Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. (w postanowieniu błędnie podano: [...] r. – uwaga sądu), po rozpatrzeniu zażalenia J. G., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z [...] r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że organ egzekucyjny - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego J. G. na podstawie między innymi tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału ZUS [...] (wierzyciel) o numerach: [...] [...] r. zobowiązany złożył wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych do czasu wydania opinii biegłego sądowego w zakresie przedawnienia roszczeń Z. w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym [...] w sprawie [...].
Postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz nakazanie organowi egzekucyjnemu umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zobowiązany wniósł o skierowanie zapytań do NSA oraz innego organu w zakresie zawieszenia postępowanie egzekucyjnego w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem powszechnym w sprawie o "ustalenie rzeczywistego zadłużenia J. G. wobec ZUS z uwzględnieniem przedawnienia zobowiązań". Zdaniem zobowiązanego rozstrzygnięcie sądu powszechnego będzie "obligatoryjne dla dłużnika, dla wierzyciela i dla organu egzekucyjnego", w zaistniałej sytuacji powinna być zatem prawna możliwość zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonym postanowieniu, przytoczonego na wstępie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe jedynie w przypadku wystąpienia przynajmniej jednej okoliczności wymienionej w art. 56 § 1 ustawy z dnia [...] r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), w brzmieniu mającym zastosowanie zwanej dalej "u.p.e.a.", na czas niezbędny dla usunięcia przeszkody w prowadzeniu tego postępowania, która nie ma charakteru trwałego. Ujawnienie podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego obliguje organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania, w przepisach u.p.e.a. nie przewidziano bowiem instytucji fakultatywnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze pieniężnym. Organ wyjaśnił także, że przepis art. 56 u.p.e.a. reguluje przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sposób kompletny.
Mając powyższe na względzie, organ II instancji podniósł, że zobowiązania dochodzone są na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału ZUS, przy czym wykonanie obowiązków nie zostało wstrzymane, odroczone, ani nie rozłożono ich na raty, zobowiązany posiada zdolność do czynności prawnych, a wierzyciel nie wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W sprawie nie zachodzą także – w ocenie organu - pozostałe przypadki wskazane w art. 56 u.p.e.a. zobowiązujące organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w tym przewidziane w ustawach, które zgodnie z art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. uzasadniałyby zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem organu, toczące się przed Sądem Okręgowym [...] postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie [...] na które zobowiązany powołuje się w swoich wystąpieniach, nie uzasadnia zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Organ II instancji zauważył, że wolą ustawodawcy, określającego w sposób enumeratywny sytuacje powodujące zawieszenie postępowania, było korzystanie z tego środka wyłącznie w przypadku faktycznego ziszczenia się przyczyn zawartych w art. 56 § 1 u.p.e.a. i organ egzekucyjny nie ma podstaw do skorzystania z instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego w innych przypadkach.
Ponadto organ podkreślił, że rozpatrując złożony przez zobowiązanego wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny badał jedynie czy w sprawie zachodzi jeden z wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. warunków zawieszenia postępowania, zaś ustalenie, że żaden z tych warunków nie zachodzi uzasadniało odmowę zawieszenia postępowania, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji.
J. G., określany dalej także jako "skarżący", wniósł skargę na opisane wyżej postanowienie, zarzucając, że postanowienie to wydane zostało w naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkiem czego skarżący został pozbawiony prawa do rzetelnego rozpatrzenia jego sytuacji prawnej i faktycznej.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ II instancji powtórzył ustalenia i tezy organu egzekucyjnego, całkowicie pomijając obowiązek rozpatrzenie sprawy jako organ odwoławczy oraz żądania skarżącego. Zdaniem skarżącego organ nie odniósł się do podstaw prawnych jego żądania, nie rozstrzygnął, czy skarżący miał prawo do złożenia takiego wniosku i domagania się, aby był on rozstrzygnięty w oparciu o ogólne zasady prawa i przepisy k.p.a. Skarżący podkreślił, że rozstrzygnięcie sprawy przed sądem powszechnym, na którą się powołuje, będzie bezsprzecznie miało wpływ na wszelkie inne sprawy związane z ustaleniem wysokości zadłużenia, oraz wyraził pogląd, że w związku z tym, że zarówno sprawa przed sądem powszechnym, jak i postępowanie egzekucyjne mają źródło w decyzjach ZUS, powinno istnieć uregulowanie prawne, które pozwoliłoby, aby ustalenia z jednego postępowania mogły być brane pod uwagę w drugim postępowaniu.
Ponadto skarżący wyraził pogląd, że w sprawie powinny znaleźć zastosowanie zasady dobrych praktyk w biznesie, zgodnie z którymi organy są zobowiązane do rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy, którym skarżący był w czasie powstania zobowiązań. Mając powyższe na względzie, skarżący wniósł, aby sąd skierował "do NSA lub innego sądu czy organu" zapytanie prejudycjalne w zakresie możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z postępowaniem toczącym się przed sądem powszechnym, w którym trwa ustalanie rzeczywistego zadłużenia zobowiązanego z uwzględnieniem przedawnienia zobowiązań, co pozwoliłoby na ustalenie, czy "nie zachodzi niekonstytucyjność przepisów ograniczająca rażąco prawa zobowiązanego do skorzystania z każdej instytucji/uregulowania przewidzianej danymi ustawami, które odnoszą się do danego stanu faktycznego".
