Wyrok WSA w Lublinie z 8 września 2020 r., I SA/Lu 352/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2020 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Grzegorz Wałejko

Uzasadnienie

Postanowieniem z [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO") utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. z [...] grudnia 2019 r. wydane w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. K. (dalej: "zobowiązany", "skarżący") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległości z tytułu opłaty dodatkowej za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty.

W uzasadnieniu SKO przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniło, że pismem z 3 grudnia 2019 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie zajęcia wierzytelności, z uwagi na nieistnienie obowiązku zapłaty należności z tytułu opłaty dodatkowej. Powołał się na okoliczność, że w okresie od 12 marca 2013 r. do 22 grudnia 2016 r. nie kierował pojazdem AUDI A4 nr rej. [...] który to został użyczony innej osobie na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2013 r. Jednocześnie wskazał, że całą dokumentację, w tym ww. umowę przedłożył wierzycielowi.

Pismem z 7 grudnia 2019 r. wierzyciel - Zarząd Dróg i Mostów w L. poinformował, że po rozpatrzeniu reklamacji złożonej przez zobowiązanego nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż dane użytkownika pojazdu nie pozwalają na skuteczne wyegzekwowanie opłaty dodatkowej. W konsekwencji organ egzekucyjny postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. odmówił umorzenia postępowania stwierdzając, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka nieistnienia obowiązku. Wyjaśnił też, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wierzyciele opłaty dodatkowej są uprawnieni do stosowania domniemania faktycznego, że za zobowiązanego do jej zapłaty uważa się właściciela pojazdu do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując użytkownika pojazdu, od którego można skutecznie wyegzekwować opłatę.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o jego uchylenie w całości, argumentując, że organ egzekucyjny błędne zinterpretował i ocenił stan faktyczno-prawny, w tym błędnie powołał się na wyrok NSA z 27 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 1042/18, dotyczący zdarzenia, które miało miejsce w latach 2013-2016. W jego ocenie, nie można interpretować orzeczeń i wyroków do wykroczeń i zdarzeń z datą wsteczną. Stwierdzając, że w świetle art. 54 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. dalej: - "u.p.e.a."), istnieje podstawa do uchylenia dochodzenia wierzytelności od właściciela pojazdu, który go nie użytkował w okresie od 12 marca 2013 r. do 22 grudnia 2016 r., podkreślił, że wskazał pełne dane adresowe faktycznego użytkownika pojazdu.

Rozpatrując zażalenie SKO odwołało się do treści art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i wyjaśniło, że pismem z 26 listopada 2019 r. zobowiązany złożył reklamację, w której wyjaśnił, że w okresie od 12 marca 2013 r. do 22 grudnia 2016 r. nie kierował pojazdem Audi A4, gdyż został on na podstawie dołączonej umowy najmu-użyczenia z 28 lutego 2013 r. przekazany innej osobie, tj. [...] z Rosji.

Odnosząc powyższe do treści normy prawnej zawartej w art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., SKO wyjaśniło w pierwszej kolejności, że przedstawiona przez zobowiązanego umowa nie jest dokumentem urzędowym, a okoliczność jej zawarcia nie została potwierdzona przez notariusza, organ administracji czy sąd. Nie zawiera ona nawet adnotacji urzędowej świadczącej o dacie pewnej, od której można domniemywać jej zawarcie. Ponadto została zawarta z osobą zamieszkałą w Rosji, co utrudnia szybkie zweryfikowanie istnienia użyczającego jak i potwierdzenie samego faktu jej zawarcia, a w konsekwencji, może doprowadzić do dalszego przedawniania dochodzonych należności (część opłat już uległa przedawnieniu z 31 grudnia 2018 r., co wynika z pisma wierzyciela z 24 kwietnia 2019 r.) Badając treść umowy pod kątem doświadczenia życiowego, SKO zwróciło uwagę, iż bardzo wątpliwe jest zawarcie umowy na podstawie, której osoba trzecia, obcokrajowiec przez okres około 3 lat i 9 miesięcy użytkował samochód osobowy bez jakiegokolwiek czynszu najmu zwłaszcza, że przez tak długi okres samochód znacznie traci na wartości zarówno z powodu upływu czasu jak i w związku z jego eksploatacją.

