Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 344/23

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 13 kwietnia 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2023 r. w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie prowadzi w stosunku do zobowiązanego J. L. egzekucję na podstawie dwu tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 12 stycznia 2023 r. Podstawą wystawienia tytułów wykonawczych były dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z dnia 10 listopada 2022 r. W przypadku tytułu wykonawczego oznaczonego numerem nr [...] była to decyzja nr [...], którą określono zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada do grudnia 2020 r. w wysokości 724,68 zł oraz odsetki w kwocie 141,00 zł. W przypadku tytułu wykonawczego oznaczonego numerem nr [...] podstawą jego wystawienia była decyzja nr [...], którą określono zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do kwietnia 2021 r. w wysokości 1.527,24 zł oraz odsetki w kwocie 266,00 zł.

Pismami z dnia 26 stycznia 2023 r. zobowiązany złożył zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, powołując się na podstawy zarzutu wymienione w art. 33 § 2 pkt 1, pkt 2 lit. a i pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., "u.p.e.a."), wskazując na nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia oraz brak wymagalności obowiązku.

W uzasadnieniu zarzutu nieistnienia obowiązku zobowiązany wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego L. z siedzibą w Ś. z 11 października 2011 r., sygn. akt [...] ogłoszona została upadłość P. spółki z o.o. Postanowieniem z 5 listopada 2020 r., sygn. akt [...] ten sam Sąd stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego. Według skarżącego nie sposób uznać, że po dacie ogłoszenia upadłości spółki wykonywał on jakąkolwiek działalność gospodarczą jako wspólnik ww. spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej, a więc nie sposób uznać istnienia obowiązku opłacania składek z tego tytułu.

Uzasadniając zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaniechał wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Ponadto nie doręczono skarżącemu również decyzji co do wysokości należności obowiązku, uniemożliwiając odwołanie się od niej. Podkreślając, że decyzja ustalająca wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie została skarżącemu doręczona, oświadczył, że kwestionuje jej wykonalność oraz podnosi określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.

Uzasadniając zarzut braku wymagalności obowiązku skarżący ponownie wskazał na brak doręczenia decyzji stwierdzającej ten obowiązek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie postanowieniem z 7 marca 2023 r., doręczonym zobowiązanemu 15 marca 2023 r., oddalił zarzut.

W dniu 22 marca 2022 r. zobowiązany skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), skarżący podtrzymał twierdzenie, że Zakład zaniechał wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a w konsekwencji także i obowiązkowi opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu we wskazanym okresie. Odnosząc się do wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia 27 lipca 2022 r. skarżący stwierdził, że nie dała ona podstawy do wydania mających być jej konsekwencją decyzji z 10 listopada 2022 r. Decyzją z 27 lipca 2020 r. ustalono, że skarżący od 26 października 2011 r. do 26 lutego 2012 r. oraz od 1 maja 2012 r. do 30 kwietnia 2016 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki P. spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej Decyzja ta nie stwierdzała w żadnym zakresie obowiązku podlegania składkom na ubezpieczenie zdrowotne po dniu 30 kwietnia 2016 r.

Uzasadniając zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia, zobowiązany wskazał, że złożone zostały odwołania od decyzji z 10 listopada 2022 r. do Sądu Okręgowego w L. (sygn. akt [...] oraz akt [...]). Według skarżącego, zważywszy na to, że stosownie do art. 4779 k.p.c. został złożony wniosek o przyjęcie odwołań do rozpoznania, gdyż przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, przyjęcie odwołań i ich rozpatrzenie skutkować będzie brakiem prawomocności decyzji. Powyższe uzasadnia podniesienie zarzutu na podstawie art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Ponadto w sytuacji przyjęcia odwołań do rozpoznania zasadny jest również zarzut braku wymagalności obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wierzyciel prawidłowo uznał wszystkie zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej za bezzasadne. Wyjaśnił, że zarówno w kwestii podlegania zobowiązanego obowiązkowi ubezpieczeń, jak też określenia wysokości obowiązku wydane zostały i nadal obowiązują prawomocne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z 27 lipca 2020 r. i z 10 listopada 2022 r. Decyzje przesłano na prawidłowy adres, wskazany przez zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, taki sam jak i w zarzutach, to jest ul. [...], [...] L.. Decyzję stwierdzającą okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z 27 lipca 2020 r. wierzyciel doręczył zobowiązanemu skutecznie w trybie art. 44 § 4 k.p.a. w dniu 13 sierpnia 2020 r. Odwołanie od tej decyzji, złożone w dniu 31 maja 2021. r. do Sądu Okręgowego w L., postanowieniem tego Sądu z 16 lutego 2022. r., sygn. akt [...] zostało odrzucone.

