Uzasadnienie
W dniu 16 lutego 2012 r. A. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jest osobą niepełnosprawną samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości [...] brutto, zamieszkuje w domu o powierzchni 300 m2, który w ½ części jest jej własnością. Koszty utrzymania domu wynoszą miesięcznie [...], z czego skarżąca opłaca kwotę [...] zaś pozostałą kwotę ponosi jej syn, który wspomaga ją finansowo. Oświadczyła, że koszty jej utrzymania wynoszą: [...] zakup leków, [...] rehabilitacja, a pozostałą kwotę pochłania zakup żywności, odzieży obuwia i środków czystości. Podkreśliła, że nie posiada żadnych oszczędności i nie spodziewała się, że będzie musiała ponosić koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego.
Skarżąca wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń złożyła pismo z dnia 27 kwietnia 2012 r. z którego wynika, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Dom, w którym zamieszkuje oraz działka o powierzchni 1466 m2 stanowi własność w częściach ułamkowych po ½ jej i jej wnuczki. W ww. domu zamieszkuje wraz z synem, synową i ich córką. Z nadesłanej poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii potwierdzenia wypłaty/odbioru renty wynika, że świadczenie to wynosi [...]. Z zestawienia wydatków wynika, że rachunki za energię elektryczną za okres dwu miesięcy wynoszą po [...] (poświadczone fakturami), rachunki za wodę i odprowadzenie ścieków wynoszą od [...] (rachunek płatny w maju 2012 r.) do [...] (rachunek opłacony w marcu 2012 r.), rachunek za gaz za okres od 10 stycznia 2012 r. do 8 marca 2012 r. wyniósł [...] rachunek za wywóz śmieci za 3 miesiące wyniósł [...] zaś rachunki za zakup leków wynoszą od [...] Strona skarżąca oświadczyła w zestawieniu wydatków, że średnie miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około [...] złotych oraz że na pokrycie kosztów utrzymania domu przeznacza kwotę [...] zaś resztę pokrywa syn.
Postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw wskazując, że nie podziela stanowiska Referendarza wyrażonego ww. postanowieniu. Argumentowała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości [...], a jako osoba niepełnosprawna zmuszona jest do ponoszenia stałych kosztów związanych z zakupem leków oraz finansowaniem rehabilitacji. Nie posiada żadnych oszczędności, a jej sytuacja finansowa pogorszyła się po nagłej śmierci męża. Odnosząc się do stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu odnośnie wysokiego zużycia wody, gazu, energii elektrycznej, skarżąca wyjaśniła, że jest to związane z zamieszkiwaniem w domu małego dziecka (wnuczka ma 9 miesięcy), Dodała, że jak już wyjaśniała na wcześniejszym etapie postępowania, wysokie koszty eksploatacji są finansowane przez nią jedynie w niewielkiej części, a w pozostałym zakresie przez syna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a Sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t. j. Dz.U. z 2012 poz. 270 – dalej: "ppsa").
Zgodnie z art. 246 (1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, beż uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
A. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Wykładnia art. 246 § 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki (Komentarz do art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II.) Przypomnieć także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w sytuacji udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08/) Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09).
Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd zauważa, że podane przez nią informacje budzą wątpliwości co do ich kompletności i rzetelności. Na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów i oświadczeń strony trudno w sposób jednoznaczny ustalić jej rzeczywistą sytuację materialną. Z przedstawionych oświadczeń wynika, bowiem, że ponoszone przez nią koszty utrzymania, na które składają się: koszty utrzymania domu w części ponoszonej przez samą skarżącą – [...] koszty zakupu leków – [...] oraz rehabilitacji – [...], stanowiące łącznie kwotę 1000 złotych, a zatem przekraczają wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów stanowiących zaledwie kwotę [...].
Zauważyć należy, że skarżąca konsekwentnie wskazuje, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe – zamieszkujący ze skarżącą syn pokrywa większość wysokich kosztów związanych z eksploatacją domu. Nie sposób zatem na podstawie zgromadzonych informacji ustalić, z czego skarżąca finansuje koszty zakupu żywności, ubrań, obuwia i środków czystości służących do zaspokojenia potrzeb życiowych.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się decyzje podatkowe, z których wynika, że skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia ciężarów związanych z zapłatą podatku od nieruchomości w wysokości [...] rocznie, którego źródeł finansowania przy przedstawionej przez skarżącą strukturze dochodów nie sposób również ustalić.
Konkludując przyjąć należało, że przedstawione przez stron oświadczenia budzą wątpliwości, co do ich kompletności i rzetelności skoro już z prostego rachunku arytmetycznego wynika, że wydatki ponoszone przez stronę przekraczają uzyskiwane przez nią dochody. W tej sytuacji nie można uznać, że strona wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w postanowieniu.