Wyrok WSA w Lublinie z 17 sierpnia 2022 r., I SA/Lu 202/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r.

Sprawa

sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2022 r. nr SKO.41/3779/P/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. oddala skargę; II. przyznaje na rzecz adwokata A. P. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Grzegorz Wałejko
Asystent sędziego Krzysztof Kożuch protokolant

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Zarządu Związku Komunalnego Gmin Ziemi Lubartowskiej z dnia 3 września 2021 r., znak: DGO.137.19.6.2021 w sprawie odmowy umorzenia X. Y. zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 2.116 zł.

Jak wynika z jej uzasadnienia, organ I instancji w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 27 lipca 2021 r., powołując się na art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uznał, że po jej stronie nie wystąpił "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Ani ona nie wykazała, ani organ w toku postępowania nie ustalił, by jej bierność we wnoszeniu opłat była wynikiem szczególnych okoliczności.

W odwołaniu skarżąca – nie zgadzając się z decyzją dla niej negatywną – wskazała, że w wydatkach organ nie uwzględnił opłaty za ogrzewanie ok. 6.500 zł/sezon zimowy (zakup węgla i drzewa), za gaz 50 zł miesięcznie oraz nieprzewidywalnych kosztów jednorazowych 500 zł kwartalnie (naprawy lub inne usterki). Wyjaśniła zarazem, że uregulowanie zaległej kwoty przewyższa jej możliwości i dochody. Z kolei w piśmie z dnia 13 stycznia 2022 r. podała, że jej sytuacja finansowa jest coraz trudniejsza, dołączając fakturę za wodę, fakturę za gaz (butla), fakturę za drzewo i za węgiel oraz decyzję na podatek od nieruchomości za 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej: "SKO") w rozpoznaniu odwołania podało na wstępie, że zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6q ust. 1 o utrzymaniu czystości i porządku w gminach organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, natomiast w myśl art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Dodało, że zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej lub samych odsetek za zwłokę uwarunkowane jest w pierwszej kolejności ustaleniem przez organ podatkowy, że w konkretnej sprawie wystąpiła przynajmniej jedna z przesłanek warunkujących ewentualne umorzenie, tj. "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Brak w danej sprawie takich przesłanek (przynajmniej jednej z nich) prowadzi do odmowy umorzenia zaległości objętych wnioskiem podatnika.

SKO podkreśliło, że nawet wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub przesłanki "interesu publicznego" nie skutkuje nałożeniem na organ podatkowy prawnego obowiązku umorzenia zaległości podatkowej, gdyż decyzje dotyczące ulg w spłacie zobowiązań podatkowych wydawane są w ramach uznania administracyjnego. Nie wyraża się ono w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu. Użyte w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej określenie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru ustalonego alternatywnego rozwiązania co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Wymaga jednak podkreślenia, że umorzenie zaległości podatkowych (z tytułu opłat) jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie takich należności, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku.

W następnej kolejności SKO wyjaśniło rozumienie przesłanek: "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" z odwołaniem się do orzecznictwa sądowego oraz odniosło je do stanu faktycznego sprawy. W ich kontekście zwróciło uwagę, że skarżąca zamieszkuje wraz z synem, nie pracuje zarobkowo (posiada status bezrobotnej) i otrzymuje alimenty na dziecko w wysokości 800 zł, które przeznacza na opłaty: czynsz/podatek od nieruchomości - 305 zł, prąd - 84,54 zł/2 m-ce, woda – 30 zł/2 m-ce, telefon komórkowy – 30 zł, wyżywienie – 1.200 zł, środki czystości, odzież - 500 zł/3 m-ce, wydatki na ochronę zdrowia – 200 zł. Jednocześnie z dokumentów przedłożonych w toku postępowania odwoławczego wynika, iż ponosi ona jeszcze wydatki na wodę (30,43 zł), gaz (butla 57 zł), drzewo i brykiet (1.270 zł), węgiel (980 zł) oraz podatek od nieruchomości za 2021 r. (305 zł).

