Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. Ż. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej P. P. S.A. w dniu [...] wystawił na stronę tytuł wykonawczy nr [...], którym objęto zaległą opłatę z tytułu abonamentu radiowo-telewizyjnego za okres od stycznia 2010r. do września 2013 r.
Powyższy tytuł został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania podjął stosowne działania celem ściągnięcia należności objętych tytułem egzekucyjnym. Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. P. B. S.A. Odpis przedmiotowego zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono na adres strony za pośrednictwem poczty w dniu [...] grudnia 2015 r., co strona potwierdziła osobiście podpisem.
W odpowiedzi na zawiadomienie, Bank pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. poinformował, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji, spowodowane brakiem środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia na rachunku.
W dniu [...] grudnia 2015 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo strony, w którym wniosła o niezwłoczne wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów dokumentów, na podstawie których wystawiono tytuł wykonawczy. Z uwagi na wątpliwości co do kwalifikacji prawnej wniosku, pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. organ egzekucyjny wezwał stronę do jego sprecyzowania.
W odpowiedzi skarżący wskazał, że pismo stanowi wniosek oparty na treści art. 73 kpa oraz art. 33 § 1 pkt 1 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego zakwalifikował przedmiotowe pismo jako zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a.
Postanowieniem z [...] organ zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tego samego dnia poinformował dłużnika zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności. Następnie pismem z dnia [...] stycznia 2016 r, organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela z prośbą o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie.
Wierzyciel – P. P. S.A. - postanowieniem z dnia [...] uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Pismem z dnia 23 sierpnia 2016 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej P. P. S.A. powiadomił, że jego stanowisko stało się ostateczne.
Mając na uwadze stanowisko wierzyciela oraz po dokonaniu analizy akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...] uznał zgłoszone przez stronę zarzuty za nieuzasadnione.
Na postanowienie organu egzekucyjnego A. Ż. złożył zażalenie.
W wyniku jego rozpatrzenia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że regułą wynikającą z art. 34 § 1 u.p.e.a. jest obowiązek udzielenia przez wierzyciela wypowiedzi odnośnie podnoszonych przez zobowiązanego okoliczności i opartych na nich zarzutów. Stanowisko to jest dla organu wiążące. W niniejszej sprawie wierzyciel – P. P. S.A. – wyraził stanowisko w postanowieniu z dnia [...] w którym uznał zarzuty za nieuzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku zapłaty abonamentu RTV, który podatnik wiąże z brakiem podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego z uwagi na niezawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, organ wskazał, iż obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich użytkowanie, mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204). Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej, każdy kto posiada odbiorniki radiowe i telewizyjne, musi je zarejestrować i opłacać abonament, jeżeli nie jest z tego obowiązku ustawowo zwolniony. Organ dodał, iż obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 2 ust. 3 tej ustawy) i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej P. P. S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych.
Dyrektor Izby Skarbowej, ustosunkowując się do zarzutu braku skutecznego powiadomienia podatnika o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego wyjaśnił, iż Rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, P. P. S.A. została zobowiązana do nadania z urzędu posiadaczom imiennych książeczek radiofonicznych w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, tj. do dnia 13 grudnia 2008 r., indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia użytkowników o wprowadzonej zmianie. P. P. S.A. wysłała do abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, które stanowią dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępują dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników RTV w formie imiennych książeczek. Wierzyciel wskazał, że rejestracja odbiorników RTV używanych pod adresem: ul. G., [...] zgłoszona została na imię i nazwisko strony.
Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat. Zawiadomienie o nadaniu stronie indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...] wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat zostało wysłane w dniu [...] lipca 2008 r. listem zwykłym. Nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji.
W odniesieniu do zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia organ za wierzycielem wskazał, że w dniu [...] czerwca 2015 r. wysłano do strony za potwierdzeniem odbioru upomnienie. Przesyłka została zwrócona jako niepodjęta w terminie, w dniu 18 czerwca 2015 r. Organ uznał, że datą doręczenia przesyłki jest dzień 18 czerwca 2015 r.
Co do zarzutu przedawnienia organ przytoczył stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt. K 24/8 i stosowne przepisy Ordynacji podatkowej. Wskazał, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spowodował przerwanie biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności.
W odniesieniu do wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy wyjaśnił, że w konsekwencji złożenia zarzutów organ egzekucyjny na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione, z tego względu postępowanie egzekucyjne nie podlega umorzeniu.
Nadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż na etapie postępowania odwoławczego zobowiązany nie może zgłaszać zarzutów w oparciu o nowe podstawy. Zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a zobowiązanego ogranicza 7- dniowy termin na ich zgłoszenie, od dnia otrzymania odpisu tytułu wykonawczego. Wniesione zarzuty wyznaczają granice (zakres) sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Rozszerzenie zakresu sprawy na etapie zażalenia jest niedopuszczalne.
W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzuconemu rozstrzygnięciu zarzucono:
- - brak podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego przez P. P. S.A.;
- - brak doręczenia upomnienia przed wystawieniem tytułu wykonawczego;
- - brak wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów dokumentów;
- - nieprawidłowe określenie biegu terminu przedawnienia;
- - naruszenie art. 77 kpa poprzez brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że podstawa wystawienia tytułu wykonawczego nie jest poparta żadnym dowodem. Niedopełnienie przez P. P. SA obowiązku wynikającego z rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. powoduje, iż wszystkie dowody zarejestrowania odbiorników RTV straciły ważność w listopadzie 2008 r., bowiem operator publiczny do tego momentu miał obowiązek złożyć oświadczenie woli poprzez nadanie na rzecz posiadaczy odbiorników nowych numerów identyfikacyjnych i powiadomić ich o tym. Zdaniem strony brak jest dowodów, które wskazują, że P.P. S.A. wywiązała się z powierzonego jej zadania.
Strona skarżąca podkreśliła, że nie doręczono jej w sposób skuteczny zawiadomienia o numerze indentyfikacyjnym. Skoro nie doszło do skutecznego nadania numeru identyfikacyjnego, strona nie może być obciążona opłatą.
Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił nadto faktu, iż operator nie powiadomił skarżącego o powstaniu zaległości w opłatach, uniemożliwiając mu skuteczne rozwiązanie sporu przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Organowi z urzędu wiadomo, że od sierpnia 2012 r. (zbycie nieruchomości) strona nie mieszka w L. pod adresem G.i nie jest pod tym adresem zameldowana. Zatem powoływanie się przez P.P. S.A. na doręczenie w trybie art. 44 § 4 kpa jest nadużyciem prawa.
Zdaniem strony, abonament radiowo - telewizyjny jest zaliczany do tzw. świadczeń okresowych. W związku z tym zastosowanie do oceny biegu przedawnienia znajdują przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Trzyletni okres przedawnienia minął w listopadzie 2011 r. i jakiekolwiek należności z tytułu abonamentu RTV, (jeżeli istniały) powstałe przed listopadem 2008 r. nie mogą stanowić podstawy roszczenia ze strony P.P. S.A.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest w części zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
Zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji przez organ egzekucyjny w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Według art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, zaś zgodnie z art. 33 § 1 pkt 7 tej ustawy – brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa między innymi w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.
Skoro w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku i był tym stanowiskiem związany.
W takiej sytuacji, ze względu na związanie organu egzekucyjnego i organu odwoławczego stanowiskiem wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., kontroli sądu poddano także stanowisko wierzyciela wyrażone w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia dochodzonego egzekucyjnie obowiązku opłacania abonamentu RTV za okres od stycznia 2010 r. do września 2013 r.
Obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV reguluje ustawa abonamentowa. Zgodnie z art. 1 tej ustawy opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.), przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej [...] formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych.
Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".
Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają (z pewnymi wyjątkami nie mającymi znaczenia dla rozstrzygnięcia) zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, którym jest P. P., co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188, ze zm.). Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normuje rozporządzenie rejestracyjne, zgodnie z którym odbiornik winien zostać zarejestrowany – na wniosek użytkownika złożony w placówce P. P. – w terminie 14 dni od jego nabycia (wejścia w posiadanie przez użytkownika – § 2 tego rozporządzenia). Dowodem zarejestrowania odbiornika jest "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" lub "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 tego rozporządzenia).
Wspomniany numer identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce P. P. "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie do § 5 rozporządzenia rejestracyjnego dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 13 grudnia 2007 r. (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia rejestracyjnego z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).
Przepis art. 7 ustawy o opłatach abonamentowych zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje P. P., a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych); ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych).
Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu – czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek COF za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika COF jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe (nawet jeśli czyni to w pocztowym "okienku"), w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym.