Z kolei doręczenie decyzji z 10 listopada 2022 r. stwierdzających stan zadłużenia nastąpiło w dniu 30 listopada 2022 r. Powyższe zaprzecza twierdzeniu skarżącego o zaniechaniu wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom oraz decyzji ustalającej obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, czym m.in. uzasadnia on zarzut nieistnienia obowiązku.

Nie jest też uzasadniony argument, że niewykonywanie przez skarżącego po dacie ogłoszenia upadłości P. spółki z o.o. działalności gospodarczej jako wspólnik ww. spółki oraz utrata prawa zarządu uniemożliwiająca faktyczne wykonywanie działalności, zwalniały zobowiązanego jako wspólnika jednoosobowej spółki z obowiązku opłacania należnych składek i świadczą o nieistnieniu po jego stronie takiego obowiązku. Status wspólnika spółki skarżący utracił z chwilą jej rozwiązania, to jest z dniem wykreślenia spółki z KRS (25 sierpnia 2022 r.). Prezes ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), osoby będące wspólnikami jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością podlegają z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, a nie prowadzeniem działalności gospodarczej.

Uwzględniając ustalenia w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom zawarte w decyzji z 27 lipca 2020 r. nie ma według Prezesa ZUS żadnych wątpliwości, że w okresie objętym tytułami wykonawczymi będącymi podstawą prowadzonej egzekucji (od listopada.2020 r. do kwietnia 2021 r.) skarżący miał status wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. i miał obowiązek opłacenia wskazanych w nich składek na ubezpieczenie zdrowotne. W związku z tym zarzut nieistnienia obowiązku nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał, że decyzji z dnia 27 lipca 2020 r. wynika, że skarżący w okresie od 26 października 2011 r. do 26 lutego 2012 r. oraz od 1 maja 2012 r. do 30 kwietnia 2016 r., podlegał jednocześnie obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast obowiązek wyłącznie ubezpieczenia zdrowotnego miał w okresach od 27 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. oraz od 1 maja 2016 r.. Datę końcową podlegania temu obowiązkowi (do sierpnia 2022 r.) wyznaczyło wykreślenia spółki z KRS (25 sierpnia 2022 r.), W związku z tym Zakład był uprawniony był do wydania decyzji z 10 listopada 2022 r. stwierdzających wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r.

W ocenie Prezesa ZUS zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia (art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a.) umotywowanego złożeniem odwołań od decyzji z 10 listopada 2022 r. również nie zasługuje on na uwzględnienie. Okoliczność wniesienia środków zaskarżenia od decyzji, które zostały prawidłowo doręczone i w przewidzianym terminie nie zostały zaskarżone, nie odbiera im na tym etapie sprawy waloru prawomocności. Decyzje te nadal obowiązują i są wiążące.

Zainicjowane wskutek złożonych odwołań postępowanie sądowe nie przesądza

0. tym, że ich przyjęcie do rozpoznania przez sąd skutkować będzie uwzględnieniem odwołań i utratą przymiotu prawomocności zaskarżonych decyzji. Ponadto tytuły wykonawcze czynią zadość wszystkim elementom treści tytułu wymaganym przez art. 27 § 1 u.p.e.a. Tytuły prawidłowo określają: zobowiązanego, treść podlegającego egzekucji obowiązku (nieopłacone na ubezpieczenie zdrowotne składki za okres od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r.) czy też podstawę prawną tego obowiązku, to jest prawomocne decyzje z 10 listopada 2022 r. Potwierdza to, że dochodzony sprawie obowiązek określono zgodnie z treścią obowiązku wynikającego ze wskazanych decyzji.

Prezes ZUS nie zgodził się także z argumentem skarżącego, że w sytuacji przyjęcia do rozpoznania odwołań od decyzji z 10 listopada 2022 r. zasadny jest zarzut braku wymagalności obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. Złożenie odwołań nie skutkuje utratą prawomocności tych decyzji, a ewentualne przyjęcie odwołań do rozpoznania, nie stanowi jeszcze gwarancji, że sąd uchyli zaskarżone decyzje. Decyzje są nadal wiążące, a wynikające z nich zobowiązanie jest wciąż wymagalne.