Podkreślając, że skarżąca domaga się umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres, w którym nie osiągała żadnych dochodów, SKO zwróciło uwagę, iż obowiązek uiszczenia tej opłaty nie jest powiązany z ustaleniem, czy w dacie powstania obowiązku podatnik dysponował niezbędnymi środkami do jej uregulowania, a stwierdzenie, że środków nie posiadał, nie oznacza, iż taką należność należy umorzyć. Istotne jest bowiem, czy aktualna sytuacja finansowa podatnika, a więc gdy uzyskuje już dochody, pozwala mu na uregulowanie zaległości, względnie czy przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat nie będzie związane z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków.

Za znamienny został uznany fakt, że ponoszone przez skarżącą wydatki przewyższają uzyskiwane dochody. Mimo to nie korzysta ona ze świadczeń pomocy społecznej, jak również nie podejmuje żadnego zatrudnienia – pomimo niewskazywania na żadne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy (np. problemy zdrowotne). Takie okoliczności mogą oznaczać, iż skarżąca nie wyjaśniła w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Niewątpliwie jednorazowe uregulowanie zaległości wykracza poza jej ujawnione możliwości finansowe, niemniej jednak Ordynacja podatkowa przewiduje także inne formy pomocy w spłacie zaległych zobowiązań, w tym rozłożenie na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę (art. 67a § 1 pkt 2), co jednak wymaga złożenia stosownego wniosku i współdziałania z organem.

W odniesieniu do przesłanki "interesu publicznego" SKO wskazało, iż z uwagi na brak rzetelności informacji na temat sytuacji materialnej i finansowej nie można obiektywnie stwierdzić, że poprzez egzekwowanie opłaty doprowadzi się do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że zapłata (bądź wyegzekwowanie) opłaty spowoduje w dalszej kolejności konieczność sięgnięcia przez nią (z powodu pogłębienia ubóstwa) po pomoc finansową od państwa w inny sposób.

SKO wywodziło, że składając wniosek o umorzenie zaległości podatkowych, podatnik powinien go uzasadnić oraz że to w jego interesie leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Jeżeli więc wnioskodawca powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, musi wykazać, na czym one w jego konkretnym przypadku polegają.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej ocenie jej sytuacji finansowej i osobistej, co doprowadziło do uznania, że nie występuje po jej stronie "ważny interes podatnika".

Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu

I instancji i umorzenie całości lub części zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi skarżąca wskazała, że biorąc pod uwagę jej stałą sytuację ekonomiczną, w tym wysokość dochodów jej i syna, nie posiada środków finansowych na uregulowanie należności, a zapłata lub przymusowa egzekucja spowoduje znaczne pogorszenie stabilności finansowej rodziny. Wyjaśniła, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, ponieważ przekracza próg dochodowy uprawniający do korzystania z nich. Wobec tego brak pobierania świadczeń nie wynika z braku jej inicjatywy, ale z braku spełnienia wymogów formalnych.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta prowadzona jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji Sąd stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Wyjaśnić w tym miejscu skarżącej należy, że Sąd w ramach swojej kognicji, omówionej na wstępie, nie może "umorzyć całości lub części zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi".

Z mocy art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r., poz. 888 ze zm.) w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2 (dotyczących gospodarowania odpadami komunalnymi), w zakresie opłat za gospodarowanie tymi odpadami, stanowiących dochód związku międzygminnego – zarządowi związku międzygminnego.

Ordynacja podatkowa w dziale III - "Zobowiązania podatkowe", rozdziale 7a - "Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych" wymienia katalog ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, o które mogą się ubiegać podatnicy poprzez złożenie stosownego wniosku.

Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową: "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Spójnik "lub" użyty w przepisie wskazuje przy tym to, że wystarczy spełnienie tylko jednej z nich.

Decyzje w przedmiocie ulg w spłacie zaległości – jako decyzje uznaniowe – podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, są logiczne i poprawne, zaś dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zob. wyrok NSA 7 lutego 2001 r., sygn. akt:

I SA/Gd 1507/00, wyrok NSA z 15 lipca 2008 r., sygn. akt: II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., sygn. akt: II FSK 2148/11, CBOSA).

W postępowaniu w przedmiocie ulgi podatkowej wyróżnia się dwa etapy.

W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Oznacza to, że organ nie może udzielić ulgi w spłacie, jeżeli nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej (ważny interes podatnika/strony, interes publiczny).

Postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki z art. 67a Ordynacji podatkowej. Etap ten służy wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, w sytuacji istnienia przesłanek, ulga zostaje albo nie zostaje przyznana. Tylko ten drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności.