We wniesionym na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. zarzucie zobowiązany wskazał na nieistnienie wskazanego w tytule obowiązku, bowiem wierzyciel nie dysponuje dowodem zarejestrowania odbiornika. Zarzucił wierzycielowi nieprzedstawienie dowodu nadania numeru identyfikacyjnego, dowodu przesłania stronie tej informacji, jak też zwrotnego potwierdzenia odbioru tych dowodów w terminie do listopada 2008r., co oznacza, że rejestracja jego odbiorników straciła ważność.
Wierzyciel wskazywał natomiast na niesporne zarejestrowanie przez skarżącego odbiorników RTV i brak dowodu ich wyrejestrowania przed wrześniem 2013 r., kiedy to zobowiązany złożył oświadczenie w tym przedmiocie. Podkreślił, że odbiorcy usługi został nadany indywidualny numer identyfikacyjny [...] o którym zawiadomienie wysłano do strony w dniu 31 lipca 2008 r. wraz ze spersonalizowanymi blankietami wpłat. Przesyłka nie została zwrócona do nadawcy, należy zatem domniemywać, że została skutecznie doręczona.
Twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest w ocenie Sądu w pełni zasadne.
Po raz pierwszy opłaty "za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych" zostały ustawowo usankcjonowane mocą art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r., dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez tzw. Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. Nr 41, poz. 264, ze zm.).
W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r, Nr 253, poz. 2531 ze zm.) o radiofonii i telewizji. Przepisy wspomnianej ustawy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art.
48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.
Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa abonamentowa, której regulację już wyżej przedstawiono. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.
Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Skarżący przyznał, że użytkował pod wskazanym przez organ adresem odbiorniki RTV od lat 70-tych. Przez określony czas był wprawdzie zwolniony z opłat z uwagi na status pracownika P. P. (nie dotyczy to jednak okresu objętego tytułem wykonawczym). Nie składał oświadczenia o wyrejestrowaniu odbiorników.
W ocenie Sądu, zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek ten rzeczywiście nie istnieje. W niniejszej sprawie wymagałoby to przedłożenia dowodu wcześniejszego niż ustalono w sprawie (tj. przed 11 września 2013 r.) wyrejestrowania odbiornika.
Odniesienie się do argumentacji skargi dotyczącej nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego wymaga przywołania § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 187, poz. 1342), zgodnie z którym dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).
W ocenie Sądu chybione jest wywodzenie braku obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej z treści § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Przepis ten nie określa bowiem takiego obowiązku, jak również z obowiązku uiszczania opłat abonamentowych nie zwalnia. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych, który stanowił podstawę wydania powołanego wyżej rozporządzenia, minister właściwy do spraw łączności w porozumieniu z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, uwzględniając dostępność placówek pocztowych operatora wyznaczonego oraz jego organizację.
Nie można przyjąć, wobec takiego brzmienia delegacji, aby Minister Transportu mógł stanowić normy statuujące lub znoszące obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej. Przy czym należy podkreślić, że ustawa nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści bądź formy dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Ani z ustawy ani z rozporządzenia nie wynika, aby akty wcześniejszej rejestracji odbiorników RTV zostały anulowane.
Sąd podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie sygn. akt II FSK 2116/16. W swoich wywodach Sąd ten stwierdził nadto, że ustawa o opłatach abonamentowych statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art.
2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to jednak dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, który stanowi, że kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji.
Obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał zatem wpływu na fakt zarejestrowania odbiorników RTV. Skarżący stara się przypisać nadaniu numeru identyfikacyjnego i powiadomieniu dłużnika inne skutki aniżeli te, które wprost określone zostały w rozporządzeniu, a mianowicie utrata mocy dowodowej dotychczasowych imiennych książeczek opłat abonamentowych.
Zgodnie z poglądem wyrażonym we wskazanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który tutejszy Sąd w pełni podziela, użyte w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych wyrażenie "powiadomienie" oznacza, że przesłanie zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej, bez potwierdzenia odbioru, na prawidłowy adres strony, czyniło zadość wymogom określonym w § 5 ust.
- 2. Ustawodawca nie określił bowiem żadnej szczególnej formy tego powiadomienia, zastrzegł jedynie, aby odpowiadało ono wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
Z powyższej regulacji wynika, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Organ wskazał co prawda datę wysłania tego zawiadomienia (31 lipca 2008 r.), a wierzyciel dołączył do akt blankiet zawiadomienia z datą 31 lipca 2008 r., niemniej – pomimo wezwania organu egzekucyjnego – nie złożono dowodu wysłania (choćby kopii koperty).