Na poparcie prezentowanego stanowiska SKO odwołało się do prezentowanego w judykaturze poglądu, zgodnie z którym, ciężar udowodnienia faktu, spoczywa na zobowiązanym, który z niego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że zobowiązany, aby zwolnić się z opisanego obowiązku, powinien wskazać konkretną osobę i podać jej dane tak, aby było możliwe skuteczne wyegzekwowanie od niej należnych prawnie opłat.

Zdaniem SKO skarżący nie wykazał w sposób bezsporny, iż to nie on korzystał z samochodu i nie parkował go bez uiszczenia wymaganej opłaty. Ponadto wskazanie osoby mieszkającej za granicą, o niepotwierdzonej tożsamości, nie może być uznane umożliwiające skuteczne wyegzekwowanie opłat.

Jednocześnie SKO zauważyło, że w sprawie nie doszło do zaistnienia przesłanki umorzenia postępowania wynikającej art. 59 § 1 pkt 2 upea - nie można bowiem uznać, iż obowiązek opłaty nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek taki nie istniał. Zgodnie z § 4 ww. uchwały Rady Miasta L. Nr [...] z 20 października 2011 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania na drogach publicznych na terenie miasta L. oraz wysokości opłat za parkowanie i sposobu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. L. z 2011 r. Nr 179, poz. 2803) za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie pobiera się opłatę dodatkową w wysokości [...] zł. Kolejną uchwałą Rady Miasta L. z dnia 19 listopada 2015 r. nr [...] w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania na drogach publicznych na terenie miasta L. oraz wysokości opłat za postój i sposobu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. L.. z 2015 r., poz. 5476) ustalono opłatę dodatkową za nieuiszczenie opłaty za postój w strefie płatnego parkowania w wysokości 50 zł (§ 11 zał. Nr 4 do uchwały). W sytuacji, w której nie była sporna okoliczność samego parkowania w strefie płatnego parkowania oraz fakt nieuiszczenia należnej opłaty, zdaniem SKO, obowiązek uiszczenia opłaty był wymagalny i istniał - bowiem opierał się na podstawie prawnej i faktycznej.

Za całkowicie niezrozumiały uznany został zarzut oparty na braku możliwości interpretowania wyroków i orzeczeń oraz zdarzeń z mocą wsteczną, gdyż z oczywistych względów nie jest możliwe powoływanie się na orzeczenia, które jeszcze nie zapadły.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zobowiązany wskazał, że SKO, "rażąco i błędnie" wydało zaskarżone postanowienie myląc stan faktyczno-prawny i uznając, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. istnieje uzasadniona podstawa do umorzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego, gdyż wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wskazania faktycznego użytkownika pojazdu. Tymczasem organy egzekucyjne w porozumieniu z wierzycielem wydały zaskarżone postanowienie opierając się tylko na "domniemaniach faktycznych" odrzucając dowód w postaci "Umowy Użyczenia Pojazdu". Dodał, że nie otrzymał pisma wierzyciela, Zarządu Dróg i Mostów w L. z dnia 7 grudnia 2019 r., na które powołuje się SKO, a w konsekwencji nie miał możliwości odniesienia się do jego treści.

W dalszej części uzasadnienia skarżący argumentował, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego i bezpośrednio z treścią przepisów prawa, w szczególności poprzez skierowanie egzekucji do niewłaściwej osoby (błąd co do osoby zobowiązanego), co w jego ocenie doprowadziło do sytuacji, w której zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszenie art. 59 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. Dodał, że zgodnie z jego treścią, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego. Przepis ten nie wskazuje, że jeżeli kierującym pojazdem jest osoba mieszkająca za granicą kraju, w którym wystąpił obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej, to cały ciężar udowodnienia tego faktu spada na właściciela pojazdu.

