Uzasadnienie
L.S. w związku ze złożoną skargą złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia wniosku, w którym należało wymienić fakty wskazujące na zasadność wniosku wynikało, iż wnioskodawczyni nie osiągała dochodów. Natomiast w stosunku do jej męża toczyło się postępowanie egzekucyjne. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje mąż i dwoje małoletnich dzieci. Wykazany majątek stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz działka o powierzchni [...] ha. Deklarując uzyskiwane dochody wnioskodawczyni wskazała, iż mąż w okresie I-IV 2009 r. ponosi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jedynie stratę. Natomiast skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów.
W konsekwencji z urzędowego formularza wynikało, iż rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodu w wysokości 0 (zero) zł. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania sytuacji finansowej jej wspólnego gospodarstwa domowego poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych. Dlatego też, wezwano wnioskodawczynię do nadesłania: wyciągów z posiadanych przez skarżąca i jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w przypadku ich nie posiadania, złożenie stosownego oświadczenia; zaświadczenia właściwego urzędu pracy informującego o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, bądź decyzji urzędu pracy wydanej w tym zakresie; poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentów dotyczących wszczętych postępowań egzekucyjnych; oświadczenia wykazującego, jakie przychody osiągnął mąż skarżącej z działalności gospodarczej w miesiącach od kwietnia do czerwca 2009 r., oraz jakie poniósł w tej działalności koszty (kwotowo i rzeczowo) - dane te należało przedstawić odrębnie za każdy z wymienionych miesięcy; oświadczenia wykazującego, w jaki sposób finansowana jest strata w działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej; oświadczenia wskazującego z czego się obecnie utrzymuje (w przypadku uzyskiwania świadczeń z pomocy społecznej należy nadesłać ostatnio wydane w tym zakresie decyzje); oświadczenia skarżącej w zakresie stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie (jeśli posiada rachunki to przedłożenie dokumentów potwierdzających te wydatki np. dowody zapłaty, rachunki, faktury VAT itp.); oświadczenia wskazującego w zakresie stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała oświadczenia, których wynika, iż zarówno ona jak i mąż nie posiadają czynnych rachunków bankowych. Wnioskodawczyni i jej dzieci aktualnie pozostają na utrzymaniu męża, który finansuje wydatki z dochodów uzyskiwanych z działalności, które pozostają po kwotach wpłacanych w ramach postępowania egzekucyjnego. Skarżąca zaznaczyła, iż nadesłane tytułu wykonawcze z 2007 r. (wystawione są na obojga małżonków odrębnie na łączną kwotę [...] zł) są aktualne i tylko w przypadku męża częściowe uregulowane w postępowaniu egzekucyjnym.
Z załączonego odpisu zaświadczenia urzędu pracy wynika, iż skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od dnia 20 maja 2002 r. Natomiast z nadesłanego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2009 r. wynika, iż mąż skarżącej w okresie od stycznia do czerwca 2009 r. osiągnął przychody w wysokości [...] zł. Koszty uzyskania przychodów wyniosły w tym okresie [...] zł. Natomiast dochód wyniósł [...] zł. Innych żądanych dokumentów wnioskodawczyni nie nadesłała.
Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że:
Złożony wniosek nie może zasługiwać na uwzględnienie z uwagi na brak ustawowych przesłanek do zastosowania wobec strony skarżącej instytucji prawa pomocy. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 (1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków.
Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony.
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca może ponieść wobec wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości 20 444 zł sprowadzają się do wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w kwocie co najmniej 613 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie musza wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U.
Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów postępowania, które mogą ale nie muszą wystąpić należy również zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy a zwłaszcza z nadesłanej części żądanych dokumentów nie wynika, iż strona skarżąca jest osobą całkowicie pozbawioną środków do życia, co mogłoby uzasadniać wtedy przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie w całości od kosztów sądowych lub z ich części. Kierując się taką oceną wzięto również pod uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Analiza obecnej sytuacji finansowej oraz możliwości finansowych wspólnego gospodarstwa domowego strony skarżącej wskazuje na możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania sądowego.
Biorąc pod uwagę, iż mąż skarżącej osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w pierwszym półroczu 2009 r. przychody w wysokości [...] zł trudno przyjąć, iż poniesienie wydatków na koszty tego postępowania mogłoby spowodować jakikolwiek uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania rodziny skarżącej. W związku z tym, nie można w żaden sposób przyjąć, iż strona wykazała, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi jej poniesienie kosztów udziału w tym postępowaniu lub aby nie miała możliwości pozyskania tych środków. Oceny tej nie zmienia również okoliczność, iż na stronie skarżącej ciąży możliwość uiszczenia kosztów postępowania jeszcze w innych sprawach toczących się przed tut. sądem administracyjnym (I SA/Lu 286-289).
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.