Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z [...] kwietnia 2021 r. odmawiające P. P. (zobowiązany) wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne między innymi na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2011 r. o numerach: [...], [...] i [...] Tytuły te obejmują zaległości zobowiązanego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych odpowiednio za lata podatkowe 2005-2007. Odpisy wymienionych tytułów wykonawczych zobowiązany otrzymał [...] października 2011 r. W celu ich realizacji organ egzekucyjny między innymi zajął rachunki bankowe, inne wierzytelności, nieruchomości zobowiązanego oraz pobrał należności od zobowiązanego.
W piśmie z [...] września 2019 r. zobowiązany zawarł wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2011 r. o numerach: [...], [...], [...] z powodu przedawnienia egzekwowanych obowiązków.
Postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. organ egzekucyjny odmówił zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] oraz [...] Następnie organ postanowieniem z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Wyrokiem z 29 czerwca 2020 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 306/20 skarga zobowiązanego na postanowienie organu z [...] została oddalona. Zobowiązany złożył skargę kasacyjną.
Z kolei postanowieniem z [...] października 2020 r. organ egzekucyjny z urzędu umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] i [...] w części dotyczącej nienależnie naliczonych odsetek ujętych w tych tytułach wykonawczych. Organ tłumaczył, że błąd wynikał z nieuwzględnienia przerw w naliczaniu odsetek. W przypadku tytułu wykonawczego [...] umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczyło [...] zł, tytułu wykonawczego [...] [...] zł, zaś tytułu wykonawczego [...] [...] zł. Postanowienie organu egzekucyjnego z [...] października 2020 r. organ utrzymał w mocy postanowieniem z [...] grudnia 2020 r.
W dalszej kolejności organ motywował, że w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych w związku z częściowym umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na wniosek zobowiązanego organ egzekucyjny [...] kwietnia 2021 r. postanowił odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Organ, rozpatrując sprawę w wyniku zażalenia zobowiązanego, w całości zgodził się z organem egzekucyjnym. Zwrócił uwagę na wejście w życie 20 lutego 2021 r. ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.1553 - nowelizacja z 4 lipca 2019 r.), która wprowadziła nowe rozwiązania między innymi w zakresie kosztów egzekucyjnych. Argumentował, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego zostało wszczęte w 2011 r. i do dnia wydania niniejszego postanowienia nie jest zakończone. Wobec tego zgodnie z art. 6 ust. 1 nowelizacji z 4 lipca 2019 r. należy stosować przepisy dotychczasowe.
Następnie organ przytoczył art. 1a pkt 2, art. 7 § 1, § 2, art. 26 § 1, § 4, § 5, art. 64c § 1, § 6a pkt 1 lit. b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ostatnio Dz.U.2020.1427 ze zm. - u.p.e.a.) i wywodził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w części nie powoduje, że "postępowanie to zostaje w pełni unicestwione do całości dochodzonego obowiązku". Nadal dochodzona jest należność główna, odsetki w prawidłowej wysokości oraz koszty egzekucyjne. Natomiast zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych może być wydane dopiero po zakończeniu egzekucji, czyli po wykonaniu obowiązku lub umorzeniu postępowania w całości. Dopiero wówczas organ egzekucyjny nie będzie uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych i będzie można ustalić kto, w jakiej wysokości ponosi koszty egzekucyjne. Oznacza to, zdaniem organu, że wniosek zobowiązanego o zawiadomienie go o wysokości kosztów egzekucyjnych jest przedwczesny, a tym samym niedopuszczalny w rozumieniu art. 61a § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.).
Zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie organu.
Zarzucił naruszenie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 i art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. przez niezasadną odmowę wszczęcia postępowania.
W następstwie tej treści zarzutu zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Argumentacja zobowiązanego sprowadzała się do stwierdzenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w części daje mu prawo do uzyskania od organu egzekucyjnego informacji o wysokości kosztów egzekucyjnych w zakresie objętym tym umorzeniem. Zaznaczył przy tym, że zwrócił się do organu egzekucyjnego o informację dotyczącą kosztów egzekucyjnych z zachowaniem terminu 6 miesięcy od dnia, w którym postanowienie o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:
Skarga zobowiązanego zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie organu i postanowienie organu egzekucyjnego zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa.
W pierwszej kolejności należy odnotować, że w stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r. w art. 59 § 1 u.p.e.a. ustawodawca wymienił przypadki, w których postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części.
W art. 13 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.2070 - nowelizacja z 11 września 2019 r.) ustawodawca przyjął, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Natomiast przed wejściem w życie nowelizacji z 11 września 2019 r. art. 59 § 1 u.p.e.a. zawierał katalog sytuacji, w których postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, bez zaznaczenia, że ustawodawca dopuszcza także częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, kierując się wykładnią językową, należy stwierdzić, że do wejścia w życie nowelizacji z 11 września 2019 r. przepis ten - ściśle rzecz biorąc - nie stanowił o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Z kolei w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym nim weszła w życie nowelizacja z 4 lipca 2019 r. ustawodawca przyjął, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:
- - wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne (lit. a),
- - w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne (lit. b).