O wymagalności obowiązku mówimy wtedy, gdy zobowiązany pomimo ciążącego na nim skonkretyzowanego obowiązku uchyla się od jego wykonania, co uprawnia wierzyciela do żądania jego przymusowej realizacji. Dochodzony względem skarżącego obowiązek stał się wymagalny po upływie terminu przewidzianego na jego zapłatę. Obowiązek podlegania ubezpieczeniom stwierdza prawomocna decyzja z 27 lipca 2020 r. Wysokość wymagalnego obowiązku wynika z prawomocnych decyzji z 10 listopada 2022 r. Z momentem ich uprawomocnienia się wierzyciel stał się uprawniony do wystawienia tytułów wykonawczych skierowania ich do egzekucji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zobowiązany zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. 1. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo nieistnienia obowiązku, poprzez błędne przyjęcie że decyzją stwierdzającą obowiązek skarżącego w zakresie podlegania obowiązkowi składki zdrowotnej o wysokości określonej w decyzjach z dnia 10 listopada 2022 r., jest decyzja z dnia 27 lipca 2020 r., podczas gdy decyzją tą ustalono, że skarżący podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki P. w upadłości likwidacyjnej Sp. z o.o. od 26 października 2011 r. do 26 listopada 2012 r. oraz od 1 maja 2012 r. do 30 kwietnia 2016 r.; decyzja ta nie stwierdzała zaś obowiązku podlegania składkom na ubezpieczenie zdrowotne ponad ustalone ubezpieczenie społeczne, to jest po dniu 30 kwietnia 2016 r., wobec czego organ nie mógł ustalić i domniemać tychże faktów w lipcu 2020 r., na przyszłość, to jest za okres od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r. i bez wydania odrębnej decyzji ustalającej, wydać decyzji w przedmiocie wysokości składek,
2. 2. art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w związku z art. 4779 § 3 k.p.c., to jest w zakresie utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo podniesionego zarzutu ewentualnego braku wymagalności obowiązku, zważywszy, że wobec wniesienia przez J. L. odwołania od decyzji z dnia 10 listopada 2022 r. nr [...] oraz od decyzji z dnia 10 listopada 2022 r. nr [...], które otrzymały sygn. akt przed Sądem Okręgowym w L. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] oraz [...], a następnie postanowieniem tegoż Sądu z dnia 24 kwietnia 2023 r., zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, wobec dotychczasowego braku orzeczenia co do odrzucenia odwołania, brak jest podstaw do kontynowania postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd w zakresie przyjęcia odwołania do rozpoznania, co w konsekwencji w sytuacji potraktowania spóźnionego odwołania, tak jakby zostało wniesione w terminie, skutkowałoby brakiem prawomocności tych decyzji.
3. 3. art. 7, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. w związku z art.107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów i w jej rezultacie wadliwe przyjęcie, że ogłoszenie upadłości spółki, orzeczonej postanowieniem Sądu Rejonowego L. z siedzibą w Ś. [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt [...], co do której postanowieniem Sądu Rejonowego L. siedzibą w Ś. z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt [...], stwierdzono zakończenie postępowania upadłościowego P. spółka z o.o., a więc wobec utraty prawa zarządu uniemożliwiającej upadłemu prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, pozostaje bez wpływu na istnienie obowiązku i możliwość określenia na drodze decyzji wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r., pomimo nieprowadzenia przez skarżącego w sposób faktyczny pozarolniczej działalności gospodarczej od momentu ogłoszenia upadłości.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnosił o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia wydanego w pierwszej instancji a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wnosił także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, to jest odpisów postanowień Sądu Okręgowego w L. [...] Wydział Pracy Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] oraz [...] w celu wykazania braku rozstrzygnięcia w zakresie odrzucenia odwołania skarżącego, a w konsekwencji ewentualnego braku wymagalności obowiązku bądź jego nieistnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało przede wszystkim z naruszeniem art. 33 § 2 pkt 1 i 6c u.p.e.a.