Skarżący zarzucił także, że organy bez uzasadnienia zignorowały "wniosek o przeprowadzenie skonkretyzowanego dowodu poprzez zwrócenie się do Sądu Okręgowego [...] sygn. akt [...] o udzielenie stosownej odpowiedzi na piśmie".
[...] r., na rozprawie, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) złożył w charakterze załącznika do protokołu rozprawy pismo z [...] r. wraz z opinią biegłego sądowego Z. K. z [...] r. W piśmie tym w szczególności wyrażono pogląd, że przepisy, które nie dają możliwości złożenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu, a przyznają to prawo wierzycielowi i organowi egzekucyjnemu, są niegodne z art. 45 i art 32 Konstytucji RP, oraz sformułowano wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem o zgodność art. 56 u.p.e.a. z wymienionymi przepisami Konstytucji w zakresie, czy pominięcie uprawnień dłużnika do złożenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest zgodne z Konstytucją. W piśmie za całkowicie niezrozumiałe uznano też "ustosunkowanie się merytoryczne do sprawy w kwestii istnienia bądź nie przedawnienia w stosunku do zobowiązań J. G., przedstawiono stanowisko biegłego powołanego przez sąd powszechny w wymienionej wyżej sprawie oraz wniesiono, aby sąd zobowiązał Sąd Okręgowy [...] do dołączenia do niniejszej sprawy akt sprawy [...] wraz z materiałami, jakie zostały przedstawione przez ZUS biegłemu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:
Przedmiotem oceny sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, które zostało wydane na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącego, będącego zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym, o zawieszenie tego postępowania egzekucyjnego. We wniosku, o którym mowa, skarżący wskazał, że postępowanie egzekucyjne powinno być zawieszone do momentu wydania opinii biegłego sądowego w sprawie [...] Sądu Okręgowego [...], w zakresie przedawnienia roszczeń ZUS objętych tytułami wykonawczymi, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.
Zdaniem sądu, rozpatrując sprawę, organy obu instancji prawidłowo odwołały się do unormowania zawartego w art. 56 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części:
- 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej,
- 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego,
- 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego,
- 4) na żądanie wierzyciela,
- 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Trafnie także organy wyjaśniły, że w zakresie przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego unormowania zawarte w przepisach u.p.e.a. mają charakter kompletny (zupełny, wyczerpujący), stąd nie ma podstaw, aby w tym zakresie, tj. co do podstaw (przyczyn) zawieszenia postępowania, stosować art. 97 § 1 lub art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (w dacie wydania zaskarżonego postanowienia - Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 18 u.p.e.a.
Uwzględniając powyższe należy - zdaniem sądu - stwierdzić, że skoro organy nie ustaliły, aby w stanie sprawy występowała jedna z sytuacji, o jakich mowa w art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a., a skarżący nawet nie twierdzi, że jedna z tych sytuacji ma miejsce, to zaskarżone postanowienie należy ocenić jako nienaruszające wymienionego przepisu.
W odniesieniu do argumentów podnoszonych przez skarżącego należy zauważyć, że prawdą jest, że w art. 56 § 1 (pkt 4) u.p.e.a. przewidziany został obowiązek zawieszenia postępowania egzekucyjnego tylko na wniosek wierzyciela. Wobec tego wniosek dłużnika o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie może sam w sobie uzasadniać zawieszenia tego postępowania, a może jedynie być dla organu egzekucyjnego źródłem informacji o wystąpieniu okoliczności dającej podstawę do zawieszenia postępowania, o której mowa w art. 56 § 1 pkt 1, 3 lub 5 u.p.e.a. Sąd nie podziela jednak stanowiska skarżącego, że unormowanie, o jakim mowa, może być niezgodne z Konstytucją, w szczególności z jej art. 32 lub 45. Należy bowiem przede wszystkim zauważyć, że postępowanie egzekucyjne wszczynane jest na wniosek wierzyciela (por. art. 26 § 1 u.p.e.a.), jest on zatem swego rodzaju dysponentem tego postępowania i zasadne jest, że może on mieć wpływ na jego bieg.
Podkreślić przy tym należy, że zawieszenie postępowania na wniosek wierzyciela w żaden sposób nie umniejsza praw zobowiązanego, który może nadal realizować swój obowiązek. Należy też mieć na względzie, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do możliwie szybkiego wykonania obowiązku, przy zastosowaniu najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, a jednocześnie efektywnych środków (por. art. 1 pkt 2, art. 7 § 2 u.p.e.a.), co byłoby zniweczone, gdyby dłużnik mógł to postępowanie tamować wnioskami o jego zawieszenie. Wreszcie nie można pominąć, że zobowiązany, który – jak skarżący w niniejszej sprawie - kwestionuje istnienie egzekwowanych należności, zarzucając ich przedawnienie, może skorzystać z innego środka ochrony prawnej przewidzianego w przepisach u.p.e.a., tj. może wnieść o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 (pkt 2) u.p.e.a. Z tych powodów sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.