Art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie określa kryteriów wyboru opcji decyzji (udzielenie lub odmowa udzielenia ulgi w spłacie zaległości). Użyte w tym przepisie sformułowanie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru jednego z dwóch alternatywnych rozwiązań, co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Wymaga jednak podkreślenia, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie takich należności, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2021 r., w sprawie III FSK 143/21 (CBOSA), podejmując "wolicjonalną" decyzję w przedmiocie ulgi w wykonaniu podatku organ podatkowy, dokonuje jej subsumcji pod dyspozycję art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, wyrażoną w jego treści zwrotem "organ może". Wynika z tego, że organ podatkowy podejmuje i wydaje decyzję w przedmiocie zastosowania przywoływanej ulgi podatkowej – w przypadku stwierdzenia realizacji przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego może, to jest uprawniony, także odmówić jej zastosowania, jeżeli podejmie taką decyzję i w obszarze okoliczności rozpoznanej indywidualnej sprawy stanowisko to uzasadni w sposób spełniający rygory i standardy art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Z kolei w wyroku z dnia 25 kwietnia 2018 r., II FSK 2567/17 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że decyzja organu w przedmiocie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, pomimo uznaniowego charakteru, nie została wyłączona spod sądowej kontroli zgodności z prawem. Dodał, że wyłączenie z zakresu kontroli sądowo-administracyjnej decyzji uznaniowych obarczonych wadami lub ograniczenie się jedynie do ich ściśle formalnej kontroli stanowiłoby realne ograniczenie drogi sądowej, która umożliwiać ma podatnikom dochodzenie naruszonych w sposób oczywisty praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą zatem pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (tak NSA w wyroku z dnia 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15; zob. również komentarz do tego wyroku S. Bogucki, Granice uznania administracyjnego [w:] Orzecznictwo w sprawach podatkowych, red. nauk. B. Brzeziński, W. Morawski, J. Rudowski, Warszawa 2017, s. 43-58).

Kontrola prowadzona przez sądy administracyjne winna zatem obejmować sposoby ustalania treści ogólnych pojęć prawnych i zwrotów nieostrych oraz innych środków techniki prawodawczej, a także celowość ich zastosowania.

Sąd podczas kontroli zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć organów podatkowych ma obowiązek zbadać poprawność rozumienia tych zwrotów i sens ich zastosowania w danym stanie faktycznym (zob. np. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2016 r., II FSK 3028/13; z dnia 4 lutego 2016 r., z dnia 24 listopada 2016 r., II FSK 2964/14; z dnia 14 grudnia 2016 r., II FSK 3394/14; z dnia 16 listopada 2017 r., II FSK 1598/17, CBOSA). Dlatego tak istotne jest wyjaśnienie przez organ znaczenia klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych na tle stanu faktycznego sprawy (por. również A. Hanusz, Klauzule generalne w ordynacji podatkowej, "Państwo i Prawo" 2016, nr 8, s. 15).

Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że istnieją granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został: (-) z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; (-) wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; (-) na podstawie fałszywych przesłanek (argumentów, które są nieprawdziwe). Stwierdzenie naruszeń w tym zakresie obliguje sąd administracyjny do uchylenia kontrolowanego rozstrzygnięcia i zobligowania organu do ich usunięcia, gdyż jedynie organ (a nie sam sąd) jest uprawniony do zastosowania uznania administracyjnego.

Wobec braku ustawowych definicji wyżej wymienionych przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" zasadnie organ stwierdził, że ich pojęciowego znaczenia należy poszukiwać w orzecznictwie, które w tym przedmiocie jest bogate.

Przy definiowaniu pojęcia "ważny interes podatnika" należy pamiętać, iż nie można go ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji szczególnych lub też zdarzeń losowych, uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym, w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika (por. wyrok NSA z 10 marca 2010 r., I FSK 31/08, CBOSA).

Z kolei istnienia przesłanki interesu publicznego nie można wiązać wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia przez podatników ciężarów publicznych, uzależniać jej ziszczenie od nadzwyczajności powstania zaległości podatkowej ani też nie można przeciwstawiać ją przesłance ważnego interesu podatnika.

Ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy, udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie podatku) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób od niego zależnych. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 3 lipca 2007 r., I FSK 1026/06 (CBOSA), wskazując, że wprowadzenie do art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przesłanki interesu publicznego oznacza, iż ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności podatkowych, czy też rozkładanie ich na raty, odraczanie terminów płatności będzie zbieżne z tymże interesem.

W konsekwencji, ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą – wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego – dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie).

Dokonując "ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., II FSK 1351/11, CBOSA). Tak właśnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy postrzegać przesłankę interesu publicznego, określoną w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007 r., I FSK 477/06, CBOSA).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego ustalonego w sprawie Sąd podkreśla, że rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi organ prawidłowo stwierdził, iż po stronie skarżącej żadna z omówionych wyżej przesłanek nie zachodzi.

Z dokonanych i niezakwestionowanych ustaleń wynika, że skarżąca zamieszkuje wraz z synem (dom jednorodzinny o powierzchni ok. 160 m2), nie pracuje zarobkowo (posiada status bezrobotnej) i otrzymuje alimenty na dziecko w wysokości 800 zł. Otrzymywane świadczenie przeznaczone jest na opłaty: czynsz/podatek od nieruchomości – 305 zł, prąd - 84,54 zł/2 m-ce, woda – 30 zł/2 m-ce, telefon komórkowy – 30 zł, wyżywienie – 1.200 zł, środki czystości, odzież – 500 zł/3 m-ce, wydatki na ochronę zdrowia – 200 zł. Jednocześnie dokumenty przedłożone w toku postępowania odwoławczego pozwalają stwierdzić, iż ponosi ona jeszcze wydatki na wodę (30,43 zł), gaz (butla 57 zł), drzewo i brykiet (1.270 zł), węgiel (980 zł) oraz podatek od nieruchomości za 2021 r. (305 zł). Jednocześnie z dokumentów przedłożonych w toku postępowania odwoławczego wynika, iż ponosi ona nadto wydatki na wodę (30,43 zł), gaz (butla 57 zł), drzewo i brykiet (1.270 zł), węgiel (980 zł) oraz podatek od nieruchomości za 2021 r. (305 zł). W ciągu ostatnich 5 lat nie składała zeznań podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i nie wpłynęły dotyczące jej informacje PIT-11 od płatników podatku za ten okres. Z informacji uzyskanej od Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wynika, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Nie figuruje ona w krajowym systemie ewidencji producentów.

Zsumowane ponoszone wydatki w skali miesiąca znacznie przekraczają wskazaną przez skarżącą kwotę dochodu, na co zasadnie zwrócił uwagę i co podkreślił organ odwoławczy.

Skoro bowiem wskazała ona, że utrzymuje się jedynie z alimentów otrzymywanych na małoletniego syna w wysokości 800 zł, zaś zsumowanie wydatków sprowadza się w skali miesiąca do kwoty ponad 2.000 zł, prawidłowa jest konstatacja organu, że skarżąca nie wyjaśniła w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej, tym bardziej że nie korzysta ona ze świadczeń pomocy społecznej. Nie wykazała tym samym, że zapłata (bądź wyegzekwowanie) opłaty spowoduje z kolei konieczność sięgnięcia przez nią (z powodu pogłębienia ubóstwa) po pomoc finansową od państwa w inny sposób.

Skarżąca w skardze wyjaśniła, że "nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ponieważ przekracza próg dochodowy (...)".

W tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie".

Z akt sprawy wynika, że skarżąca otrzymuje dochód (alimenty) w kwocie 800 zł, co powoduje, że jej dochód na osobę w rodzinie wynosi 400 zł (800: 2). Tym samym spełnia podane kryterium dochodowe. Mimo tej okoliczności o taką pomoc się nie ubiegała.

Końcowo należy zwrócić uwagę, że na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej, odnosząc się do "kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" wyjaśnił, że – według przekazanych przez skarżącą informacji –

"w niesprecyzowanych odstępach czasowych może ona dysponować dodatkowo kwotą ok. 200 EURO, która pochodzi z [...], przy czym nie ma on wiedzy, kto jest jej adresatem i jaki jest jej charakter."

To oświadczenie dodatkowo potwierdza stanowisko organów, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, w szczególności nie wykazała tego w stosownym protokole.

Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).