Uzasadnienie
Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 kwietnia 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten jest kolejnym (drugim) wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie niniejszej (zarejestrowanej uprzednio pod sygn. akt I SA/Lu 588/09). Pierwszy wniosek o prawo pomocy skarżący złożył na urzędowym formularzu w dniu 21 września 2009 r. domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z pierwszym wnioskiem o prawo pomocy, postanowieniem z dnia 30 października 2009 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie powyższe stało się prawomocne w związku z niewniesieniem środka zaskarżenia.
Referendarz sądowy stwierdził, co następuje
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. - Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwana dalej p.p.s.a., co do zasady nie ogranicza strony co do ilości wniosków o przyznanie prawa pomocy, jakie może składać w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Stąd kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tym samym co poprzednio zakresie, należy potraktować jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 października 2009 r.
Stosownie do art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, kolejny wniosek tej samej strony, dotyczący przyznania prawa pomocy w tym samym zakresie, nie może zostać uwzględniony.
Stwierdzić należy, że zakres żądania wniosku o prawo pomocy z 17 kwietnia 2012 r. jest tożsamy z żądaniem zawartym w pierwszym wniosku o prawo pomocy z 21 września 2009 r., rozpoznanym postanowieniem referendarza sądowego z 30 października 2009 r. W obu wnioskach skarżący domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Brak jest natomiast podstaw do stwierdzenia, że okoliczności sprawy uległy zmianie, bowiem skarżący nie wykazał, by pogorszyła się jego sytuacja materialna.
We wniosku o prawo pomocy z 17 kwietnia 2012 r., skarżący podał, tak jak poprzednio, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trojgiem pełnoletnich synów z tym, że poprzednio wszyscy synowie studiowali, obecnie zaś studiuje dwoje młodszych synów, a najstarszy syn osiąga dochody z tytułu stażu pracowniczego w wysokości [...] zł. Podobnie jak w pierwszym wniosku, skarżący podał, że posiada we współwłasności mieszkanie o pow. [...] m2 i pobiera rentę (obecnie [...] zł). Natomiast w odróżnieniu od pierwszego wniosku skarżący nie ujawnił stanu majątkowego i dochodów żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazując jedynie, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Ponieważ w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że żona osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł, a także posiada dom o pow. [...] m2, skarżący w trybie art. 255 p.p.s.a. został wezwany do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym: wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony z ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia jakie są stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego oraz koszty utrzymania mieszkania o pow. [...] m2 i domu o pow. [...] m2, a także oświadczenia wyjaśniającego, czy ktoraś z posiadanych nieruchomości służy do osiągania dodatkowych dochodów np. poprzez najem (jeśli nie, to w jaki sposób są użytkowane). Wezwanie powyższe zostało doręczone w sposób prawem przewidziany w dniu 17 maja 2012 r. (k-110 akt sprawy) i pozostało bez odpowiedzi.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że mimo pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej ż żoną, dochody żony należy również brać pod uwagę przy ocenie jego zdolności płatniczych. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego, rozdzielność majątkowa małżeńska dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie wzajemnych obowiązków małżeńskich (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2009r. I FZ 272/09 LEX 552228). Dlatego też oceniając możliwości płatnicze skarżącego, należało wziąć również pod uwagę dochody i majątek jego żony.
Podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 (1 pkt 2 p.p.s.a. ciąży na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Wobec niewykonania wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące aktualnej sytuacji materialnej skarżącego (w szczególności odnośnie stanu majątkowego małżonki, jak również wysokości osiąganych przez nią dochodów).
W świetle powyższego nie można uznać, że skarżący wykazał, iż jego sytuacja materialna oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, uległa pogorszeniu do tego stopnia, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, brak jest podstaw do przyjęcia, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę wydanego w sprawie prawomocnego rozstrzygnięcia referendarza sądowego z 30 października 2009 r.
Z tych względów oraz na podstawie art. 165 i art. 258 § 1 i 3 p.p.s.a., należało orzec, jak na wstępie.