 214 Kodeksu celnego nie znajduje zastosowania w sytuacjach uregulowanych w art. 211 Kodeksu celnego. Obejmuje on swoim zakresem jedynie, wypadki o których mowa w art. 210 i 212 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego.

Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kradzież towaru celnego nie jest równoznaczna z całkowitym zaginięciem czy też z jego bezpowrotną utratą w rozumieniu art. 41 Konwencji TIR (uchwała składu siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 maja 1999 r.). Kradzież towaru nie oznacza bowiem jego zniszczenia ani nie jest następstwem działania siły wyższej, ani też następstwem wypadku. Jest bowiem świadomym działaniem sprawcy kradzieży. Jak z powyższego wynika w przedmiotowym stanie faktycznym nie znajduje zastosowania przepis art. 41 Konwencji TIR. Tym samym nie ma podstaw do zwolnienia posiadacza karnetu od obowiązku zapłaty należności celnych.

[...] z siedzibą w W. zaskarżył w dniu [...] decyzję Dyrektora Izby Celnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzucił decyzji naruszenie przepisu art. 99 Kodeksu celnego przez przyjęcie, że spółka [...]jako posiadacz karnetu TIR jest głównym zobowiązanym. Spółka nie zgłosiła towaru do odprawy celnej przez złożenie karnetu, bowiem nie będąc przewoźnikiem nie była również jego posiadaczem. W tej sytuacji, skoro brak jest podstaw do ustalenia, że spółka [...]jest w tej sprawie głównym zobowiązanym, to również brak jest podstaw do zastosowania wobec niej przepisu art. 211 § 3 punkt 4 Kodeksu celnego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 169) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to, że sąd administracyjny, bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja stosownie do art. 145 § 1 ustęp 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
2. naruszenie prawa dającego podstawy do wznowienia postępowania;
3. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Celnej nie naruszył przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania.

Zgodnie z przepisem art. 36 Konwencji TIR konwencja celna dotycząca międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR) sporządzona w Genewie dnia 14.11.1975 r., Dz.U. z 1984 nr 17, poz.

76. każde naruszenie jej postanowień narazi naruszającego w państwie, w którym naruszenie zostało dokonane, na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa. Zgodnie z art. 19 Konwencji towary oraz pojazd drogowy, zespół pojazdów lub kontener będą przedstawione wraz z karnetem TIR w wyjściowym urzędzie celnym. Władze celne państwa wyjazdu podejmą niezbędne kroki w celu upewnienia się co do dokładności manifestu towarów oraz w celu nałożenia zamknięć celnych bądź w celu kontroli zamknięć celnych nałożonych w imieniu wymienionych władz celnych przez osoby należycie upoważnione. Przepis art. 21 konwencji stanowi natomiast, że w każdym przejściowym urzędzie celnym, jak również w docelowych urzędach celnych pojazd drogowy, zespół pojazdów lub kontener będą przedstawione władzom celnym w celu kontroli wraz ze swym ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR.

Organ administracyjnym trafnie wywiódł, analizując zapisy pól 4 i 15 karnetu TIR nr [...], iż posiadaczem tego karnetu była skarżąca spółka. Przyjmując i podpisując karnet TIR posiadacz karnetu przyjmuje odpowiedzialność za prawidłowy przebieg operacji TIR. Skarżąca spółka ponosi zatem w ramach obowiązków wynikających z procedury tranzytu, odpowiedzialność za przewóz powierzonego towaru w stanie nienaruszonym.

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku Kodeks celny (Dz.U. nr 23, poz. 117 ze zm.) towary wprowadzone na polski obszar celny podlegają dozorowi celnemu. Utrata towaru bądź jego części w wyniku kradzieży oznacza usuniecie utraconego towaru spod dozoru celnego i skutkuje powstaniem długu celnego (art. 211 § 1 Kodeksu celnego). Posiadacz karnetu TIR przewożący towar celny, staje się dłużnikiem w związku z nie wykonaniem obowiązku wynikającego z procedury tranzytu (art. 211 § 3 punkt 4 kodeksu celnego). Ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Zapłata cła należnego za towar celny, nie dostarczony do urzędu celnego docelowego przez posiadacza karnetu TIR, jest w świetle prawa polskiego sankcją za naruszenie obowiązków celnych w rozumieniu powyższego przepisu konwencji. W angielskim tekście konwencji używa się bowiem sformułowania "the penalties", które obejmuje nie tylko kary w rozumieniu prawa karnego, lecz także zapłaty sumy pieniężnej z tytułu niewykonanych obowiązków (por. wyrok SN z dnia 17 września 2001 r., III RN 212/2000, Monitor Podatkowy 2001/10 str. 3).

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.