Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 449 zł skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwoma synami (ur. 1991 r. i 2012 r.).
Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, która przynosi miesięczny dochód w kwocie 7.500,00 zł brutto oraz wynagrodzenia za prace żony skarżącego w wysokości 3.500,00 zł brutto. Jak wskazał dochód ten obciążony jest licznymi zobowiązaniami kredytowymi. Miesięczna wysokość rat wynosi 6.172,00 zł (kredyt mieszkaniowy, kredyt samochodowy, kredyt na szkolenie zawodowe, kredyt do spłaty po zmarłym ojcu). Majątek skarżącego składa się z mieszkania o pow. 53 m2 oraz samochodu osobowego marki honda civic, rok prod. 2009.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628).
W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wysokość wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu wynosi 449 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 225 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli zaistnieją będą rozłożone w czasie.
Dokonując jednak zestawienia wskazanego obciążenia z sytuacją finansową skarżącego stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku.
Mianowicie jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką dzieci (jedno niepełnoletnie). Źródłem dochodów rodziny jest wynagrodzenie za prace żony skarżącego oraz osiągany prze niego zysk z tytułu prowadzonej osobiści działalności gospodarczej. Łączna suma dochód rodziny wynosi 11.000 zł. W tych okolicznościach nie może być wątpliwości, iż jest to relatywnie wysoki dochód, który z całą pewnością pozwala na wygospodarowanie pewnych oszczędności, a już na pewno odpowiadających kwocie wymaganego wpisu od skargi. Zgodnie natomiast z powszechnie przyjmowanym orzecznictwem prawo pomocy może zostać przyznane jedynie takiej stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08).
Poza stosunkowo wysokimi dochodami, skarżący posiada mieszkanie oraz samochód osobowy o znacznej wartości. W tej sytuacji trudno uznać go za osobę ubogą, a tylko takie mogłyby liczyć na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia posiadanie do spłaty zaciągniętych kredytów. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy, w szczególności, gdy zobowiązana te zostały zaciągnięte nie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, lecz powiększenie wartości posiadanego majątku (zakup mieszkania i samochodu). Bezsporne przy tym jest, że udzielając wspomnianych kredytów, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej strony uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 449 zł - stanowi mniej niż 1/10 kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącego z tytułu zaciągniętych zobowiązań.
Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w niewielkiej części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny.
Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.