Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł, skarżący wniósł o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W motywach wniosku wyjaśnił, że wraz z żoną są osobami bezrobotnymi, nie posiadającymi żadnych źródeł dochodu. Nie posiadają żadnego majątku. Mieszkają wspólnie z małoletnim synem i córką w wynajętym mieszkaniu.
Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 5 listopada 2013 r. wezwano do ich uzupełnienia przez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń.
Ustosunkowując się do wezwania, skarżący wskazał między innymi, że zostało mu przyznane prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci oraz dodatek mieszkaniowy, co kwalifikuje go do objęcia zwolnieniem z kosztów sądowych. Dodał, iż rodzina utrzymuje się z ledwością z resztek oszczędności i pomocy rodziny. Wobec powyższego referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia wskazującego wysokość posiadanych oszczędności oraz wskazania, kto ponosi koszty utrzymania mieszkania w którym mieszka skarżący wraz z rodziną.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności i źródeł dochodu i dodał, że rodzina czasami im pomaga.
Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - czyli w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową. Wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Innymi słowy z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów o zwolnienie od których strona wnioskuje.
W razie jednak, gdyby oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składane wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierało danych wystarczających do oceny, bądź też jego treść nasuwała wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.
Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. To bowiem strona ma przekonać rozpatrującego wniosek, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Oczywistym wobec tego jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczna jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Strona jest zaś obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Jednocześnie wskazania wymaga, że sąd (referendarz sądowy) dokonuje samodzielnej oceny sytuacji majątkowej strony. Dlatego też w pewnych okolicznościach niewystarczające jest powoływanie się przez stronę na okoliczność korzystania z pomocy państwa, przykładowo w ramach pomocy społecznej.
Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykonał wezwania referendarza sądowego w wystarczającym stopniu, nadsyłając tylko niewielką część żądanych dokumentów oraz oświadczeń, co nie pozwoliło na rozwianie wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej strony, które można powziąć analizując jej oświadczenia.
Mianowicie jak wynika z twierdzeń skarżącego, dochody czteroosobowej rodziny ograniczają się wyłącznie do uzyskiwanych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek rodzinny oraz dodatek mieszkaniowy). Miesięczna kwota tych świadczeń wynosi 527,25 zł. Tymczasem sam czynsz najmu mieszkania w którym mieszka skarżący z rodziną wynosi 1.250,00 zł miesięcznie. Do tego niewątpliwie dochodzi obowiązek uiszczania opłaty za użytkowanie lokalu i media. Skarżący mimo dwukrotnego wezwania nie wskazał natomiast, kto ponosi koszty utrzymania tego mieszkania, lakonicznie odpowiadając, iż "pomaga im czasami rodzina". Stanowisko takie uznać należało, za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony. Żądanych w tym zakresie oświadczeń nie może przy tym zastąpić uwzględnienie faktu, iż skarżący wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej państwa. Okoliczność ta jakkolwiek istotna w sprawie w kontekście twierdzeń strony oraz zgromadzonych dokumentów nie pozwala na jednoznacznie ustalenia zdolności płatniczych strony.
Nie bez znaczenia jest przy tym, że skarżący nie nadesłał wyciągów z posiadanych przez jego żonę rachunków bankowych, a z akt sprawy wynika, że co najmniej jeden rachunek bankowy żona skarżącego posiada. Nie ujawniając faktu posiadania tego rachunku skarżący sam uniemożliwił zweryfikowania stanu posiadanych środków pieniężnych, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie wniosku. Skarżący nie odniósł się również do wezwania o złożenie oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub żonę pojazdów mechanicznych. Nie ustosunkował się również do wezwania o wskazanie wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem.
Ponadto twierdzeń strony o braku środków na bieżące utrzymanie rodziny nie potwierdza również wyciąg z rachunku bankowego skarżącego, z którego treści wynika, iż w dniu 5 listopada 2013 r., skarżący dokonał wpłaty gotówki na posiadane konto bankowe w wysokości 2.000,00 zł. Skarżący nie wskazał przy tym z jakiego tytułu osiągnął te środki i jak zostały one następnie rozdysponowane.
Reasumując, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione w formularzu dane w zestawieniu z brakiem udzielenia pełnej odpowiedzi na wszystkie zapytania zawarte w wezwaniach referendarza sądowego uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku.
Jeszcze raz podkreślić należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).
Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.