Według skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaniechał wydania uprzednio decyzji ustalającej obowiązek podlegania zobowiązanego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności, a w konsekwencji także i obowiązkowi opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu, we wskazanym w tytułach wykonawczych okresie. Wbrew twierdzeniom organu, nie sposób podzielić poglądu, że decyzja z dnia 27 lipca 2020 r. stwierdza obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne ponad ustalone nią ubezpieczenie, to jest po dniu 30 kwietnia 2016 r., a więc za okres objęty zaskarżonymi tytułami wykonawczymi od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r., w oparciu o uzasadnienie tejże decyzji. W decyzji tej bowiem ustalono, że skarżący podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w L., od 26 października 2011 r. do 26 lutego 2012 r. oraz od 1 maja 2012 r. do 30 kwietnia 2016 r. Wskazana wyżej decyzja, nie określała obowiązku podlegania składkom na ubezpieczenie zdrowotne po dniu 30 kwietnia 2016 r., wobec czego nie sposób domniemywać że skarżący z tytułu prowadzenia działalności w okresie wskazanym w decyzjach z dnia 10 listopada 2022 r. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zobowiązany przedstawił zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu unormowane w art. 65-95 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.). W sytuacjach, w których organ NFZ nie wydaje odrębnej decyzji o podleganiu przez konkretną osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu (co w praktyce jest regułą), wydawana jest decyzja ZUS stwierdzająca podleganie ubezpieczeniom społecznym (objęcie ubezpieczeniami społecznymi) z określonego tytułu. Ze względu na zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu należy przyjąć, że taka decyzja (o objęciu ubezpieczeniami społecznymi) - pośrednio - stwierdza także podleganie przez daną osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu. W rozpatrywanej sprawie decyzją ZUS z dnia 27 lipca 2020 r. stwierdzono podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki wyłącznie do 30 kwietnia 2016 r.

W dalszej części uzasadnienia skargi zobowiązany uzasadnił z jakiej przyczyny, według jego oceny, nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej a w konsekwencji także i obowiązkowi opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu od dnia 1 maja 2016 r.

Wyjaśnił, że pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. W ocenie skarżącego, w stosunku do niego nie wydano decyzji ustalającej obowiązek podlegania składkom zdrowotnym w okresie objętym decyzjami z dnia 10 listopada 2022 r., które to decyzje stanowiły kolejno podstawę do wydania tytułów wykonawczych.

W zakresie prawomocności decyzji z dnia 10 listopada 2022 r., a tym samym wymagalności obowiązku, skarżący wskazał, że wobec wniesienia przez niego odwołania od decyzji z dnia 10.11.2022 r. [...] oraz od decyzji z dnia 10.11.2022 r. [...], które otrzymały sygn. akt przed Sądem Okręgowym w L. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] oraz [...], obecnie połączone do wspólnego rozpoznania za sygn. akt [...], zważywszy na fakt że stosownie do brzmienia został złożony wniosek o przyjęcie odwołania do rozpoznania wobec faktu iż w ocenie odwołującego przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, rozpatrzenie odwołania przez Sad Okręgowy w L. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i przyjęcie go do rozpoznania stanowić będzie o utracie przymiotu prawomocności, co uzasadnia podniesienie ewentualnego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy egzekucyjnej, zaś w zależności od dalszego wyniku tegoż postępowania zależne będzie stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku.

Według skarżącego nie sposób bowiem podzielić stanowiska organu, iż ewentualne przyjęcie odwołań nie skutkuje utratą prawomocności decyzji z dnia 10 listopada 2022 r.

Sąd w sprawie z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do brzmienia art. 477 9 §3 k.p.c., z urzędu dokonuje bowiem nie tylko sprawdzenia zachowania przez stronę terminu do wniesienia odwołania, ale także – w przypadku stwierdzenia opóźnienia - ocenia jego rozmiar oraz przyczyny. Sąd ma dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak jakby zostało wniesione w terminie. Może tego dokonać pod warunkiem uznania, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne oraz że nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego i stosownie do oceny tych okoliczności odwołanie odrzuca albo nadaje mu bieg.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest bezzasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

W pierwsze kolejności należy stwierdzić, że nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Według tego przepisu podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku. Nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie. Istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest okoliczność, że egzekucja prowadzona jest na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na podstawie dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 listopada 2022 r. W przypadku tytułu wykonawczego oznaczonego numerem nr [...] była to decyzja nr [...], którą określono zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada do grudnia 2020 r. w wysokości 724,68 zł oraz odsetki w kwocie 141,00 zł. W przypadku tytułu wykonawczego oznaczonego numerem nr [...] podstawą jego wystawienia była decyzja nr [...], którą określono zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do kwietnia 2021 r. w wysokości 1.527,24 zł oraz odsetki w kwocie 266,00 zł. Z treści tych decyzji wynikają obowiązki o charakterze pieniężnym, które mogą być egzekwowane w drodze egzekucji administracyjnej.