Okoliczność ta nie jest jednak w sprawie najistotniejsza i w kontekście powyższych rozważań, nie przesądza o braku obowiązku skarżącego. Istotnym jest przecież, że tytuł wykonawczy dotyczy okresu znacznie późniejszego niż wskazany w zawiadomieniu o nadaniu numeru identyfikacyjnego, brak jest też danych, by skarżący zalegał z płatnościami za okresy pomiędzy 2008 r. a styczniem 2010 r. Należy zatem przyjąć, że zobowiązany uiszczał opłaty we właściwy sposób, z uwzględnieniem numeru identyfikacyjnego, o którym mowa, co świadczy o niezasadności zgłoszonego w tej kwestii zarzutu.
Z akt sprawy wynika, że zarzuty, w tym zarzut przedawnienia zobowiązania, zostały przedstawione dopiero w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r., w którym skarżący miał wyłącznie sprecyzować, jaki tryb postępowania należy nadać jego pierwotnie złożonemu wnioskowi z dnia [...] grudnia 2015 r. Złożenie zarzutu ograniczone jest siedmiodniowym terminem od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów, uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Z uwagi jednak na fakt, że organ uprzednio wezwał zobowiązanego do sprecyzowania stanowiska i jednocześnie wskazał podstawy zarzutów, zaś organy obu instancji rozpoznały zarzuty w treści wynikającej z pisma zobowiązanego z dnia [...] stycznia 2016 r., uznając pismo to za precyzujące stanowisko skarżącego także w zakresie wskazania podstawy zgłoszonych zarzutów, sądowi administracyjnemu została w ten sposób wyznaczona kognicja w sprawie (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Stanowisko skarżącego co do cywilistycznego charakteru opłaty abonamentowej i zastosowania 3 - letniego terminu przedawnienia dla roszczeń okresowych na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego, jest nieprawidłowe. Podzielić bowiem należy jednolite stanowisko sądów administracyjnych, że opłata abonamentowa stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 poz. 613 ze zm.), a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiący, że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 485/16 SIP Lex nr 2087328, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 1177/15, SIP Lex nr 2103213, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1394/14, SIP Lex nr 1676030).
Tak więc najdalej wymagalne należności z tytułu zaległego abonamentu RTV za poszczególne miesiące 2010 r. uległyby przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2015 r. Niemniej Sąd zauważa, że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy jeszcze przed upływem terminu przedawnienia należności. Ponadto zgodnie z art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W dniu [...] wobec skarżącego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, o czym został on zawiadomiony w dniu [...] grudnia 2015 r. Z tą datą – zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej – doszło do przerwy biegu przedawnienia. Egzekwowane od skarżącego świadczenia nie uległy zatem przedawnieniu.
Jak już podkreślono powyżej, nie może budzić wątpliwości, że obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej powstaje z mocy prawa, jest on powiązany z używaniem odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych. Istnienie dowodu zarejestrowania odbiornika nie jest co do zasady warunkiem koniecznym obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej.
Odnosząc się zatem do akcentowanej przez skarżącego kwestii nieotrzymania upomnienia należy zauważyć, że w myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z kolei art. 15 § 5 u.p.e.a. upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.
Wydane na podstawie delegacji z art. 15 § 5 u.p.e.a. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r. poz. 1494 ze zm.) wprowadziło na nowo (po uchyleniu rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.) ograniczenie tzw. zasady zagrożenia indywidualnego, wskazanej w art. 15 u.p.e.a. Aktualny katalog zwolnień od obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem egzekucji różni się od brzmienia § 13 rozporządzenia z 2001 r., który stanowił, że w przypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy (nieistotnych w niniejszej sprawie), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia.
Sądownictwo administracyjne na tle powyższego uregulowania stało na zgodnym stanowisku, że w wypadku egzekucji opłat abonamentowych RTV nie ma obowiązku doręczania upomnienia (np. wyrok NSA z dnia 10 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1818/14, wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 913/15).