Skarżący podkreślił, że wszelkie środki egzekucyjne winny być stosowane zgodnie z prawem, i dotyczy to także wydziałów administracyjnych, a wszelka polemika "przepisów prawa opisującego art. 59 § 1 pkt. 4 upea, i narzucanie mu własnego tzw. "domniemania faktycznego" jest łamaniem prawa czy też złej jej analizy". Wskazał, że w organy obu instancji ograniczyły się do powielenia wyroku NSA z 27 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 1042/18 oraz uchwały Rady Miasta L. Nr[...]. Tym samym niewłaściwie i mylnie zinterpretowały przepisy prawa.

Odnosząc się do zawartego w zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że przedstawiona umowa nie jest dokumentem urzędowym, wyjaśnił, że w świetle obowiązujących przepisów umowa cywilno-prawna może być zawierana pomiędzy osobami fizycznymi w formie - ustnej jak i pisemnej i nie ma absolutnie wymogu sporządzania jej w kancelarii notarialnej czy innym urzędzie, wyrażając przekonanie, że wyczerpał wszystkie znamiona z art. 59 § 1 pkt. 4 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z tym, że w odpowiedzi na skargę SKO wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżący w przewidzianym prawem terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, o którym mowa w art. 119 i następne ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 p.p.s.a., na wstępie odnieść się należy do zarzutu rażącego naruszenia prawa, tj. art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jako najdalej idącego, co wymaga omówienia przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, która na mocy art. 126 K.p.a. znajduje zastosowanie również do postanowień.

Wyrażenie "rażące naruszenie" prawa jest pojęciem nieostrym, niedookreślonym, którego prawne znaczenie było przedmiotem sporu zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym. Spór ten został omówiony i podsumowany już w wyroku z dnia 28 listopada 1997 r., sygn. akt III SA 1134/96 (publik. ONSA z 1998r., nr 3, poz. 101). Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje natomiast na przyjęcie, że dominuje w nim pogląd, że z rażącym naruszeniem prawa, mamy do czynienia gdy zachodzi oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu prawa a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Taka linia orzecznictwa jest następstwem gramatycznej, językowej wykładni tego pojęcia. Według Słownika języka polskiego (Warszawa 1993, t. III str.

24. "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży. Takie znaczenie pojęcia "rażące naruszenie prawa" powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może nastąpić w wypadku zastosowania w kwestionowanym rozstrzygnięciu normy prawnej, której znaczenie można ustalić w sposób niewątpliwy, bezsporny.

Z zapatrywań doktrynalnych oraz przeglądu orzecznictwa można wysnuć pewne ogólne wnioski odnoszące się do treści pojęcia rażącego naruszenia prawa jako przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2. Rozpocząć trzeba od ustalenia znaczenia pojęcia "naruszonego prawa", które rozumiane jest szeroko, bo składają się na nie przepisy prawa materialnego i procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym. Można wobec tego stwierdzić, że chodzi o wszystkie normy prawne regulujące działanie administracji publicznej w indywidualnych sprawach, niezależnie od tego, z jakich przepisów prawa są one wywodzone. Charakteryzowana wada decyzji, określona w art. 156 § 1 pkt 2, nie odnosi się do przepisów stanowiących jej podstawę prawną i jako takich wymienionych w niej, lecz dotyczy ona stanu prawnego sprawy, wyznaczonego faktami prawotwórczymi niezbędnymi w stosowaniu prawa co do określonego podmiotu i przedmiotu tej sprawy. Stan prawny sprawy powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez takich rozbieżności wykładni, które mogą być usunięte tylko na zasadzie wyboru równorzędnych dla siebie rozwiązań prawnych, czyli konsekwencje prawne obowiązywania norm prawnych powinny być w nich wyrażone w sposób dostatecznie precyzyjny dla praktyki ich stosowania w określeniu praw lub obowiązków stron postępowania administracyjnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Lex 2019, pkt 21 komentarza do art. 156 K.p.a.)

Przypomnieć w tym miejscu należy, że skarżący zarzucał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd, co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego.

Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że poza sporem pozostaje okoliczność, że w okresie od 12 marca 2013 r. do 22 grudnia 2016 r. pojazd AUDI A4, którego właścicielem jest skarżący parkował w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia należnej z tego tytułu opłaty, co rodziło obowiązek zarówno uiszczenia opłaty za parkowanie jak i opłaty dodatkowej (§ 4 i § 11 powoływanych wyżej uchwał). Istnienia takiego obowiązku skarżący co do zasady nie kwestionuje, wskazując jednak, że jako właściciel samochodu w spornym okresie nie jest jego adresatem, tj. że zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, który w jego ocenie skutkuje koniecznością umorzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego.

W tak zarysowanym sporze należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że obowiązek poniesienia opłat za parkowanie określony został w przepisach ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115, ze zm.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Zgodnie z powołanym przepisem podmiotem zobowiązanym do wniesienia opłat za postój pojazdu bądź opłat dodatkowych w związku z parkowaniem pojazdu zobowiązany jest podmiot korzystający z dróg – kierowca korzystający ze strefy płatnego parkowania. Wobec braku ustawowej definicji takiego podmiotu, prawidłowo organy egzekucyjne odwołały się do powszechnie przyjmowanego w doktrynie i orzecznictwie poglądu, że może nim być zarówno właściciel, współwłaściciel, jak też osoba, która faktycznie włada samochodem, jednak w takich przypadkach stosuje się domniemanie faktyczne, zgodnie, z którym za zobowiązanego uważa się właściciela lub współwłaściciela pojazdu do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego użytkownika samochodu. Prawidłowo również przyjęły, że to na właścicielu pojazdu spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1730/11, czy z dnia 27 marca 2019 r. I GSK 1042/18). Dodać przy tym należy, że prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, które uznały, że dla zwolnienia się z obowiązku konieczne jest wskazanie konkretnej osoby i wszystkich jej danych w sposób umożliwiający skuteczne wyegzekwowanie należności.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej do wskazania takiej osoby nie doszło. Prawidłowo organ argumentuje, że przedłożona przez zobowiązanego umowa nie poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji i jako taka stanowi wyłącznie prywatny dokument skarżącego. Odnosząc, się w tym kontekście do jego twierdzeń nawiązujących do swobody w zakresie formy zawierania umów, podkreślić jedynie należy, że istotnie miał on wyboru, co do formy zawarcia umowy użyczenia pojazdu, niemniej jednak jeśli zamierzał wyprowadzać z niej korzystne dla siebie skutki to powinien był zadbać o jej wiarygodność, zwłaszcza w sytuacji gdy, została ona zawarta w cudzoziemcem zamieszkującym poza UE, co znacznie utrudnia czynienie co do niej jakichkolwiek ustaleń. Skarżący nie wskazał jakichkolwiek innych dowodów czy okoliczności na potwierdzenie wskazanego faktu. Ponadto o braku wiarygodności wskazanej umowy świadczy zarówno wskazywany przez organ argument ekonomiczny jak i to, że skarżący powołał się na tą okoliczność na nieadekwatnym etapie postępowania egzekucyjnego, tj. we wniosku o umorzenie egzekucji, zamiast w trybie zarzutów (art. 33 u.p.e.a.).

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie, wydane w ustalonym stanie faktycznym, Sąd nie dopatrzył się zarówno rażącego naruszenia przepisów prawa w szczególności art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jak i naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, znajdującego zastosowanie w sprawie, które miałoby lub mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Dla zupełności kontroli dodać jeszcze należy, że podnoszony w skardze zarzut, co do braku możliwości ustosunkowania się do pisma Zarządu Dróg i Mostów w L. z dnia 7 grudnia 2019 r., nie mógł być uznany za uzasadniony. Przewidziany w u.p.e.a. tryb rozpoznania wniosku, o którym mowa w art. 59 § 4 u.p.e.a. nie przewiduje konieczności zasięgania "opinii" wierzyciela, a jedynie obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, co w sprawie niniejszej miało miejsce 30 grudnia 2019 r. Dodatkowo jedynie należy, że treść pisma z 7 grudnia 2019 r. została w pełni odzwierciedlona w postanowieniu organu I instancji, które zostało skarżącemu skutecznie doręczone.