W sytuacji kiedy podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest decyzja ustalająca obowiązek pieniężny, wykazywanie nieistnienia obowiązku nie może polegać na zakwestionowaniu prawidłowości decyzji wymienionej w tytule wykonawczym, w tym również na twierdzeniu, że nie było podstawy do wydania decyzji ustalającej obowiązek pieniężny ze względu na brak koniecznej decyzji wcześniejszej. Okoliczności takie mogą być rozpatrywane tylko w postępowaniu, w której następuje wydanie decyzji lub w odpowiednim postępowaniu nadzwyczajnym. Odnosząc się do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy wskazać że w ramach zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej nie mogą być skutecznie zakwestionowane obydwie, wymienione w tytułach wykonawczych, decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 listopada 2022 r., w których określono obowiązki pieniężne podlegające egzekucji. Nie podlega również badaniu prawidłowość decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2022 r. ustalającej istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Nie podlega również badaniu czy ta decyzja była konieczna i wystarczająca do wydania dwóch kolejnych decyzji, to jest tych które były podstawą do wystawienie dwóch tytułów wykonawczych. Nie podlega także badaniu czy wydanie decyzji będących podstawą do wystawienie tytułów wykonawczych powinno być poprzedzone wydaniem innej decyzji niż z dnia 27 lipca 2022 r. ustalającej istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego. Jedno z twierdzeń skarżącego dotyczyło tego, że w jego opinii decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2022 r. ustalająca istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego dotyczyła okresu zamykającego się w dniu 30 kwietnia 2016 r., w związku z czym niezgodne z prawem są obydwie decyzje z dnia 10 listopada 2022 r. wymienione w tytułach wykonawczych, ponieważ określono w nich zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy późniejsze, to jest od listopada do grudnia 2020 r. oraz od stycznia do kwietnia 2021 r. Okoliczność ta jako dotycząca prawidłowości decyzji określających istnienie obowiązku podlegającego egzekucji, nie może być weryfikowana w postępowaniu wywołanym zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej.

Podkreślić należy, że obydwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2022 r. wymienione w tytułach wykonawczych były prawomocne w datach wystawienia tytułów wykonawczych, wszczęcia egzekucji oraz rozpatrzenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Decyzje te zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 30 listopada 2022 r. i nie zostały zaskarżone do sądu powszechnego w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji (art. 4779 § 1 k.p.c.). Odwołania od tych decyzji skarżący złożył po terminie (w lutym 2023 r.). Wprawdzie zgodnie z art. art. 4779 § 1 k.p.c. w szczególnych sytuacjach możliwe jest merytoryczne rozpoznanie odwołania złożonego po terminie. Według tego przepisu "sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się". Jednak sąd powszechny nie rozpoznał odwołań skarżącego ani nie wydał postanowień o ich odrzuceniu co najmniej do daty rozpatrzenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Wydanie przez sąd w dniu 24 kwietnia 2023 r. postanowienia o połączeniu spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 15 akt sprawy) nie przesądza, czy sąd odrzuci odwołania, czy stwierdzi, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się - i rozpozna merytorycznie odwołania. W takiej sytuacji dopóki na skutek orzeczenia sądu powszechnego decyzje organu nie zostaną uchylone, przysługuje im domniemanie prawomocności, stwierdzają one istnienie obowiązku podlegającego egzekucji i mogły być podstawą wystawienia tytułów wykonawczych.

Na tych samych okolicznościach faktycznych oparty był zarzut braku wymagalności obowiązku ze względu na wystąpienie innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku albo rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (art. 33 § 2 pkt 6 lit.c u.p.e.a.). Z tych samych przyczyn zarzut naruszenia wymienionego wcześniej przepisu także jest bezzasadny.

Wprawdzie w skardze do sądu administracyjnego zobowiązany nie zarzucał naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 lit.a u.p.e.a., jednakże dla porządku należy wyjaśnić, że oparte na tych samych okolicznościach twierdzenie skarżącego w zarzucie w sprawie egzekucji administracyjnej, że obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 2 i art. 4 u.p.e.a. jest oczywiście bezzasadne. W sprawie tej bowiem, uwzględniając okoliczności wskazywane przez samego skarżącego, w ogóle nie mogło być mowy o niezgodności, której dotyczy przepis art. 33 § 1 pkt 2 lit.a u.p.e.a..

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. w związku z art.107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów i w jej rezultacie wadliwe ustalenia faktyczne wskazane w skardze. W rzeczywistości bowiem skarżący wskazuje na te okoliczności, które miałyby przesądzać o braku obowiązku ubezpieczenia społecznego. Jest to jednak okoliczność, która – z przyczyn wcześniej omówionych - nie może być rozpoznawana w ramach badania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, bowiem prowadziłoby to do niedopuszczalnej w tym postępowaniu weryfikacji prawomocnych decyzji będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.