Te same względy musiałyby stać się przeszkodą w wystąpieniu przez sąd o wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny zagadnienia prawnego sformułowanego przez skarżącego. Zasadniczą kwestią w tym względzie jest jednak to, że stosownie do art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzki sąd administracyjny jest uprawniony do przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu tylko w sytuacji, gdy, rozpatrując sprawę, nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. też art. 187 § 1 i art. 264 § 2 p.p.s.a.). W odniesieniu do zagadnienia prawnego podnoszonego przez skarżącego uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego uprzednio nie zapadła, zatem przesłanki, o których mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a., nie mogą być spełnione.
Jeśli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o wystąpienie przez sąd z pytaniem prejudycjalnym, to należy wyjaśnić, że stosownie do art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 ze zm.) przedmiotem procedury prejudycjalnej jest rozstrzyganie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wątpliwości sądów krajowych dotyczących ważności lub wykładni przepisów prawa unijnego. W sytuacji zatem, gdy podstawą wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć są tylko przepisy krajowe, a skarżący nawet nie twierdzi, że mają w niej zastosowanie przepisy prawa unijnego, wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym nie mogłoby mieć podstawy prawnej.
W treści zaskarżonego postanowienia, podobnie jak w postanowieniu organu I instancji nie znajduje potwierdzenia zarzut skarżącego sformułowany w załączniku do protokołu rozprawy, jakoby organy przedwcześnie merytorycznie ustosunkowały się do kwestii przedawnienia egzekwowanych należności. Wbrew sugestii skarżącego, organy nie analizowały tej kwestii w żadnym z postanowień wydanych w załatwieniu wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie przez organy rozważań tego rodzaju w niniejszej sprawie jest – w ocenie sądu – zgodne z prawem, gdyż ewentualne ustalenia co do istnienia egzekwowanego obowiązku nie należą do przedmiotu sprawy o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, mogą być natomiast istotne w sprawie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, o czym była już mowa wyżej.
Również sformułowany w piśmie, o którym mowa wyżej, wniosek o zwrócenie się przez sąd do Sądu Okręgowego [...] o dołączenie do niniejszej sprawy akt sprawy [...] nie mógł być uwzględniony. W tym względzie należy wskazać, że stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny jest uprawniony do przeprowadzenia tylko dowodów uzupełniających z dokumentów i tylko o tyle, o ile jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jako dowód, o którym mowa, nie może być uznany zbiór niezindywidualizowanych przez skarżącego dokumentów, nawet jeżeli składają się one na akta konkretnej sprawy zawisłej przed sądem powszechnym, a ponadto – jak wyjaśniono już wyżej – na wynik niniejszej sprawy nie może mieć wpływu ewentualne przedawnienie egzekwowanych należności.
Na zakończenie, dla porządku, należy – zdaniem sądu – dodać, że przepisy u.p.e.a. regulują także przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Do przepisów tych należy art. 32a u.p.e.a., który w szczególności stanowi, że jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona (§ 1), oraz że zawiadomienie, o którym mowa w § 1, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania, o ile wierzyciel nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Przytoczone uregulowanie nie mogło mieć jednak zastosowania w niniejszej sprawie, już choćby z tego powodu, że postępowanie w sprawie [...] Sądu Okręgowego [...] jest postępowaniem w trybie nadzwyczajnym, bowiem dotyczy wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem wymienionego sądu z [...] r. w sprawie [...] (w tym względzie por. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, druk Sejmu VII kadencji nr 1490 z 18.06.2013 r., cz.
I, str. 39-40). Ponadto w stanie niniejszej sprawy wierzyciel nie zawiadomił organu egzekucyjnego o postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym, jak przewidziano w przywołanym art. 32a § 1 u.p.e.a., zaś po doręczeniu mu pisma skarżącego podnoszącego tę okoliczność, stwierdził w piśmie z [...] r., że nie zachodzą okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania, że prawidłowość rozliczeń należności skarżącego wobec ZUS potwierdzona została prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...], czego nie zmienia wniesienie przez skarżącego skargi o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem, oraz że w tej sytuacji, wobec zasadność i wymagalność obowiązków objętych skierowanymi do egzekucji tytułami wykonawczymi, wierzyciel wnosi o realizację tych tytułów wykonawczych.
Powyższe oznacza, że skarga nie jest uzasadniona, zatem podlegała ona oddaleniu przez sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, świadczoną skarżącemu przez doradcę podatkowego wyznaczonego w ramach prawa pomocy, znajduje podstawę w art. 250 § 1 p.p.s.a., a jego wysokość w kwocie [...] zł, w tym VAT – [...] zł, uzasadniają przepisy § 6 ust. 1 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2018 r. poz. 1688).