Według zaś art. 64c § 7 u.p.e.a. w analizowanym brzmieniu organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.
Od wejścia w życie nowelizacji z 4 lipca 2019 r. art. 64c § 9 pkt 1 u.p.e.a. mówi o tym, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek zobowiązanego złożony w terminie 30 dni od dnia:
- - wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a w przypadku wyegzekwowania w całości obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne (lit. a),
- - zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych (lit. b),
- - w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne (lit. c).
Nowelizacja z 4 lipca 2019 r. w ramach rozwiązań przechodnich w art. 6 ust. 1 przewiduje, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.
W świetle przytoczonego stanu prawnego częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego ostatecznym postanowieniem organu z [...] grudnia 2020 r. - co do zasady - zamknęło sytuację proceduralną objętą tym rozstrzygnięciem według zasad obowiązujących przed wejściem w życie wymienianych nowelizacji z 11 września 2019 r. co do umorzenia postępowania egzekucyjnego i z 4 lipca 2019 r. w kwestii kosztów egzekucyjnych.
Co najmniej niespójne jest stanowisko organów, które umorzyły postępowanie egzekucyjne w części i jednocześnie przyjęły, że pomimo umorzenia toczy się ono dalej. Trzeba uściślić, że w części umorzonej postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a toczy się dalej wyłącznie w zakresie nieumorzonym.
Przed wejściem w życie odnotowanych wyżej nowelizacji (według przepisów dotychczasowych) w art. 59 § 1 u.p.e.a. ustawodawca stanowił wyłącznie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a zatem w konsekwencji art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. odnosił się również do umorzenia postępowania egzekucyjnego rozumianego jako umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Innymi słowy, ustawodawca konsekwentnie nie stanowił w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego, bo nie ujął takiej postaci umorzenia w art. 59 § 1 powołanej ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji z 4 lipca i 11 września 2019 r., które ma rozstrzygające znaczenie dla wyniku niniejszej sądowej kontroli legalności.
Zdaniem sądu, przyjęcie przez organy wykładni, według której art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. pozwalał na częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego, konsekwentnie wymagało od nich stosowania art. 64c u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r. na takich proceduralnych zasadach, jakie obowiązywały w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości.
Dla ścisłości sąd wyraźnie zaznacza jeszcze dwie kwestie.
Po pierwsze, w granicach niniejszej sprawy sąd nie kontrolował legalności ostatecznego postanowienia organu z [...] grudnia 2020 r. w sprawie częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2011 r. o numerach: [...], [...] i [...], w zakresie nieprawidłowo naliczonych odsetek. Było ono przedmiotem sądowej kontroli w odrębnym postępowaniu w sprawie sygn. I SA/Lu 67/21 zakończonej nieprawomocnym wyrokiem z 12 maja 2021 r. oddalającym skargę zobowiązanego.
Natomiast sąd rozpoczął swoje rozważania od odnotowania zmiany art. 59 § 1 u.p.e.a. na mocy nowelizacji z 11 września 2019 r. wyłącznie w tym celu, żeby wykazać, że właśnie ostateczne postanowienie organu z [...] grudnia 2020 r. umarzające postępowanie egzekucyjne w części i w dalszej kolejności nieprawomocny wyrok z 12 maja 2021 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 67/21 oddalający skargę zobowiązanego konsekwentnie przemawiały za uchyleniem zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego i w efekcie za otwarciem zobowiązanemu drogi do ewentualnego wdania się w spór z organami o koszty egzekucyjne w zakresie adekwatnym do częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Jak to zostało wykazane wyżej, w stanie prawnym obowiązującym do wejścia w życie wymienianych nowelizacji z 4 lipca i 11 września 2019 r. stanowisko organów, które z jednej strony opowiedziały się za umorzeniem postępowania egzekucyjnego w części, a z drugiej odmówiły zobowiązanemu prawa do informacji o kosztach egzekucyjnych związanych z częściowym umorzeniem postępowania egzekucyjnego, cechuje wewnętrzna niespójność.
Po drugie zaś, uwzględnienie skargi zobowiązanego w niniejszej sprawie w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) czy i w jakiej wysokości koszty egzekucyjne spoczywają na zobowiązanym w wyniku częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, jakie rozwiązania prawne znajdują zastosowanie w tej materii. Dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych i trafne zastosowanie właściwych przepisów prawa należy w pierwszej kolejności do organu egzekucyjnego.
W dalszym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko prawne sądu.
Z tych powodów zaskarżone postanowienie organu oraz postanowienie organu egzekucyjnego z [...] kwietnia 2021 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.).