Obecnie § 2 rozporządzenia z 2014 r. (które weszło w życie z dniem 1 listopada 2014 r.) stanowi m.in., że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty (pkt 1) oraz należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu (pkt 2). W ustawie o opłatach abonamentowych brak jest szczególnego przepisu, o jakim mowa w zacytowanym pkt 1. Zatem nawet w sytuacji skierowania przez organ wezwania do zapłaty, brak takiej szczególnej regulacji prawnej powoduje, że wierzyciel nie jest zwolniony z obowiązku doręczenia upomnienia zobowiązanemu. W pkt 2 rozporządzenia wskazano co prawda na należności pieniężne powstałe z mocy prawa (do których bez wątpienia zalicza się opłata abonamentowa), niemniej dodatkowo zwolnienie z obowiązku doręczenia upomnienia ograniczono przesłanką określenia wysokości należności w ostatecznym orzeczeniu.
Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie wierzyciel nie był zwolniony z obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji, ze wszelkimi skutkami zaniechania tego obowiązku.
W wykonaniu zobowiązania nałożonego przez organ egzekucyjny, wierzyciel przy piśmie z dnia 7 października 2016 r., złożył wyłącznie kserokopię koperty nadawczej za potwierdzeniem odbioru, adresowanej do A. Ż. na adres ul. G. L., awizowanej dwukrotnie w datach: 3 czerwca 2015 r. i 11 czerwca 2015 r. i zwróconej do nadawcy z adnotacją o niepodjęciu jej przez adresata w dniu 18 czerwca 2015 r. Zgodnie z wyjaśnieniem wierzyciela przesyłka ta zawierała upomnienie. Wierzyciel – pomimo stosownego wezwania - nie dołączył jednak dokumentu upomnienia, zaś dowód nadania przesyłki w żaden sposób nie identyfikuje jej zawartości. Niespornie przesyłka ta nie została doręczona zobowiązanemu osobiście, bowiem organ zastosował tryb doręczenia wskazany w art. 44 kpa. Zobowiązany, zgłaszając zarzut w oparciu o przepis art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., podważył skuteczności doręczenia wskazanej przesyłki. Podniósł bowiem, że adres na który skierowano korespondencję stracił aktualność, o czym wierzyciel został powiadomiony w dniu [...] września 2013 r. Wtedy bowiem zobowiązany wyrejestrował odbiorniki i wyprowadził się do Warszawy. Oznacza to, że wierzyciel przedstawił organowi egzekucyjnemu nieaktualny adres zamieszkania zobowiązanego, ten zaś bezpodstawnie dokonał doręczenia w trybie art. 44 kpa.
Analiza akt sprawy wskazuje wprawdzie na fakt, że zobowiązany – choć na użytek skargi posługuje się adresem zamieszkania w W. – osobiście kwitował korespondencję przychodzącą na adres w L., a obejmującą zarówno odpis tytułu wykonawczego, jak i zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego (co miało miejsce również w 2015 r.). Podobnie w toku postępowania, w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego, posługiwał się adresem ul. G. L. i na przestrzeni 2015 – 2016 r. osobiście podejmował kierowaną tam korespondencję, w tym również odpisy zapadłych w toku postępowania postanowień. Dopiero w piśmie z dnia 22 września 2016 r. (zażalenie) wskazał w stopce adres: ul. M. T., L. Na adres ten skutecznie doręczono odpis postanowienia z dnia [...].
Niemniej jednak, jak już wskazano powyżej, organ (a wcześniej wierzyciel) nie wykazał, iżby przedłożona do akt przesyłka zawierała upomnienie. Dokument ten winien znajdować się w aktach postępowania, bowiem podlega on również formalnej ocenie w ramach kontroli sądowoadministracyjnej. Powyższe legło u podstaw uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Skarżący w żaden sposób nie uzasadnił natomiast zgłoszonego w skardze zarzutu naruszenia przepisu art. 77 kpa. Wskazał jedynie, że organ zaniechał obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, nie wyjaśniając jednocześnie, jakie dowody konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia zostały przez organ pominięte. Sąd nie znalazł uzasadnienia dla powyższego zarzutu w okolicznościach badanej sprawy.
W tym stanie rzeczy skargę uznać należy za zasadną we wskazanym wyżej zakresie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższą wykładnię przepisów prawa, respektując statuowane nimi obowiązki związane z inicjowaniem postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności obowiązek doręczenia upomnienia zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach uzasadniają przepisy art. 200 p.p.s.a. w zw z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się poniesiona przez skarżącego kwota opłaty od skargi.